اگر چند سالی است که بحث زبالهها در استانهای شمالی به یک موضوع مهم و البته بحران زیست محیطی تبدیل شده، اما حالا شرایط بسیار بغرنجتر شده و طبیعت گلستان روزهای بسیار سختی را سپری میکند. چند وقتی است که به خاطر ناهماهنگی و اختلاف مدیران، خودروهای فاضلاب کش به جای اینکه محمولههای خود را در واحدهای پسماند تخلیه کنند این کار را در اراضی زراعی و حاشیه جادهها انجام داده و همین امر علاوه بر ایجاد فضای آلوده و متعفن، سلامت شهروندان را هم مورد هدف قرار داده است.
چند وقتی است که کشمکش ناشی از تفسیرهای مختلف متولیان در حوزه مدیریت سپتاژ گرگان و همچنین سختگیری واحد فعلی پذیرنده فضولات انسانی سبب شده تا چاره اندیشی برای این امر به یکی ضروریات این شهر بدل شود.
در گذشته ضلع شمال غربی تپه «هزارپیچ» محل تخلیه سپتاژها و فضولات انسانی جمعآوری شده از واحدهای مسکونی شهر گرگان بود، اما از حدود ۱۰ سال قبل و به سبب توسعه شهر و مشکلات زیستمحیطی و بهداشتی ناشی از دپوی این فضولات انسانی و نفوذ شیرآبهها به برخی از چاههای روستاهای پایین دست، این رویه متوقف و مقرر شد تا خودروهای فاضلاب کش گرگان، فضولات را به شمال شهر آققلا و سایت پردازش زباله این شهر منتقل کنند.
حدود هفت الی هشت سالی این روند با فراز و فرودهای نه چندان زیادی ادامه داشت تا اینکه از سال گذشته این رویه با چالش مواجه شد، سختگیریهای مدیران سایت پسماند و پردازش زباله در آققلا در سال گذشته منجر شد تا چند هفتهای خودروهای فاضلاب کش نتوانند محمولههای خود را به این واحد پسماند تخلیه کنند و در برخی موارد، اراضی زراعی و حاشیه جادهها به عنوان محل پذیرش زباله تبدیل شدند که با پادرمیانی دستگاه بالادستی جلوی این کار گرفته شد.
اما در هفتههای اخیر، وضع اجرت و حقالعمل ۵۰ هزار تومانی برای پذیرش هر تُن فضولات انسانی در سایت پردازش آققلا، خدمات رانندگان تخلیه و جمعآوری سپتاژ در شهر گرگان را مختل کرده است.
تحمیل حدود نیم میلیون تومان هزینه برای هر سرویس منجر به آن شد تا بسیاری از رانندگان رغبت چندانی برای ادامه فعالیت و جمعآوری و تخلیه آنها نداشته باشند و شهروندان گرگانی دچار مشکل شوند.
قانونی که اجرا نمیشود
شاید اینبار هم با مداخله دستگاههای بالادستی این قضیه مدیریت و فیصله یابد، اما اصل ماجرا همچنان پابرجاست زیرا نهادهای متولی مانند آب و فاضلاب، شهرداری، مدیریت پسماند گلستان با اتکا و استناد به برخی از تبصرهها و مواد قانونی توپ را به زمین دستگاههای دیگر میاندازند و خود را از نظر قانونی فاقد تکلیف میدانند روایتی که استمرار آن ثمرهای جز نارضایتی شهروندان و افزایش تهدیدات بهداشتی و زیستمحیطی نخواهد داشت.
در همین رابطه سرپرست معاونت بهرهبرداری و توسعه فاضلاب شرکت آب و فاضلاب گلستان با بیان اینکه تکالیف شرکت آب و فاضلاب در حوزه فاضلاب، مشمول مناطقی است که طرح جمعآوری فاضلاب اجرا شده و وظیفه آبفا مشخص است، میگوید: «براساس قوانین مدیریت پسماند موادی که در چاههای فاضلاب خانگی پس از جذب آب توسط خاک، باقی میمانند به سپتاژ معروف است، مدیریت آن به عنوان یک پسماند در شهرها بر عهده شهرداری و در روستا بر عهده دهیاریها قرار دارد.»
