شورای انقلاب نام مجموعهای از مهمترین چهرههای نهضت اسلامی بود که در آستانه پیروزی انقلاب فرهنگی تأسیس شد تا این انقلاب را هدایت کند. پس از پیروزی قیام ملت ایران این شورا به عنوان شورای عالی انقلاب فرهنگی به کار خویش ادامه داد تا متولی تحول در مهمترین بعد انقلاب اسلامی تحول فرهنگی گردد.
اگرچه نشانگان بسیاری برای اثبات عدم توفیق این شورا وجود دارد، اما اغتشاشات اخیر کمترین شبههای در این زمینه باقی نگذاشته است، چراکه نقش عوامل فرهنگی بهویژه فضای رسانهای، جنگ نرم، نبرد شناختی، تقابل با ارزشها، دوقطبی حجاب و بدحجاب، شعار آزادی، ناآرامی دانشگاه ها، حمله به مقدسات و ارزشها بسیار پررنگ است.
در نگاهی آسیب شناختی به علل عدم کارآمدی شورای عالی انقلاب اسلامی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
الف) عدم بروز و ظهور لازم در شأن هویت جمعی شورا
بزرگترین اشکال وارده به شورای عالی انقلاب اسلامی فرهنگی از منظر رهبر معظم انقلاب اسلامی عدم بروز لازم در شأن هویت جمعی آن است. این درحالی است که عالیترین مقامات و مدیران کشور در این شورا عضویت داشته و اعضای حقیقی آن نیز شخصیتهای برجستهای هستند. مقام معظم رهبری در دیدار اخیرشان با این شورا فرمودند: «با وجود غنا و تراز بالای افراد حاضر در این شورا، اما هویت جمعی شورایعالی به تناسب اعضای آن، بروز لازم را ندارد و لازم است تأثیرگذاری شورا در مسائل فرهنگی کشور تقویت شود، البته اعضای شورا اشتغالات دیگری نیز دارند و این توقع وجود ندارد که اعضا از کارهای اصلی خود باز بمانند، اما انتظار این است که برای امور مربوط به شورا وقت مناسب و کافی گذاشته شود.»
ب) عدم تأثیرگذاری شورا در مسائل فرهنگی
دومین آسیبی که متوجه این شوراست به عدم تأثیرگذاری آن برمسائل فرهنگی کشور باز میگردد. در حالی که از نگاه رهبر معظم انقلاب اسلامی مهمترین نقش و وظیفه این شورا، هدایت فرهنگی کشور و جامعه است؛ لذا معظم له تأکید فرمودند تأثیرگذاری شورا بر مسائل فرهنگی کشور باید تقویت شود.
ج) عدم اشراف لازم بر حوزه مأموریتی
در شرایطی که حدود ۳۰ سازمان و تشکل درباره مسائل فرهنگی کشور مسئولیت دارند، شورای عالی انقلاب فرهنگی به لحاظ جایگاه، کارکرد، ابزار و شیوه هدایت فرهنگی متمایز از دیگر نهادها است. از جمله این تفاوتها شیوه هدایت فرهنگی است که در دستگاههای رسمی از طریق سازمانهای دولتی و حاکمیتی صورت میگیرد لکن شورای عالی باید این کار را با استفاده از ظرفیت تشکلهای مردمی صورت دهد. چنانکه رهبر معظم انقلاب اسلامی فرمودند: «شورایعالی انقلاب فرهنگی میتواند با هدایت صحیح هزاران تشکل مردمی که در کارهای فرهنگی متنوع و گستردهای فعالیت دارند، زمینهساز شکلگیری حرکت عمومی در مقولههای مهمی همچون گسترش فرهنگ قناعت و عدم اسراف شود.»
د) عدم آشنایی با وظایف
شورای عالی انقلاب فرهنگی دارای وظایف گستردهای نسبت به نظام و کشور است که برخی از آنها عبارتند از:
۱- بازسازی انقلابی ساختار فرهنگی کشور
رهبر معظم انقلاب اسلامی در این خصوص فرمودند: منظور از ساختار، ساختار فرهنگی جامعه و ذهنیت و فرهنگ حاکم بر آن و در یک کلام نرمافزاری است که افراد جامعه بر اساس آن در زندگی فردی و جمعی خود عمل میکنند. انقلابی شدن ساختار به این علت است که انقلاب اسلامی به واسطه رهبری امام (ره) و حرکت مردم، معجزهگر بود و با روحیه تهاجمی خود بنیانهای سیاسی، فرهنگی و اجتماعی و گزارههای غلط حاکم بر اذهان مردم را تغییر داد. از منظر رهبر معظم انقلاب برخی از مصادیق تغییر فرهنگ به وسیله انقلاب اسلامی عبارتند از:
۱. تغییر فرهنگ «ما نمیتوانیم» به «ما میتوانیم».
۲. تغییر «فرهنگ شیفتگی به غرب» به فرهنگ «اعتراض به غرب».
۳. تغییر فرهنگ «خودپسندی و شهرت» به فرهنگ «ایثار و از خودگذشتگی».
۲-تجدید فرهنگ و روحیه انقلابی.
رهبر معظم انقلاب اسلامی تجدید روحیه و فرهنگ انقلابی را یکی از کارهای اساسی شورای عالی دانستند و فرمودند: میتوان به کمک پایههای فکری انقلاب و جوانان فعال، آن فرهنگ و روحیه انقلابی را بار دیگر تجدید کرد و یک حرکت عظیم فرهنگی بوجود آورد.
۳-مهندسی صحیح کشور
رهبر معظم انقلاب اسلامی مهندسی فرهنگی را موجب روشن شدن تکالیف دستگاههای مختلف از جمله آموزش و پرورش، صداوسیما، آموزش عالی، مراکز مرتبط با جوانان و همچنین تشکلهای مردمی دانستند و افزودند: اگر اینگونه دستگاهها دچار غفلت از وظایف مهم خود شوند، جامعه ضرر فراوانی خواهد کرد.
