بیش از ٣ هزار صنعت آلاینده در کشور وجود دارد؛ آلایندههایی که بر اثر توسعه ناپایدار در کشور بهوجود آمده و موجب شدهاند توسعه در کشور به قیمت تخریب محیطزیست حاصل شود! آلودگی هوا، فرونشست زمین و خشکی تالابها از جمله معضلات محیطزیستی است که بنا به تعبیر معاون محیطزیست انسانی سازمان حفاظت محیط زیست ناشی از بیتدبیریهای رخداده در طول دهههای اخیر است. چالشهایی که نمیتوان برای آن معجزه کرد یا قولهای بلندپروازانه داد. وی در عینحال از تلاش برای جلوگیری از پیشرفت آلایندهها و پیدا کردن راهکارهای مناسب با استفاده از قوانین موجود خبر داد. به گفته دبیر ستاد ملی مقابله با گرد و غبار سازمان حفاظت محیطزیست هم سال ۱۴۰۱ حدود ۲۷۰ میلیارد تومان اعتبار برای مقابله با گرد و غبار تخصیص یافته که بین دستگاههای مرتبط توزیع شدهاست.
چالشهای حوزه محیطزیست یکی، دو تا نیست و روز به روز هم وضعیت بدتر میشود. از گرد و غباری که در چشم اهالی استانهای غرب و جنوب غربی و از این طرف استانهای شرقی همچون سیستان و بلوچستان میرود تا تالابهایی همچون هامون و گاوخونی که به شورهزار تبدیل شدهاند و از آن طرف چشمه کوهرنگ و دریاچه ارومیه که نفسهای آخرشان را میکشند. خاکمان هم روز به روز رو به فرسایش است، آنچنان که برخی پیشبینیها معتقدند مناطق مرکزی کشور همچون اصفهان ممکن است تا چند سال آینده دیگر شرایط مناسبی برای زندگی نداشته باشد و بخشهایی از این مناطق ناگزیر به مهاجرت محیطزیستی شوند. آب هم که کم است و به واسطه فقدان برنامههای آبخیزداری حتی وقتی بارانهای سیلآسا میبارد و روی لبهای تفتیده زمین سیلاب جاری میکند، خسارتهای سیلاب را داریم، اما آبش را نه! در نهایت حتی سیلابها هم با بیبرنامگی ما نمیتوانند کمآبی و تشنگی کشور را جبران کنند. خلاصه اینکه از آب، خاک و هوا همه و همه با چالشهای زیستمحیطی مواجهیم و بیش از ۳ هزار صنعت آلاینده در کشور این چالشها را جدیتر هم میکنند.
«توسعه ناپایدار» بلای جان محیطزیست
ایرج حشمتی، معاون محیطزیست انسانی سازمان حفاظت محیطزیست با اشاره به اهمیت کاهش آلایندگی صنایع گفت: «ابتدا باید آنها را شناسایی کنیم که این مسئله به تقویت پایش و استفاده از فناوریهای روز دنیا برمیگردد که در تلاشیم از مراکز دانش بنیانها در این راستا استفاده کنیم.» به گفته وی در سه تا چهار دهه گذشته همواره با مشکلات محیطزیستی زیادی مواجه بودیم، مشکلاتی که ناشی از توسعه ناپایدار بودهاست زمانی میتوانیم بگوییم که در مسیر توسعه پایدار حرکت میکنیم که در کنار توسعه اقتصادی تخریب محیطزیست را به همراه نداشته باشیم. حشمتی افزود: «در کشور به علت برخی مشکلات از جمله تحریمها شاهد پدیدههای زیستمحیطی زیادی هستیم از جمله آنها آلودگی هوا، فرونشست زمین، خشکی تالابها که تمام آنها ناشی از بیتدبیری ما است، قطعاً نمیتوانیم معجزه کنیم و قولهای بلندپروازانه بدهیم، اما تلاش میکنیم با استفاده از قوانین موجود بتوانیم راهکارهای مناسبی را برای جلوگیری از پیشرفت آلایندهها داشته باشیم. همچنین ٣۵ میلیون هکتار کانونهای فرسایشی بحرانی داریم که متأسفانه سالانه حدود ۵٠٠ هزار هکتار عملیات عمرانی انجام میشود که فاصله آن بسیار زیاد است. علاوه بر اینها باید سوخت و خودرو استاندارد باشد تا شاهد کاهش آلودگی هوا باشیم.»
