ساختمانهای ناایمن بدون اینکه ایمنسازی لازم در مورد آنها صورت گرفته باشد، در حالی به حیات خود ادامه میدهند که سالهای زیادی است از عمر مفید آنها گذشته است. با وجود اینکه زنگهای هشدار با وقوع حوادثی مثل آوار شدن پلاسکو و متروپل به صدا درآمد، اما در عمل اتفاقی که نشان دهد سازوکارهای لازم در مورد ایمنیبخشی به ساختمانهای ناایمن عملیاتی شده، دیده نمیشود.
۳۰ دیماه ۹۵ وقتی حادثه پلاسکو اتفاق افتاد، تصور میشد سازوکارهای به کار گرفته شده در مورد ایمنیبخشی به ساختمانهای فرسوده یا در حال ساخت منجر به تأمین امنیت استفادهکنندگان از این ساختمانها شود. شش سال پیش در چنین روزهایی کشور سوگوار ۱۶ آتشنشانی شد که برای نجات افراد گرفتار شده در آوار پلاسکو خود را به دل خطر زدند، اما پیکرهایشان یک به یک از آنجا خارج شد. ساختمانی که توجه بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی تهران را به خود معطوف کرده بود، اما در سایه بیتوجهیهای صورت گرفته نسبت به ایمنسازی آن با انفجار یک گاز پیکنیک به یکباره آوار و به فاجعهای ملی تبدیل شد.
غفلت مدیریت شهری
بیتوجهی و کوتاهی سازمانهای مدیریت شهری نسبت به عمل و انجام وظایف قانونیشان همواره مجرایی برای بروز آسیبهایی است که پیامدهای آن جامعه را دچار خسارت میکند. تغییر کاربری در ساختمانهایی که از اصول ایمنی لازم برای ارائه خدمات بهرهمند نیستند، تخلف روشنی است که پیش چشم ناظران و مدیران شهری صورت میگیرد و تا زمانی که منجر به بروز فاجعه نشود از آن رونمایی نمیشود. در تهران مدارس و مراکز آموزشی، درمانی و خدماتی بسیاری وجود دارد که شرایط لازم را برای اراده خدمات آموزشی و درمانی ندارند، اما به راحتی در آن کلاسهای درس دایر یا بیماران پذیرش میشوند. ساختمان سینای اطهر تهران از ساختمانهایی بود که شرایط استاندارد را برای کلینیک جراحی و درمانی نداشت، اما مدیرانش با تغییر کاربری از آن به عنوان مرکز جراحی استفاده کردند تا اینکه ۱۰ تیرماه ۹۹ با بروز یک انفجار، جسد ۱۹ پزشک زن و مرد از آن خارج شد. فاجعهای که با بدیهیترین رویکردهای نظارت شهری یا سازمانی میشد از وقوع آن جلوگیری کرد، اما تا وقوع حادثه کسی به آن وقعی ننهاد و سبب شد ۱۹ انسان بیگناه میان آتش و دود جان ببازند و خانوادههایشان برای همیشه داغدار بمانند.
مفسدهشهری در ساختمانهای جدید
بروز فاجعه فقط در ساختمانهای قدیمی رقم نمیخورد، بلکه آنگونه که رئیس شورای شهر تهران اعلام کرده بسیاری از ساختمانهای در حال ساخت هم به دلیل کوتاهیهای صورت گرفته در نظارت به راحتی آوار میشوند. نقطه تاریک در این باره ریزش ساختمان متروپل آبادان بود که دوم خردادماه امسال اتفاق افتاد. حادثهای که نقطه تاریکی در نظارت و فساد اداری بود که فاجعهای ملی را رقم زد. حسین عبدالباقی، مالک هلدینگ عبدالباقی توانسته بود با نفوذ خود در شهرداری و سازمان نظام مهندسی، امضای مهندسان و مدیران را بگیرد، اما مفسده صورت گرفته به قیمت جان خودش و ۴۲ شهروند دیگر منجر شد.