ابوالفضل رحیمی ادامه میدهد: «وفق قانون، دهیاریها و شهرداریها پس از جمعآوری و تصفیه این پسماندها، نسبت به دفع بهداشتی آن در مناطق مشخص زیر نظر سازمان مدیریت پسماند و محیطزیست اقدام خواهند کرد. اما هزینههای بالای احداث واحد تصفیه سپتاژ یا پیش تصفیه و همچنین محدود بودن منابع مالی در شهرداریها سبب شده تا مدیریت شهری اشتیاقی به اجرای این تکلیف قانونی نداشته باشد.»
قائم مقام شرکت آب و فاضلاب گلستان تصریح میکند: «حداکثر بار آلودگی فاضلاب خانگی ۲۵۰ میلیگرم در لیتر است در حالی که این عدد در سپتاژها حدود ۲۰ برابر و به عدد حدود ۵ هزار میلیگرم در لیتر میرسد که ضرورت دارد برای دفع بهداشتی آن در وهله نخست کم خطرسازی یا پیش تصفیه انجام شود.»
به گفته رحیمی هنگامی که قانون به صراحت وظیفه و تکلیف نهادها را مشخص کرده تحصیل و استناد به نظریه مشورتی جایگاه قابل اتکایی ندارد.
آققلا برای زبالههای خشک است
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب گلستان با بیان اینکه وزارت نیرو هیچ وظیفه و تکلیفی در خصوص سپتاژ ندارد، میگوید: «اجرای طرح جمعآوری فاضلاب در مناطق که منع قانونی نداشته و ردیف اعتباری برای آن پیشبینی شده است از وظایف آب و فاضلاب به حساب میآید.»
ایرج حیدریان با بیان اینکه مقوله سپتاژها به طور کامل بر عهده شهرداریها قرار دارد و این موضوع به صراحت در قانون مدیریت پسماند آمده است، ادامه میدهد: «در ماههای گذشته شاهد تخطی و قانون شکنی تعدادی از فاضلاب کشها در گرگان بودیم که با معرفی آنها به مراجع قضایی مجازاتها و تنبیهات لازم برای آنها منظور شد. با توجه به بالا بودن میزان بار آلایندگی سپتاژها و پارامترهایی مانند COD و DOD رویه تخلیه این پسماندهای پرخطر در منهولهای شبکه اگوی شهری فرآیندی زیانبار تلقی و برای تصفیه خانههای فاضلاب آسیبزا است.»
به گفته فرماندار آققلا میگوید: «با توجه به نظریات مدیران سایت مدیریت پسماند در آققلا مقرر شد تا رویه تخلیه سپتاژ در سایت آققلا صرفاً تا پایان سال ۱۴۰۱ ادامه داشته باشد. این سایت، مرکزی برای پذیرش زبالههای خشک بوده و امکانات سخت افزاری برای پذیرش سپتاژ را ندارد.»
سلیمان هاشمی ادامه میدهد: «به شهرداریها به ویژه شهرداری گرگان اخطار دادهایم تا برای موضوع چاره اندیشی و مکانی جایگزین برای آن پیشبینی کند.»
در همین راستا مدیرعامل مدیریت پسماند شهرداریها و دهیاریهای گلستان هم با بیان اینکه اختلاف نظر بین شهرداری و آب و فاضلاب سبب شده تا برخی از فاضلاب کشها سپتاژها و فضولات انسانی را در کنار خیابانها و زمینهای کشاورزی رها کنند و این امر آلودگی بسیاری را به محیط تحمیل میکند، میگوید: «سایت پردازش زباله در آققلا استانداردهای لازم برای تصفیه و دفع بهداشتی سپتاژ را ندارد باید شهرداری یا آب و فاضلاب به وظایف قانونی خود تمکین و از سهلانگاری در این خصوص اجتناب کنند.»
حسن ملک شاهکوهی تأکید میکند: «تاکنون در چندین نوبت تصمیم بر آن شد تا از تخلیه سپتاژها در سایت پردازش آققلا ممانعت شود، اما هر بار، مهلت دوبارهای به شهرداریها به ویژه شهرداری گرگان داده شده تا در این خصوص چاره اندیشی کنند.»
