هفت استان ایران ساحلی هستند و جزایر زیادی هم در میان آبهای جنوب وجود دارد که هر کدام فرصتی عظیم برای استفاده از ظرفیتهای دریا و به تبع آن شکوفایی اقتصاد کشور هستند. با این حال ایران با ۲۰۰هزار کیلومترمربع آبهای سرزمینی و حدود ۵ هزار و ۸۰۰ کیلومتر مرز آبی، تنها ۱۰درصد از تولید ناخالص ملی را از دریا تأمین میکند. در شرایطی که فقط بندر اقیانوسی چابهار، سواحل مکران و جزایر قشم و کیش به علت دسترسی به آبهای آزاد یکی از بهترین موقعیتهای ترانزیت کالا برای صادرات و واردات کشورهای مجاور بهشمار میرود. بنادر ایران بهدلیل راه داشتن به آبهای آزاد دنیا در اصل گوهری هستند که پایانی برای ارزش و قیمتشان وجود ندارد.
اوایل آذرماه بود که رهبر معظم انقلاب در دیدار تعدادی از فرماندهان نیروی دریایی ارتش فرمودند: «استفاده از فرصت دریا و ظرفیتهای عظیم آن باید به فرهنگ عمومی در کشور تبدیل شود.» ایشان با اشاره به سوابق دریانوردی ایرانیان در گذشته که باعث انتقال فرهنگ و تمدن اسلامی و ایرانی به مناطق دیگر دنیا شد، خاطرنشان کردند: «با وجود این سابقه و سواحل طولانی دریایی در شمال و بهخصوص جنوب ایران، فرهنگ استفاده از فرصتهای دریا در کشور مورد غفلت واقع شده و باید به فرهنگ عمومی مردم تبدیل شود.» همین بیانات کافی بود تا دغدغههای ایشان در رابطه با دریا و سواحل، بیش از پیش نمایان و مشخص شود که کم کاریهای زیادی در این حوزه صورت گرفته است.
سواحل زرخیز از شمال تا جنوب
ایران هفت استان در مجاورت دریا دارد که در مجموع ۵ هزار و ۸۰۰ کیلومتر نوار ساحلی جنوبی و شمالی را به وجود آوردهاند.
با وجود این مقدار ساحل، ایران یک کشور دریایی محسوب میشود که تقریباً ۴۰درصد مرزهایش با آب مشخص میگردد. از ظرفیتهای استانهای ساحلی ایران همین بس که هر کدام از آنها به تنهایی میتوانند اقتصاد کل کشور را متحول کنند و تأسف بار آنجاست که ایران تنها از حدود ۵ درصد از ظرفیت سواحلش بهره برده است و ۹۵درصد باقیمانده راکد مانده و هنوز هیچ برنامه یا طرحی برای بهرهمندی از آنها ارائه نشده است. این در حالی است که بسیاری از کشورهای جهان سهم عمدهای از تولید ناخالص ملی خود را از دریا تأمین میکنند. اگر از سواحل شمالی کشور که یکی از زیباترین مناطق برای جذب گردشگر به شمار میآیند و به خاطر هوای معتدل این منطقه، توانایی جذب توریست در طول ۱۲ ماه سال را دارند، فاکتور بگیریم، به جنوب میرویم و سواحل نیلگون خلیج همیشه فارس و دریای عمان.
«مکران» منطقهای با سواحل زرخیز است. مکران را با اقتصاد دریایی و تولید میگو، ماهی، گردشگری، منابع طبیعی و بکرش میشناسند، اما کافیاست در این میان فقط تولید جلبک و خیار دریایی را مد نظر گرفت تا بدانیم تا چه حد این منطقه توانمند است. سواحل مکران میتواند از گواتر تا زرآباد به قطب تولید جلبک و خیار دریایی تبدیل شود. در همین راستا حضرت آیتالله خامنهای نیز در دیدار فرماندهان نیروی دریایی فرهنگسازی و ایجاد فهم عمومی از دریا را بهعنوان یک زیرساخت اساسی ضروری دانستند و فرمودند: «در چند سال گذشته بحث توسعه سواحل مکران مطرح شد و دولتها هم از آن استقبال کردند، اما پیشرفت جدی در این موضوع نیازمند فرهنگسازی است.»
