بداخلاق و تمام! این واژه ترکیبی خودش هزاران حرف دارد. تندیکردن، بدرفتاری، خشم، غضب با دیگران و امثال آن از مصادیق بداخلاقی است؛ بداخلاقی یعنی رعایتنکردن اخلاق نیکو در زندگی شخصی یا زندگی اجتماعی.
دایره خلق بد و تنگ بسیار وسیع است و همه ما با افرادی مواجه میشویم که بداخلاق هستند. خودمان هم قطعاً در شرایطی قرار خواهیم گرفت که خلقمان تنگ باشد. این طبیعی است، اما آنچه غیرطبیعی است نحوه رفتار ما در مواجهه با افراد بداخلاق و نیز استمرار بدخلقی در وجودمان است. خلق بد تا حدی مذموم و مورد نکوهش است که پیامبر اکرم (ص) میفرمایند: از خوشبختی شخص خوش اخلاقی اوست و از بدبختی شخص بداخلاقی اوست.
در حدیث دیگری آمده است: «در اهل ایمان دو چیز جمع نمیشود، یکی بخل و دیگری اخلاق بد.» این یعنی انسانهایی که بداخلاق هستند، مؤمن نیستند.
البته که باید گفت، بدخلقی با جدیبودن تفاوت دارد و این به شرایط و محیطی که در آن قرار داریم، بستگی دارد. این موضوع به خصوص در روابط کاری که احتمال به بیراهه رفتن آن وجود دارد، جدیتر است. ملاک تشخیص و تمایز آن نیز بستگی به افراد مختلف و روحیات آنها دارد.
حجتالاسلام والمسلمین محمدباقرعلوی تهرانی در یکی از درسهای اخلاق خود میگوید: «پیامبر (ص) یک صحابی داشتند به نام سعد ابن معاذ که از زمان جنگ بدر در رکاب ایشان بوده است. خبر شهادت سعد را جبرئیل برای پیامبر میآورد نه اینکه از مردم بشنوند. در ملکوت خبر میرسد که سعد شهید شده است. ۷۰هزار ملک در تشییع جنازه جناب سعد شرکت میکنند و همه مسلمانها میبینند که پیامبر در این تشییع بدون عبا و بدون کفش شرکت کرده است. همه میبینند که پیامبر در این تشییع در راه رفتن تعادل ندارد. گاهی به سمت راست میرود و گاهی به سمت چپ. همه میبینند که پیامبر در این تشییع قدمهای کوتاه برمیدارند. وقتی به محل دفن جناب سعد ابن معاذ میرسند و میخواهند قبر او را آماده کنند، پیامبر در حق او دعا میکنند. مادر سعد این همه عنایت را میبیند. وقتی فرزندش را در قبر میگذارند، میگوید: «ای سعد! بهشت گوارای تو باشد.» پیامبر (ص) بلافاصله به مادر شهید میفرمایند: «ای مادر سعد! ساکت شو. با حتمیت راجع به کار خدا صحبت نکن. سعد الان دچار عذاب فشار قبر است. سؤال کردند: با این کیفیت، سعد دچار عذاب قبر است؟ فرمودند: بله حتماً دچار عذاب قبر است. او با زن و بچهاش اخلاق خوبی نداشت. بداخلاق بود.»
وی بیان میکند: «عواقب سوء خلق موجب سختیهای بعد از مرگ میشود. تعداد این سختیها بین هزار تا ۳ هزار و اثر آنها بین ۱۰۰ تا ۳۰۰ ضربه شمشیر است، در حالی که انسان زنده است. امیرالمؤمنین (ع) فرمودند: دانشی را که فرزندان آدم راجع به مرگ دارند، اگر چهارپایان داشتند، هرگز گاو و گوسفند فربه پیدا نمیکردید. یکی از سختیهای مرگ، عالم برزخ است. سوءخلق، عذاب برزخی میآورد که هیچ عملی نمیتواند این مشکل را حل کند.»
این استاد اخلاق در توصیف فشار اول قبر به حدیثی از امام صادق (ع) اشاره میکند و میگوید: آنقدر فشار میدهند که استخوانهای (دو) پهلویش به هم میچسبد. همچنین امیرالمؤمنین (ع) میفرمایند: بدترین مصیبت انسان، اخلاق بد است. همچنین فرمودند: هیچ وحشتی بدتر و شدیدتر از بداخلاقی نیست. سوءخلق باعث سختی در زندگی دنیا میشود. روزی را کم میکند. امیرالمؤمنین (ع) بیان میکنند: اخلاق بد، زندگی را خراب میکند و باعث عذاب خود آدم میشود. عامل دیگر که زندگی را سخت میکند، اعراض از ذکر خداست.
نقل دیگر این استاد اخلاق درباره آثار بدخلقی استناد به سوره طه آیه ۱۲۴ است که میفرماید: «هر کس از یاد من روی گردان شود، زندگی (سخت و) تنگی خواهد داشت.» یکی از عواملی که باعث میشود ما نتوانیم اعمال را با خودمان (به آخرت) ببریم، سوءخلق است. امام صادق (ع) میفرمایند: سوءخلق، عمل را فاسد میکند. همانطور که سرکه، عسل را از بین میبرد.
