چند روزی است که در مورد احتمال وقوع زلزله در شهر تبریز و حوادث و فجایع بعد از آن صحبتهایی میشود. اما اصل ماجرا این است که از آخرین زلزله بزرگ تبریز حدود ۲۵۰ سال میگذرد و این شهر آنقدر مناطق فرسوده و حاشیهنشین با خانههای سست دارد که نگرانیها را به شدن افزایش دهد. نکته حائز اهمیت اینکه یک چهارم جمعیت تبریز در مناطق مخاطرهآمیز زندگی میکنند و شهردار به عنوان مدیریت بحران شهر وظیفه رسیدگی و ساماندهی آنها را قبل از وقوع یک فاجعه بر عهده دارد.
وقتی به تاریخ تبریز و حوادث غیر مترقبه آن رجوع میشود، آمارها نشان میدهند این منطقه لرزهخیز بوده و چندین بار دچار آسیبهای بزرگی شده است. آنچه در تاریخ ثبت شده برای اولین بار در ۸۵۸ میلادی تبریز با خاک یکسان شد و در ۱۰۴۲ میلادی زلزله بسیاری از مردم را به کام مرگ کشاند. بعد از آن در ۱۲۷۲ میلادی گزارشها نشان میدهد چهار ماه تبریز میلرزید و زمینلرزه بزرگ تبریز در سال ۱۶۴۱ روی داده و خسارتهای فراوانی بهبار آورد.
بعد از آن و با ثبت تاریخهای هجری در ۱۰۶۰ زمین لرزه بزرگی تبریز را به خرابهای عظیم تبدیل و در سال ۱۷۲۱ میلادی دوباره ویران شد.
زمینلرزه وحشتناک دیگری در سال ۱۷۷۴ سراسر منطقه آذربایجان و بهخصوص شهر تبریز را لرزاند و از شدت ویرانگری به «بلای وحشتناک» شهرت یافت و در سال ۱۷۸۰ اتفاق افتاد. با این همه زلزله، اما حالا نزدیک به ۲۵۰ سال است که تبریز هیچ تکانی نخورده و با آرزوی اینکه هیچ وقت هیچ اتفاق ناگواری برای هیچ یک از هموطنان در هیچ نقطه از ایران پهناور نیفتند، ولی عقل حکم میکند باید آماده بود.
هنوز اقدامات کافی نیست
یک چهارم جمعیت تبریز در مناطق مخاطرهآمیز زندگی میکنند که حاشیهنشین و سکونتگاه غیر رسمی نامیده شده است، و شهردار در جایگاه مدیر مدیریت بحران شهر تبریز است و باید توجه بیشتری داشته باشد. مدیرکل مدیریت بحران استانداری آذربایجانشرقی میگوید: «زمانی گفته میشد در دنیا ۴۲ نوع حادثه وجود دارد، اما طبق بررسیها ۵۶ مخاطره به ایران و این استان ابلاغ شد که براساس جلسات مختلف به ترتیب اولویت این مخاطرات شناسایی شدند که اولین مخاطره زلزله است.» محمدباقر هنربر ادامه میدهد: «زلزله بار تخریب بالایی دارد غیر قابل پیشبینی است و صدها کیلومتر قابلیت تخریب دارد که باید برای کاهش خطرات اقدامات لازم انجام شود.»
به گفته این مسئول، آذربایجانشرقی جزو پنج استان حادثهخیز کشور بوده و کشور ما ایران نیز جزو ۱۰ کشور حادثهخیز جهان است؛ بنابر این اقدامات پیشگیرانه اصل بوده و تمامی دستگاههای اجرایی، نظامی، انتظامی و زیر نظر رهبری باید اقدامات خود را انجام دهند.
هنربر میگوید: «نقشه حرائم گسل بررسی و حرائم تا ۳۰ کیلومتر رعایت شود، دستگاههای مختلف، چون شهرداری و شورای پای کار آیند و برای حاشیهنشینی که دغدغه مهم ما است، فکری کنند.»
براساس ماده ۱۴ قانون مدیریت بحران کشور تمامی دستگاهها وظیفه دارند از طریق ستاد پیشگیری ابلاغیهها را دریافت و براساس آن در عملکرد خود پاسخگو باشند که اگر موردی در عدم مقاومتسازی ساختمانها باشد، مدیریت بحران پیگیری میکند.
مشکل تبریز این است که در تعدادی از نقاط ساخت و ساز غیر مجاز دارد بنابراین مدیریت بحران ریسک محور شده و مخاطرات باید شناسایی و اقداماتی در این زمینه انجام شود. در همین رابطه مدیرکل مدیریت بحران استانداری آذربایجان شرقی میگوید: «اواخر سال ۱۴۰۰ با مشاوره اساتید برنامه عملیاتی از دستگاهها درخواست کردیم که در صورت وقوع زلزله بالای ۵/۶ ریشتر چه اقداماتی را انجام میدهند که برنامه آنها هم بد نبود، اما نواقصی داشت مانند شهرداری تبریز که ۱۰۰ پارک را برای اسکان اضطراری تخصیص داده، اما اسکان اضطراری شرایطی دارد. یعنی اقدامات خوب است، اما کافی نیست.»
