کتاب به عنوان یکی از ابزارهای آموزشی از گذشتههای دور مورد توجه بوده است و اولیای دین نیز به پدید آوردن آثار علمی و فرهنگ مکتوب توصیههای مهمی داشتهاند. امروزه نیز حاصل تفکر و تجربههای اهل اندیشه و معرفت به وسیله کتاب در دسترس همگان قرار میگیرد و کتابخانهها، کانونها و همایش صاحب نظران و گلستان پرطراوت صاحبان معرفت هستند.
کتاب میتواند یکی از گزینههای مهم برای پیشبرد اهداف تولید علم باشد که این مقوله از نظر مقام معظم رهبری بسیار حائز اهمیت میباشد به نحوی که با تولید علم میتوان پاسخگوی نیازهای جامعه بود و توسعه و اقتدار ملی را به همراه آورد.
اما آیا مقوله کتاب در شهرهای مختلف کشور به ویژه شهر مقدس مشهد به عنوان دومین شهر عبادی دنیای اسلام جایگاه خود را باز کرده و توانسته از بسترهای لازم برخوردار باشد؟
مشهد با مساحت تقریبی 400 کیلومتر مربع در مجموع از 43 باب کتابخانه برخوردار است که از این تعداد 24 باب عمومی و 19 باب متعلق به آستان قدس رضوی است.
آنچه آمار در خصوص وضعیت مطالعه در شهر مشهد نشان میدهد، نه تنها رضایت بخش نیست، بلکه تا حدودی نگران کننده نیز به حساب میآید. طبق آخرین آمار برای هر 88 هزار و 281 نفر جمعیت باسواد، یک کتابخانه در مشهد وجود دارد. به گفته یکی از مسوولان، کتابخوانی در مشهد 40 برابر از استاندارد فرهنگی کمتر است. اگرچه اعتبارات کتابخانههای عمومی استان خراسان رقم ناچیزی نیست، اما با توجه به وسعت استان، تعداد بخشها و روستاهای پرجمعیت استان به منظور گسترش کتابخانهها به اعتبار بیشتری نیازمند است.
این مقام مسوول با بیان اینکه در خراسان رضوی به ازای هر 49 هزار و 496 نفر جمعیت یک کتابخانه عمومی وجود دارد، گفت: درگز در بین شهرستانهای خراسان رضوی از بهترین وضعیت از نظر کتابخانههای عمومی برخوردار است و به ازای هر 9 هزار و 463 نفر جمعیت باسواد، یک کتابخانه در این شهرستان فعالیت دارد. اما وضعیت شهر مشهد نیز از این لحاظ نامطلوبترین حالت را دارد زیرا به ازای هر 88 هزار و 281 نفر جمعیت باسواد، یک کتابخانه در مشهد وجود دارد.
ابراهیمی یکی از کتابداران مشهدی میگوید: بیشتر آمار کتابهای موجود در کتابخانهها آمار ثبت شده است نه آمار واقعی، به طوری که بسیاری از کتابهای از رده خارج شده و خراب را جزء آمار ثبتی وارد کردهاند.
وی در ادامه میگوید: کتابخانههای عمومی تبدیل به کتابخانههای دانش آموزی شده و بیشتر مراجعه کنندگان و اعضای این کتابخانهها، دانش آموزان و دانشجویان هستند. بیشتر کتابخانههای مشهد فقط در حد یک کتابخانه هستند و از امکانات خاصی برخوردار نیستند و به علت پایین بودن تبلیغات تاکنون نتوانستهاند مخاطب چندانی جذب نمایند.
وی ادامه میدهد: تابلوهای کوچک و تبلیغات ضعیف باعث شده تا بسیاری از اهالی و مردم از وجود کتابخانه در محل خود بیاطلاع باشند.
کاظمی یکی از کتابداران مشهد میگوید: چند سالی است که کتابخانهها از نظر کمی و کیفی بسیار پیشرفت کردهاند اما همچنان ضعفهایی دارند؛ به طور مثال کتابهای کتابخانهها بیشتر با سلیقه مسوولان کتابخانهها تهیه میشود و توجهی به نیاز مخاطبان نمیشود. به همین علت کتابها یا در سطح بسیار تخصصی و یا در سطح نوجوانان هستند که این باعث میشود کتابها برای بسیاری از مخاطبان عام کارایی نداشته باشد که این یکی از مهمترین عوامل در عدم رجوع مردم به کتابخانهها و پایین آمدن سطح مطالعه در مشهد است.
اما باید به این نکته توجه داشت که در کنار کتابخانههای بسیار ضعیف و سطح پایین مشهد کتابخانههایی مثل فردوسی، باهنر، شریعتی، آستان قدس و ... هم وجود دارند که از نظر امکانات در سطح بالایی هستند. امید است تعداد این دست ازکتابخانهها افزایش یابد تا از این طریق سطح مطالعه در شهر مشهد روزبهروز ارتقاء یابد.
