۱- رهبر معظم انقلاب در سالروز ولادت حضرت امام رضا (علیهالسلام) در شهریور ۹۲ در جمع فرماندهان سپاه به نکته ظریفی درباره چگونگی اثرگذاری بیمرز و فرهنگی ثامنالائمه (ع) فرمودند: «.. شنیدهاید شما که دعبل به مرو، به خراسان آمد و آن اشعار معروف را در مدح امام رضا (ع) انشا کرد و انشاد کرد، بعد هم جایزهای گرفت و حالا فرض بفرمایید چند روزی هم در مرو و در سایر شهرهای خراسان ماند، بعد هم راه افتاد رفت، به طرف بغداد و کوفه و همانجاهایی که میخواست برود. در میان راه، دزدها به کاروانی که دعبل در آن بود، حمله کردند و غارت کردند این کاروان را. کاروانیها نشسته بودند تماشا میکردند، اموالشان همه به غارت رفته بود، رئیس دزدها هم نشسته بود بالای بلندی روی یک سنگی، او هم با تبختر تماشا میکرد این زندانیها و اسرای کاروانی و این اموالی را که گرفته بودند و جمع میکردند و میبستند و ضبط میکردند. دعبل شنید که رئیس دزدها دارد با خودش زمزمه میکند، یک شعری را میخواند؛ گوش کرد، دید شعر خودش است. یک بیت از همان قصیدهای را که فرضاً یک ماه پیش، یک ماه و نیم پیش در مرو سروده - «أرَی فَیئَهُم فی غَیرِهِم» تا آخر - رئیس دزدها در بین راه، در نزدیکی مثلاً ری و عراق، این شعر را دارد از حفظ میخواند. دعبل خوشحال شد، بلند شد و گفت: این شعری که میخوانی، مال کیست، گفت: این شعر مال دعبل خزاعی است. گفت خب، دعبل خزاعی منم! رئیس دزدها وقتی که دید این شخص، دعبل خزاعی است، بلند شد و او را در آغوش گرفت، بوسید و گفت به برکت حضور این شخص در این کاروان، همه اموال را پس بدهید. همه اموال را پس دادند، کاروانیها را احترام کردند، راه انداختند، رفتند. خب، این حادثه کوچکی است در تاریخ، اما معنای بزرگی دارد. شعری که در باب علىبنموسیالرضا در مرو سروده میشود؛ بعد از حدود یک ماه، یک ماه و نیم - کمتر، بیشتر - در ری و عراق از زبان یک راهزن، آن هم به صورت حفظ شده، تکرار میشود. معنای این چیست؟ معنایش این است که زمینه آنچنان برای ترویج اهلبیت و برای نام مبارک امام رضا (ع) مساعد است که این شعر - که آن روز شعر یکی از مؤثرترین و نافذترین رسانهها بوده - در یک مدت کوتاهی دست به دست میچرخد تا میرسد به یک آدمی که مثلاً یک راهزنی در وسط بیابان است....»
۲- «نام مبارک امام رضا»، «حادثه کوچک»، «معنای بزرگ»، «مؤثرترین رسانهها»، «دست به دست چرخیدن»، «از خراسان تا کوفه» مهمترین کلیدواژههای روایت رهبری از یک داستان عبرتآموز تاریخی است که «قدرت فرهنگی و هنری» عظیمی را تداعی میکند که سرایش یک بیت شعرش در خراسان توانایی تسلیم راهزنی را در وسط بیابانهای عراق دارد! در مقابل این روایت تاریخی که رهبر معظم انقلاب بیان فرمودند، سؤالی پیشروی همه ما قرار میگیرد که آیا ما در استفاده منطقهای و جهانی از این منبع بیپایان الهی، به قدر دعبل خزاعی- با وجود این همه امکانات- توانا بودهایم؟!
۳- ماجراهای پیشآمده پیرامون فیلمِ دستِچندم عنکبوت مقدس، با وجود تمامی تلخیها و انزجاری که در میان محبان علیبنموسی الرضا (ع) ایجاد کرد، اگر درست تحلیل و تدبیر شود، در دل خود فرصتی کمنظیر را برای جهانی کردن نام مبارک امام رضا (ع) فراهم آورده که آستان قدس رضوی میتواند از آن بهره حداکثری بگیرد. البته به شرط آنکه زبان و برنامه مناسب انتخاب کند، طرحی نو داشته باشد و از «رویدادهای تکراری سالانه» بپرهیزد تا فریاد «رضای ما» اینبار از قلب خراسان نهتنها تا خجند و لاهور و باکو که تا قلب آفریقا و اروپا برود. بدیهی است که اگر اینگونه شود، اینبار هم راهزنان اگر پشت نقاب فرهنگ باشند، باز هم تسلیم یک بیت شعر دعبل میشوند. البته به برکت نام مبارک امام رضا (ع). اِنشاءالله.
*کارشناس و تحلیلگر فرهنگی
