محمد غیبی رئیس گروه نقشه و اطلاعات مکانی سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان تهران درخطر زلزله خاموش در یک قدمی شهر تهران برنامه سعادت آباد از رادیو تهران به موضوع فرونشست تهران پرداخت. شرح این گفتگو را در ذیل میخوانید.
سوال: خیلی وقت است که درباره فرونشست تهران کارشناسان هشدار دادند، اما آن چه که اتفاق افتاده تقریبا هیچ بوده است، چون اگر به نتیجهای میرسید این هشدارها و آن کارهایی که دوستان میگفتند دارند انجام میدهند حالا آقای نصیری رئیس سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران در جلسه یکصد و هفدهمین شورای شهر نمیگفتند که یک تا دو سال آینده بحران تهران، فرونشست زمین خواهد بود، وضعیت الان چطور است؟
غیبی: در این مدت کوتاهی که من میتوانم این زمان را اختصاص بدهم به بحث فرونشست و مطالب هم در این حوزه بسیار زیاد است خیلی مختصر عرض کنم ببینید بحث فرونشست را شاید به تعبیرهای مختلف دیگری مانند زلزله خاموش یا مرگ پنهان خاک هم به آن اشاره میکنند ما غافل از این نشویم که محدوده جغرافیایی کشورمان یک پهنه اقلیمی خشک و نیمه خشک دارد از یک طرف هم جریانهای آبهای سطحی مناسبی را هم در سطح زمین ما نداریم و برداشت بی رویهای که عامل اصلی فرونشست است از منابع آبهای زیرزمینی که طی خیلی سالهای طولانی طول کشیده تا زمین آن را ذخیره کرده منتها متاسفانه با بحث فناوریهایی که در حوزه حفر چاه و موتورپمپها بودند آن هم در جهت تامین آب، راه گریزی نبوده ما بحث افزایش جمعیت را داریم جمعیت به آب مصرفی نیاز دارد و در بحث تامین موادغذایی شان در حوزه کشاورزی که اینها عوامل انسانی هستند که باعث ایجاد این پدیده خطرناک در حوزه مخاطرات شدند.
استان تهران هم از این مخاطره دور نبوده، ما دشتهایی که در استان تهران داریم و متاسفانه حفر چاههای عمیق و خیلی عمیق که در این دشتها صورت گرفته عامل اصلی این پدیده بوده، ما در استان تهران در حوزه مدیریت بحران هم اشاره خیلی خوبی کردند مسئولین در این حوزه، ببینید ما یک دشتی داریم تحت عنوان دشت اسلامشهر یا شهریار که متاسفانه ما در این پهنه با نرخ فرونشست یک چیزی درحدود ۲۷ سانتی متر ما در این منطقه مطالعهای که اخیرا در یک سری زمانی تقریبا میشود گفت که از بهمن ۹۷ تا ابتدای فرودین ۱۴۰۱ داشتیم به مدد فناوریها و تکنولوژیهای جدیدی که به کمک تصاویر ماهوارهای و تکنیکهای سنجش از دور استفاده شده و خیلی با سرعت بالا و هزینه بسیار پایینی توانستیم این تغییرات را پایش کنیم متوجه شدیم که مناطق جنوبی شهر تهران، مناطق ۱۷، ۱۸ و ۱۹ شهر تهران به طور متوسط از ۳ تا ۲۰ سانتی متر ما در سال با این پدیده روبرو خواهیم بود. دشت اسلامشهر و شهریار که بارگذاری جمعیت بسیار بالایی را بعد از شهر تهران دارد تا ۲۷ سانتی متر ما با این پدیده روبرو هستیم.
سوال: یعنی در ده سال میشود سه متر و این یعنی تمام؟
غیبی: در استاندارد جهانی که اگر به این قضیه بخواهیم اشاره کنیم پدیده فرونشست ۴ میلی متر است و اگر از این بیشتر باشد یعنی ما با بحران روبرو هستیم، دشت ورامین هم همینطور، دشت ورامین هم متاسفانه تا ۲۷ سانتی متر مطالعات اخیر ما دقیقا لکهها را به ما نشان داد که این موقعیت جغرافیایی هم با پدیده فرونشست دست و پنجه نرم میکند. ما در این محدوده با خیلی از زیرساختها روبرو هستیم یا شریانهای حیاتی مخصوصا در این محدوده دشت ورامین، بسیاری از خطوط انتقال نفت، گاز، دکلهای برق، شبکه راه زمینی، شبکه راه آهن از این عبور میکند.
سوال: الان میگوییم شرایطمان این است و گفتن اینها فقط استرس مردم را بیشتر میکند، برای حل آن چه اقداماتی باید انجام شود.
آقای غیبی: آنچه که در نتایج و تجربیات جهانی به آن رسیدند این است که خیلی مهم است که ما الگوی کشتمان را خوب با افزایش جمعیت روبرو هستیم و اینها هم نیاز به منابع غذایی دارند، تغییر الگوی کشت را باید در این حوزهها ما داشته باشیم همکاران ما و مسئولین محترم در حوزه جهاد کشاورزی این را باید مدنظر داشته باشند که محدودههایی را که برای موارد کشاورزی است باید به نسبت یا در جهت این بحث فرونشست و پیشگیری از فرونشست الگوهای کشتشان را تغییر دهند.
سوال: آنها میدانند که باید این کارها را انجام دهند؟
غیبی: بنده مطلع نیستم، ولی قطعا اینها قضیه فرونشست شاید در دو دهه اخیر در کشور ما مقداری پررنگ شده، ولی سالهای طولانی است که در دنیا روی آن مطالعه میکنند، دومین کاری که میشود کرد این است که استخراج آبهای زیرزمینی چه بصورت چاه و چه بصورت قنات در محدودههایی که در معرض فرونشست هستند محدود کنند یا حتی تا جایی که میتوانند ممنوع کنند و یک بحث دیگر این که خطر همه اینها در بحث جان انسانها است. ما بیاییم بحث توسعه فیزیکی شهر را و یا سکونت گاههایی که درمعرض فرونشست هستند را با مقررات ساخت و سازهایی که میتواند در راستای کاهش مخاطرات فرونشست باشد را در نظر بگیریم و یکی دیگر هم که میتوانیم به طبیعت کمک کنیم که داخل پرانتز بگویم این پدیده فرونشست واکنش طبیعت در مقابل کنش انسان است. ما باید این آبهایی را که به صورت بارشهای اندک هم حتی میشود اینها را در مسیر طبیعی خودشان رها کنیم که باعث شود که سفرههای آب زیرزمینی ما تقویت شوند.
سوال: انشاالله روزی برسد که از همه این بایدها بگذریم و با مردم صحبت کنیم و بگوییم همه آن بایدهایی که۱۰-۱۲سال گفتیم، آن بایدها اجرایی شد.
غیبی: یکی از اقداماتی که میتواند مخاطرات فرونشست را کاهش دهد همین رسالتی است که شما و دوستانتان برعهده دارید و این آگاه سازی عمومی مردم یکی از اقداماتی است که بسیار مهم است.
مجری: ما کارمان را انجام میدهیم انشاالله کسانی که باید کارشان را بکنند هم انجام دهند.
