وقتي نام فرش دستباف به ميان ميآيد، بايد به احترام هنرمندان و فرشبافان آذربايجان شرقي ايستاد، چراكه بيش از يك سوم توليد و صادرات اين نوع فرش به طرح، رنگ و نقش فرش آنان تعلق دارد. با اين اوصاف طي 10سال اخير تعداد خانوادههاي زير پوشش بيمه قاليبافي آذربايجان شرقي به جاي اينكه افزايش يابد كمتر از نصف شده و از رقم ۹۵هزار خانواده به ۴۰ هزار خانواده رسيده است. اين در حالي است كه بيش از ۵۰۰هزار نفر در سطح استان از اين راه ارتزاق ميكنند و ظرفيت ۲۰۰ هزارنفري براي برخورداري از بيمه قاليبافي در اين منطقه وجود دارد.
شايد اغراق نباشد، بگوييم وقتي از فرش دستباف صحبت به ميان ميآيد، همه دنيا سرشان به سمت ايران ميچرخد.
قرنهاست كه فرش دستباف در استانهاي مختلف ايران بافته ميشود و در اين مدت با فراز و نشيبهاي زيادي روبهرو بوده و طي چند دهه اخير با مشكلات زيادي از جمله صادرات دست و پنجه نرم ميكنند.
با اين حال در شرايطي كه قبلاً نمايشگاههاي زيادي براي معرفي و شناختهشدن طرحهاي مختلف فرش برگزار ميشد، اما هماكنون ديگر خبري از اين نمايشگاهها نيست و همين امر نيز به دغدغهاي براي فعالان اين عرصه تبديل شده است. به گفته فرشبافان، برگزاري نمايشگاههاي غيراصولي و غيرتخصصي باعث عدم رونق فروش فرش و نارضايتي مصرفكنندگان و خريداران ميشود. در اين ميان، برگزاري سالانه نمايشگاه فرش دستباف بايد با مجوز سازمان صمت و از سوی تشكلها و اتحاديههاي صنفي هر استان به صورت تخصصي برگزار شود.
هنرمنداني كه ديده نميشوند
با گذري به دنياي فرش دستباف ايراني، ميتوان مشاهده كرد كه حدود يك سوم توليد و صادرات اين نوع فرش متعلق به طرح، رنگ و نقش فرش آذربايجان و تبريز است. منطقهاي كه آثار و هنرمندانش زبانزد هستند و به تنهايي ميتوانند تمام دنيا را به حيرت وادارند، اما در كمال تأسف هنوز قاليبافانش از ابتداييترين خدمات يعني بيمه محروم هستند. براساس آمار و گزارشهاي رسمي تا سال 1392 حدود۶۵۰هزار خانواده در كل كشور بيمه قاليبافي داشتند و با اينكه در آن زمان اعلام شد، با توجه به ميزان فعالان اين عرصه بايد به ظرفيت ۲ميليون نفري برسيم، ولي با يك حركت نزولي اين رقم به ۳۰۰ هزار خانواده كاهش يافت كه هماكنون از سهم بيمه برخوردار هستند.
10سال پيش در آذربايجان شرقي هم ۹۵هزار خانواده زيرپوشش بيمه قاليبافي بودند كه به مرور زمان و به علتهاي غيراصولي بيمه آنها قطع شد و در حال حاضر فقط ۴۰ هزار خانواده از بيمه قاليبافي استفاده ميكنند. به گفته رئيس اتحاديه توليدكنندگان و بافندگان فرش دستباف تبريز در آذربايجان شرقي، ظرفيت ۲۰۰ هزار نفري براي برخورداري از بيمه قاليبافي وجود دارد و بيش از ۵۰۰ هزار نفر در سطح استان از اين راه ارتزاق ميكنند.
اسماعيل چمني ادامه ميدهد: «با توجه به مصوبه مجلس شوراي اسلامي تمام قاليبافان بايد از بيمه قاليبافي برخوردار شوند. در اين راستا متوليان امر بايد اهتمام جدي براي استان آذربايجان شرقي و اقصي نقاط ايران، اقدامات لازم را براي بيمهشدن قاليبافان انجام دهند، در غير اين صورت با چالشها و مشكلات عديده قاليبافان، توليدكنندگان و مسئولان امر مواجه خواهيم شد.»
نمايشگاههاي تخصصي، كمك به توليد بهتر
وقتي از برگزاري نمايشگاه فرش سخن ميگوييم، منظور اين نيست كه داشتن نمايشگاههاي فرش ميتواند باعث رونق اين هنر شود، بلكه زماني تأثيرگذار است كه به صورت سالانه و چند روز متوالي با حضور بزرگان اين عرصه و تشكلهاي فرش برگزار شود.
حالا در آذربايجان شرقي و به خاطر برگزاري نمايشگاههاي غيراصولي تعدادي از تجار و فرشفروشان، حجرههاي خود را تعطيل كردهاند.
آنها ميگويند، برگزاري نمايشگاههاي فرش دستباف بايد سالانه يكبار در محل نمايشگاههاي دائمي استانها، با مجوز سازمان صمت هر استان و به همت تشكلها و اتحاديههاي صنفي همان استان به صورت تخصصي برگزار شود.
در همين رابطه، رئيس اتحاديه توليدكنندگان و بافندگان فرش دستباف تبريز با بيان اينكه بازار سرپوشيده تبريز، يكي از بزرگترين بازارهاي دنيا شناخته شده كه با وجود بيش از هزار حجره تجار و فرش فروشان نامدار، به عنوان نمايشگاه فرش دائمي داير است، ميگويد: «با اين حال وجود نمايشگاههاي غيرقانوني و غيرتخصصي، هزينه غرفه نمايشگاهها، اسكان و اياب و ذهاب موجب افزايش قيمت فرش دستباف شده و از اين رو خريدار متضرر ميشود.» به گفته كارشناسان، علاوه بر ايجاد نمايشگاههاي دائمي فرش دستباف، ايجاد مركز تهيه و توزيع مواداوليه مرغوب هم از نيازهاي اساسي به شمار ميآيد كه در اختيار توليدكنندگان قرار گيرد تا فرش دستباف با كيفيت به بازار عرضه گردد؛ يعني اگر يك خريدار به دنبال فرش طرح تركمن يا كردستان يا هريس باشد، در شرايط كنوني بازار لزوماً بايد به همان مناطق و بازار آنجا عزيمت، ولي با وجود نمايشگاه دائمي و حضور تمام سليقهها و طرحها در يك جاي ثابت در تمام استانها اين امكان فراهم ميشود كه در كمترين زمان خريدار بهترين خريد را با مقايسه قيمتها انجام دهد.