۴۲ میلیون موتور و ماشین فرسوده
حشمتی با اشاره به آلودگی هوا افزود: «از ۲۵ میلیون خودرو و موتورسیکلت ۱۷ میلیون در مرز فرسودگی قرار دارند و ۵/۱۰ میلیون از این وسایل نقلیه را موتورسیکلت تشکیل میدهد، هر موتورسیکلت هم چند برابر یک خودروی استاندارد آلودگی دارد.»
آقای معاون با تأکید بر اینکه هر موتورسیکلت چند برابر یک خودروی استاندارد آلودگی دارد، خاطر نشان کرد: «حال سؤال این است اگر پول مورد نیاز هم باشد آیا صنعت خودروسازی توان خدمتدهی در این وسعت را دارد؛ مثلاً الان بخش زیادی از اتوبوسها فرسودهاند، آیا خودروسازی میتواند تعدادی اتوبوس تولید کند که این نیاز را برطرف کند، اگر پول هم باشد نمیتواند، چون این ظرفیت را ندارد.» به گفته وی اتوبوسها به ویژه در کلانشهرها به حدی آلاینده هستند که حتی نمیتوان روی آنها کاتالیست نصب کرد، این نشان میدهد که از گذشته به فکر این مسئله نبودیم.
از نگاه وی با توجه به اهمیت موضوع باید استانداردی تدوین کنیم تا هر جا که لازم است به بخش قضایی ورود کنیم تا صنایع ملزم شوند به تکالیف قانونی خود عمل کنند، بنابراین مشکل فقط پول نیست، بلکه حرکت به سمت تولیدات سالم و بدون و آلایندگی است.
«انتقال» آب گزینه آخر
حشمتی با تأکید بر اینکه از نظر سازمان محیطزیست انتقال آب همیشه آخرین گزینه است، افزود: «مدیریت منابع آبی، استفاده از آبهای بازیافتی و بازچرخانی آب اولویت ما است، البته تخصیص آب در بخشهای مختلف توسط وزارت نیرو اعلام میشود، اما باید محاسبات خود را درست انجام دهد و در این پروسه بالادست و پاییندست را مدنظر قرار دهد و سازمان محیطزیست هم بر اساس آخرین وضعیت بررسی و نظر خود را اعلام میکند، البته آب مقوله مهمی است و در برخی نقاط موجب بروز مشکلات اجتماعی شدهاست که در این شرایط وزارت کشور باید ورود کند.»
وی اظهار داشت: «گاهی ما مسئولان وعدههایی میدهیم که شاید از روی اشراف نداشتن به قوانین روز باشد، و شاید هم میخواهند در شرایط تحریم و سخت به مردم امید بدهند، اما زمانی که به آن عمل نمیشود مسائل اجتماعی به بار میآورد آن چیزی را که سازمان دنبال میکند، نص صریح قانون است. بر این اساس تا طرحی گزارش ارزیابی زیستمحیطی نداشته باشد، امکان اجرای آن وجود ندارد.»
۲۷۰ میلیارد تومان اعتبار مقابله با گرد و غبار
علی محمد طهماسبی بیرگانی، دبیر ستاد ملی مقابله با گرد و غبار سازمان حفاظت محیطزیست هم از اختصاص اعتبار ۲۷۰ میلیارد تومانی برای مقابله با گرد و غبار خبر داد. به گفته وی حدود ۶/۳۴ میلیون هکتار مناطق غبارخیز در کشور داریم که از این میزان ۴ میلیون و ۲۳۰ هزار تن ذرات معلق زیر ۱۰ میکرون در ۲۳ استان پراکنده میشود، همچنین ۲۷۰ میلیون هکتار هم مناطق غبارخیز خارجی در اطراف کشور داریم که از این میزان ۱۴۷ میلیون تن گرد و غبار به کشور گسیل میشود.
دبیر ستاد ملی مقابله با گرد و غبار سازمان حفاظت محیطزیست افزود: «برای مقابله با گرد و غبار و مهار کانونهای داخلی یک برنامه ۱۰ عمل ساله تهیه کردیم که در آن میزان اعتبار و نوع عملیات مشخص و به استانها ابلاغ شدهاست. در بخش خارجی هم دو برنامه عمل در قالب زیر منطقهای غرب و جنوب غرب و شرق و شمال شرق تهیه کردیم و قرار است در مهرماه کارشناسان ایرانی به عراق و سوریه اعزام شوند تا کارهای عملیاتی آغاز شود.»
