در قالب طرح هوشمندسازي يارانه آرد، در حال حاضر بيش از 60هزار دستگاه كارتخوان هوشمند در نانواييهاي كشور و 70درصد نانواييهاي تهران نصب شده است.
سيستمهاي هوشمند فروش نان براي هدفمندسازي يارانه آرد دولتي و جلوگيري از قاچاق آرد به خارج از مرزها راهاندازي شده است. اين اقدام در ماههاي اخير پس از تصميم دولت براي حذف ارز ترجيحي صورت گرفته و تاكنون منجر به كاهش بيش از 30درصد تقاضاي آرد دولتي از سوي نانواييها شده است. در اين طرح 15درصد مابهالتفاوت قيمت يارانهاي آرد هر شب براي نانواييها پرداخت ميشود. با اجراي اين طرح صرفهجوييهايي در مصرف آرد در كشور صورت گرفته است كه البته هنوز آمار دقيق آن مشخص نيست. طبق اين طرح كارتخوانهاي قديم نانواييها ديگر قادر به ارائه خدمات نيستند، اما در مواقعي كه كارتخوانهاي هوشمند در حال تسويه حساب هستند، ميتوان از اين كارتخوانها استفاده كرد.
در اين طرح دولت كارتخوانهايي را در اختيار نانوايان سنتي آزادپز و دولتي قرار داده تا ميزان پخت و فروش ماهانه نانوايان را از اين طريق رصد كند. هدف از اجرای اين طرح كه ابتدا فقط در چند استان به صورت آزمايشي اجرا و سپس سراسري شد، اين است كه آرد تخصيصي به نانوايان متناسب با پخت ماهانه آنها باشد و بيشتر از ميزان مصرف از دولت آرد تحويل نگيرند. اين طرح اگر چه در آغاز به نفع مصرفكننده بود اما با اجراي آن در تمام كشور با نقاط ضعفي همراه است كه بايد در اسرع وقت و با فوريت رفع شود.
ايرادات و فوايد طرح
يكي از ايرادات طرح كه از همان ابتدا نمايان شد، كاهش ساعات پخت نان و تشكيل صفهاي طولاني در مقابل نانوايان است. ظاهراً با هوشمندسازي نان از سوي نانوايان جيرهبندي شده و براي اينكه آرد تحويليشان تا پايان ماه برسد، هم ساعات پخت را كاهش ميدهند و هم اينكه در روزهاي پنجشنبه و جمعه و ايام تعطيلات نانوايي را تعطيل ميكنند، البته اين اقدام دولت از چند جهت سودمند بود. اول اينكه نانوايان آرد دولتي را در بازار آزاد نميفروختند و مصرفكنندگان از اين يارانه منتفع ميشدند و دوم اينكه آرد به خارج از مرزها قاچاق نميشد. نكته قابل توجه اين است كه در جريان تصميم اخير دولت براي هوشمندسازي فروش نان مشخص شد تنها در تهران هزار واحد نانوايي وجود دارد كه سهميه آرد ميگرفتند اما پخت ناني نداشتند. علاوه بر اين گزارش شده است در برخي از شهرها نانوايان براي بالا نشان دادن فروش نان و تراكنشهاي دستگاه پوز هوشمند مبالغ بالايي از كارت مشتريان در دستگاه پوز ميكشيدند و مابهالتفاوت آن را پول نقد تحويل ميدادند. همچنين در برخي از نانواييها مانند بربري و سنگك كه نوع كنجدي هم دارند، ترفندهايي به كار گرفته ميشود، به عنوان مثال نان كنجدي كه طبق استاندارد اتحاديه مربوط بايد 4هزار تومان باشد به درخواست مشتري نان كنجدي 7 يا 10هزار توماني پخته ميشود و معادل قيمت آن دو تا كنجدي و يك عدد نان ساده در دستگاه ثبت ميشود. با ادامه اين روند به تدريج هدف اصلي از هوشمندسازي فروش نان از هدف واقعي خود دور میشود و بياثر خواهد شد، از اين رو ضرورت دارد بازرسيهاي دولت و صنوف از نانوايان افزايش يابد تا راه براي تخلف بيشتر بسته شود. «جوان» هفته گذشته نيز گزارشي از تخلفات نانوايان و كوچك كردن قد و اندازه نان در نانواييهاي لواشي و كاهش كيفيت نان در هفته نخست هوشمندسازي فروش نان در تهران منتشر كرد.
با توجه به مشكلات بسياري كه براي مردم در خريد نان با كيفيت بهوجود آمده است، ظاهراً گزينه فروش كيلويي نان بايد سريعاً به مرحله اجرا درآيد تا نانواياني كه اكنون راه تخلفشان بسته شده با كمفروشي زيانشان را جبران نكنند چراكه وقتي قطع و وزن نان كاهش مييابد و عملكردشان فقط با تعداد فروش ماهانه سنجيده ميشود، طبيعي است كه به روشهاي خودشان باز هم از طريق كمفروشي راهي براي فروش كيسههاي آرد در بازار آزاد پيدا كنند و با فروش كيلويي ديگر نميتوانند وزن نان را به دلخواه خودشان كم كنند، از اين رو مردم همچنان منتظر تكميل اين طرح هستند تا با فروش كيلويي نان مشكلات فعلي مرتفع شود.