همه ارادهها برای شکوفایی مکران
برای فعالیتهای اقتصاد آبی باید به مباحث گوناگونی توجه داشت. از شیلات و گردشگری و حملونقل و کشتیسازی و منابع زیرسطحی گرفته تا فعالیتهای نوظهوری مثل آبزیپروری، بیوتکنولوژی و انرژیهای تجدیدپذیر و منابع غذایی جدی.
بارها مکران مد نظر و نگاه ویژه قرار گرفته است، اما با گذشت زمان گویی از اهمیت این منطقه کاسته شده و همه چیز به دست فراموشی سپرده شده است. در همین راستا اواخر سال ۱۳۹۹ بود که مشاور فرماندهی معظم کل قوا با بیان اینکه سواحل مکران ظرفیت استقرار ۵ میلیون نفر را دارد و جمعیت ۴۰۰هزار نفری حال حاضر این سواحل جمعیت بسیار پایینی است، گفته بود: «لازم است مسئولان شرایط سرمایهگذاری در این سواحل را تسهیل کنند. این سواحل ظرفیتی ویژه برای سرمایهگذاری دارد. هرچند اقدامات ارزشمندی برای توسعه این سواحل صورت گرفته است، اما همچنان عقب هستیم و لازم است فعالیتهای عمرانی و اقتصادی و سرمایهگذاری گسترده تری انجام گیرد.» سردار حسین دهقان در حوزه صنایع دفاعی و پشتیبانی نیروهای مسلح نیز تصریح کرد: «امنیت در سواحل مکران خوب است و مردم منطقه میتوانند تضمینکننده امنیت این منطقه باشند و مرزهای آبی و خاکی به اقتصاد ملی، کشاورزی و گردشگری کمک میکند. نباید سرزمین خالی از سکنه داشته باشیم و باید در تمام طول سواحل براساس اقتصاد دریامحور برنامهریزی شود.» در تیرماه ۱۴۰۰ نیز محمد مخبر، معاون اول ریاستجمهوری در جلسه کارگروه ترانزیت کشور با اشاره به ظرفیت کشور در استفاده بهینه از اقتصاد دریا تأکید کرده بود: «ظرفیت ترانزیتی کشور قابلیت درآمد ۲۰میلیارد دلاری در سال و ایجاد یک میلیون فرصت شغلی را دارد.»
ضمن اینکه رئیسجمهور نیز با اشاره به اهمیت سواحل مکران گفته بود: «در هیئت دولت استفاده حداکثری از ظرفیتهای این سواحل را مطرح کردیم و سازوکاری برای آن تصویب شد تا در سطح ملی و با همکاری وزارتخانهها بتوانیم از این سرمایه به نحو کامل استفاده کنیم.» حالا و در شرایطی که مقام معظم رهبری نگاهها را به سمت فرهنگ استفاده از فرصتهای دریا و تبدیل آن به یک فرهنگ عمومی جلب کرده، این پیام را دارد که باید طرح و برنامههایی جامع و کارآمد تدوین شود تا بتوان در کمترین زمان ممکن به اهداف از پیش تعیین شده رسید.
افزایش صادرات و ورود ارز
امید میرود نگاه ویژه مقام معظم رهبری به ظرفیتهای اقتصادی سواحل مکران موجب تغییر نگاهها به جنوب استان سیستان و بلوچستان شود و تکاپوهای اقتصادی به صورت ویژه آغاز گردد.
ظرفیتهای کشاورزی منطقه از جمله موزه زرآباد، ظرفیتهای صیادی در کنارک و چابهار، ظرفیتهای پتروشیمی چابهار، پتانسیل گردشگری و صنعتی شهر جدید تیس و ظرفیتهای اقتصادی گردشگری این مناطق تنها بخشی از قابلیتهای بالقوه سیستان و بلوچستان به شمار میآید که میتواند در حوزه اشتغال برای نسلهای جوان نیز تحول به همراه داشته باشد. توسعه سواحل مکران و فعال شدن پروژههای اقتصادی آن از چند جهت میتواند بر کشور تأثیرگذار باشد که افزایش صادرات و ورود ارز تنها بخشی از آنهاست. همچنین فعال شدن طرحهای اقتصادی منطقه، صنایع پاییندستی را هم با سرعت بیشتری در مسیر رشد قرار خواهد داد، بنابراین باید به پیشرفت سواحل مکران نگاه ویژهای داشت.
