مصر و ترکیه از روز دوشنبه اولین رزمایش دریایی مشترک خود را به میزبانی ترکیه در شرق دریای مدیترانه آغازکردهاند و تا شنبه ادامه خواهد داشت. در این رزمایش از ترکیه دو فروند ناو سریعالسیر، دو فروند قایق هجومی، یک فروند زیردریایی، یک فروند ناوچه سبک، یک کشتی یدککش، دو فروند قایق گشتی، یک تیم تعرض زیر آبی و واحدهای هوایی وابسته به نیروهای دریایی و هوایی این کشور و از مصر نیز دو فروند ناو سریعالسیر، دو فروند قایق هجوم، یک کشتی کمکی، یک فروند هلیکوپتر و یک تیم تعرض زیر آبی شرکت دارند. از جمله سؤالهایی که در این خصوص مطرح است اینکه چه عوامل و شرایطی این دو کشور را به سمت همکاریهای نظامی و اطلاعاتی سوق داده و چه اهدافی را در این باره دنبال میکنند؟ در پاسخ به سؤال اول سه دسته از عوامل را میتوان مؤثر دانست. نخست عواملی که افزایش نقش و جایگاه قدرت دریایی در معادلات ژئوپولتیکی و ژئو استراتژیکی در سراسر جهان ناشی میشود که خواه ناخواه در معادلات منطقه نیز تأثیر میگذارد. دوم تحولاتی است که در منطقه برگزاری رزمایش و پیرامون آن در سالهای اخیر رخ داده است که به طور مشخص میتوان به سه عامل و متغیر اشاره کرد. نخست فرایند همگرایی است که در چارچوب معاهده بارسلونا بین دو سوی آبهای دریای مدیترانه یعنی کشورهای اروپایی و کشورهای عربی و اسراییل شکل گرفته است و در طول ریاست فرانسه بر اتحادیه اروپا کوشش شد این همکاریها به سطح تشکیل اتحادیه ارتقا یابد. دوم پسرفتی است که در مذاکرات صلح خاورمیانه ایجاد شده است و در پی اتخاذ رویکردهای نظامیگرانه و توسعهطلبانه از سوی اسراییل و دیگر کشورهای عربی و اسلامی نیز به تقویت روابط و همکاریهای نظامی با یکدیگر روی آوردهاند و سوم ظهور پدیده دزدی دریایی در آبهای سومای است که احتمال میرود ساخته و پرداخته اسراییل باشد و به همین علت در گذشته کشورهای عربی حوزه دریای سرخ نیز نیز در چند مورد به برگزاری اجلاسهایی در این خصوص دست زدند. اما سومین دسته از عوامل و متغیرهای تأثیرگذار در روابط و همکاریهای نظامی و امنیتی مصر و ترکیه، از اهداف کلان دو کشور از گسترش روابط و همکاریهای دوجانبه با یکدیگر دارند. از این دید همکاریهای نظامی دو کشور، به منزله مکمل روابط و همکاریهای دو کشور در حوزههای اقتصادی و تجاری و سیاسی دوکشور تلقی میشود که در چارچوب سیاستهای کلان منطقهای آنها معنا پیدا میکند. از این رو همزمان با برگزاری رزمایش دریایی مصر و ترکیه، همایش فرصتهای تجاری جدید میان دو کشور نیز برگزار شد که با بررسی راهکارهای توسعه روابط تجاری و رساندن ارزش مبادلات دو طرف از حدود سه میلیارد دلار کنونی به 10 میلیارد دلار در سه سال آینده همراه است. هر چند درباره ارتقای روابط و همکاریهای تجاری و اقتصادی دو کشور منافع مشترک دارند اما درباره روابط وهمکاریهای سیاسی و امنیتی- نظامی انگیزههای دو کشور به استثنای مقابله با خطرات ناشی از سیاستهای نظامیگرانه رژیم صهیونیستی تا حدودی متفاوت است و در برخی موارد هم میتواند با یکدیگر اصطکاک داشته باشد. زیرا در حالی که ترکیه با نگاه نوعثمانی در تلاش برای احیای قدرت سنتی امپراتوری عثمانی در خاورمیانه و ایجاد تعادل در مناطق نفوذ ترکیه در بالکان، آسیای میانه و خاورمیانه است در مقابل مصر در تلاش است حداقل نفوذ و جایگاه گذشته خود را در معادلات خاورمیانه حفظ کند و در واقع ترکیه با ورود به عرصه میانجیگری درباره بحران خاورمیانه به نوعی جای مصر را تنگ کرده است و همچنان که در جریان سفر اوباما به ترکیه و انتخاب آن به تریبونی برای اعلام سیاستهای آشتی جویانه آمریکا با جهان با واکنش مصر روبهرو شد و در واقع سفر اوباما به مصر بیشتر با هدف دلجویی از این کشور صورت گرفت. در مجموع با در نظر گرفتن متغیرهای چندگانه موجود میتوان گفت رزمایش دریایی ترکیه و مصر ضمن اینکه تمایل دو کشور را به سمت توسعه همه جانبه روابط خود نشان میدهد نشانگر بروز تحولات جدیدی است که در معادلات سیاسی و نظامی حوزه دریایی مدیترانه و خاورمیانه در حال شکلگیری است که نمود آن را میتوان در سیاست منطقهای ترکیه مشاهده کرد.
