کسب مقام اول و رکورد عملکرد در واحد سطح گندم آبی کشور، رتبه اول تولید نخود، رتبه چهارم خرید محصول گندم، رتبه دوم در تولید جو، رتبه دوم تولید ذرت دانهای، رتبه چهارم تولید چغندر قند، رتبه هفتم در تولید کلزا و گوجه فرنگی کافیست تا نشان دهد کرمانشاه از نظر تولید محصولات کشاورزی در چه جایگاه و اهمیتی قرار دارد. با تمام این تفاسیر باید گفت این استان با توجه به شرایط خاص جغرافیایی و ظرفیتهای خارقالعادهاش در حوزه کشاورزی، نیازمند نگاه حمایت ویژه دولت بوده و کشاورزانش از مشکلات زیادی رنج میبرند.
کرمانشاه به عنوان یکی از قطبهای کشاورزی ایران سالانه حدود ۵ میلیون تن محصولات مختلف شامل تولیدات زراعی، باغی، دامی و شیلات تولید میکند. زراعت این استان سهمی حدود چهاردرصد از کل تولید کشور را تأمین میکند و در شرایط کنونی تولیدات زراعی کرمانشاه دارای جایگاه مناسبی در میان دیگر استانهاست. وجود منابع خاک حاصلخیز و اقلیمهای گرم، سرد و معتدل کرمانشاه امکان کاشت اکثر محصولات کشاورزی و شرایط مناسب دامپروری را فراهم کرده و این استان را در زمره تولیدکنندگان عمده محصولات کشاورزی و دامی قرار داده است. اما مشکلات عدیده کشاورزان در تولید محصولات مختلف چیزی نیست که نادیده گرفته شود. متأسفانه سالهاست کشاورزان استان مورد بیتوجهی قرار گرفتهاند و باعث بروز مشکلاتی در قطب تولیدی محصولات کشاورزی کشور یعنی کرمانشاه شده است.
فعالیت ۱۲۰ هزار نفر در بخش کشاورزی
کرمانشاه استانی با اقلیمهای متفاوت بوده که سه منطقه عمومی شامل گرم، معتدل و سرد را داراست و به دلیل برخورداری از اقلیمهای چهار فصل و تنوع آب و هوایی شرایط مستعدی را برای کشاورزی و توسعه در استان کرمانشاه فراهم کرده است. طبق آمار این استان با دارا بودن ۹۳۹ هزار هکتار اراضی زراعی، ۴۲ هزار هکتار باغ و یکمیلیونو ۷۲۰ هزار هکتار اراضی جنگلی و مرتعی جزو استانهای توانمند کشور در بخش کشاورزی محسوب میشود. کرمانشاه همواره به عنوان یکی از قطبهای کشاورزی کشور مطرح بوده و بیش از ۱۲۰ هزار نفر در بخش کشاورزی آن فعالیت داشته و محصولات کشاورزی را بهرهبرداری میکنند و سالانه توانایی تولید ۵ میلیون تن انواع محصولات کشاورزی را نیز دارد. گستردگی ظرفیتهای استان کرمانشاه در حوزه کشاورزی بسیار قابل توجه است و در زمینه تولید محصولات زراعی مانند نخود، گندم، ذرت، جو، کلزا رتبه بالایی داشته و جزو تولیدکنندگان برتر کشور به شمار میآید. حتی تولید نخود در کرمانشاه جزو محصولاتی است که در عرصه جهانی نیز مطرح است.
کشاورزان زیر بار مشکلات
از جمله مشکلات فعالان عرصه کشاورزی کرمانشاه این است که هیچ گوشی صدا و نالههایشان را نمیشنود. کشاورزان در زمینه تأمین هزینه تهیه بذر، سم، آفتزدگی محصول یا حتی بروز برخی حوادث مانند آتشسوزی با مشکلاتی روبهرو هستند، اما هیچ کمک خاصی از سوی مسئولان صورت نگرفته است. از دیگر معضلاتی که کشاورزان را تحت فشار قرار داده است جای خالی بیمه است و در صورت هرگونه صدمه به زمین و محصولات هیچ ضرری جبران نشده و خسارتی پرداخت نمیشود. به گفته فعالان این عرصه، کشاورزان به عنوان مظلومترین قشر تولید کننده محسوب میشوند. بروز مشکلاتی مانند خشکسالی ناگهانی، عدم وجود امکانات برای آبیاری محصولات و... میتوانند عاملی برای نابودی روستاها و جدا شدن کشاورزان از زمینهایشان باشند.