بافتهای فرسوده
در پایتخت هزاران ساختمان قدیمی در بافتهای فرسوده وجود دارد که از آن به عنوان مراکز تولیدی استفاده میشود و روزانه هزاران نفر به آن ساختمانها آمد و شد دارند. ساختمانهایی ناایمن در محلهای ناامن و در مناطقی مثل مولوی که وقوع یک حادثه در آنجا میتواند جمعیتی انبوه را تحت تأثیر قرار دهد. با یک حساب سرانگشتی و با وضعیت موجود اقتصادی روشن است که مالکان این ساختمانها نه توان بازسازی ملکهای خود را دارند و نه دولت حاضر است برای کمک به ایمنسازی آنها دست به جیب شود، برای همین این ساختمانها مثل مینهای عمل نکرده رفتار میکنند و تا زمانی که حادثهای روی ندهد به حیات پرخطر خود ادامه میدهند.
بحران در مدیریت بحران
وضعیت بحرانی موجود زمانی عیان میشود که تمام تلاش مدیریت شهری معطوف به گشتزنی و شناسایی این ساختمانها ختم شده است. علی نصیری، رئیس سازمان پیشگیری و مدیریت بحران تهران اعلام کرده آتشنشانی لیستی از ۱۲۹ ساختمان ناایمن تهران را از منظر حریق شناسایی کرده که۱۰ ساختمان از این لیست ایمنسازی شدهاند. وی در مورد مراکز درمانی مثل بیمارستانهای قدیمی هم گفته است که ایمنسازی ایدهآل این مراکز بسیار فراتر از توان مالی و اعتباری آنهاست. وی درباره اقدامات انجام شده برای ایمنی سازهای و ابعاد دیگر ایمنی از جمله موارد تأسیساتی گفت: علاوه بر آتشسوزی ممکن است در یک ساختمان اتفاقات دیگری مانند ریزش ساختمان، انفجار دیگ بخار و از این قبیل موارد رخ دهد، پس ما باید تمام ابعاد ایمنی یک ساختمان را رصد کنیم. در همین راستا ما گشتهای مشترک ایمنی ساختمان را در سطح مناطق بیست و دو گانه شهر تهران فعال کردهایم.
بازدید از ۱۶ هزار ساختمان مهم
نصیری با بیان اینکه در تهران ۱۶ هزار ساختمان مهم و بلندمرتبه داریم که باید مورد بازدید قرار بگیرند، گفت: این ساختمانها شامل بیمارستانها، مراکز خرید و ساختمانهای دولتی میشود که تمام اینها از سوی این تیمها بازدید خواهند شد. این به این معنا نیست که تمام این ساختمانها ناایمن هستند. این تعداد ساختمانها مهم است و باید بررسی شود. تیمهای بررسی براساس چکلیست تهیه شده، وضعیت ایمنی را ارزیابی میکنند. در جریان این ارزیابیها ممکن است این ساختمانها نیازمند ارزیابی بیشتری داشته باشند که اقدامات ثانویه در این خصوص انجام خواهد شد. رئیس سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران با بیان اینکه در حال حاضر اسم این ساختمانها را نمیآوریم، گفت: تلاش ما این است که از ساختمانها بازدید و مشکلات ایمنی آن رفع شود. اگر یک یا دو ساختمان بود، میشد اسم آنها را منتشر کرد، اما فعلاً بنا نداریم اسامی را اعلام کنیم و هدف اول ما ایمنسازی آنهاست. در همین راستا نیز با مالکان آنها جلساتی برگزار شده است.
رئیس سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران ادامه داد: با وجود این اقدامات خوبی در حال انجام است و مسیر ایمنسازی ساختمانهای شهر تهران آغاز شده است. درحال حاضر دادستانی کل کشور و دادستان تهران پای کار آمدهاند و هر هفته جلساتی با حضور دادستانی و آتشنشانی تشکیل میشود. مالکان ساختمانهای ناایمن را احضار میکنیم، موضوع به آنها تفهیم میشود و فرصتی داده خواهد شد تا مشکلات خود را حل کنند.