جالب اینکه تاکنون کشاورزان نمایندهای برای انتقال درخواستها و مطالبات خود نداشتهاند و همیشه در حاشیه ماجرای تولیدات کشاورزی قرار گرفتهاند. در حال حاضر سامانه گرمسیری در کرمانشاه نیازمند تکمیل است و اجرای بخش زیادی از این سامانه سبب رونق کشاورزی شده و اجرای کامل این پروژه سبب شکوفایی بیشتر کشاورزی و مهاجرت معکوس از شهر به روستا میشود.
یکی از کشاورزان این استان با بیان اینکه خشکسالی در کرمانشاه طی سالهای اخیر باعث مشکلاتی شده که نابودی دسترنج یکساله کشاورزان را به همراه داشته، میگوید: «کشاورزانی که محصولات دیم کشت میکردند به دلیل بیآبی محصولاتشان خشک میشود. در بروز مشکلات خشکسالی استان کرمانشاه کشاورزان دیم کار برای تغییر روش آبیاری خود حتی تسهیلاتی از سوی مسئولان دریافت نکردهاند یا باید زمین را رها کنند یا در این خشکسالی بذر را بکارند و منتظر معجزه الهی و نزول باران بمانند.» وی با بیان اینکه محصولات کشاورزی به قیمت مناسب از سوی دولت خریداری نمیشود، ادامه میدهد: «هرساله از سوی دولت طرحی با عنوان خرید تضمینی برای برخی محصولات کشاورزی انجام میشود که برای کشاورزان منصفانه نبوده و این در حالی است که دلالهای بازار همان محصول را با قیمتهای بالاتر میخرند و سپس حجم زیادی از آن نیز از مرزها خارج میشود.»
کشت قراردادی نسخهای شفا بخش
شاید کشت قراردادی بتواند راه حل مناسبی برای رفع مشکلات بازار و فعالان عرصه کشاورزی کرمانشاه باشد. با وجود نیاز به نقدینگی کشاورزان برای خرید نهاده و ماشینآلات مورد نیاز، اجرای کشت قراردادی تضمینی برای خرید محصول محسوب میشود.
در این نوع از کشت کشاورزان متعهد میشوند که محصول تولیدی را خارج از قرارداد در جایی دیگر عرضه نکرده و از طرفی کارخانهها و صنایع تبدیلی بر مبنای قیمت روز یا قیمت مناسب اقدام به خرید محصولات کشاورزان کنند. با اجرای کشت قراردادی، کشاورزان با رغبت بیشتری به تولید ادامه میدهند، زیرا که درآمد خوبی از ناحیه فروش محصول کسب میشود. کاهش ضایعات محصولات کشاورزی و افزایش قدرت خرید از جمله مزایای کشت قراردادی است و با اجرای آن و ارتقای درآمد کشاورزان، قدرت آنها برای خرید ماشینآلات کشاورزی افزایش مییابد، خریداران محصولات تولیدی از کشاورزان اعم از بخش دولتی، خصوصی یا شرکتهای بزرگ این توانایی را دارند که ماشینآلات روز را در اختیار کشاورزان قرار دهند.
کشت قراردادی سبب تأمین نهاده اعم از بذر، کود، سم و ماشینآلات توسط اتحادیه تعاونیهای تولید و روستایی شده و به سهولت در اختیار کشاورز قرار میگیرد. کشاورزان با استفاده از ماشینآلات روز در تمامی مراحل کاشت، داشت و برداشت میتوانند ضایعات را کاهش داده و خسارت را به حداقل برسانند. با توجه به پتانسیل کرمانشاه و هم مرز بودن با کشور عراق و وجود چندین پایانه مرزی، وجود کشت قراردادی و به تبعآن افزایش کیفیت محصول کشاورزی میتواند سبب رشد و گسترش تولید در استان شود. ناگفته نماند از سال گذشته و در مرحله نخست بیش ۱۲۰ هکتار مزرعه ذرت در استان کرمانشاه زیر کشت قراردادی رفته که امید میرود این مقدار افزایش یابد.
