آخرین باری که وزارت جهاد کشاورزی برای خودکفایی در محصولات اساسی برنامه جامعی ارائه کرد، حدوداً مربوط به هفتسال قبل است که آن زمان نیز وزارت جهاد کشاورزی به دنبال تأکیدات مقام معظم رهبری برای هشتکالای اساسی شامل برنج، جو، گندم، حبوبات، پنبه، چغندر قند، ذرت و دانههای روغنی برنامه خوداتکایی تدوین کرد که در سالهای ابتدایی نیز دستاوردهای تقریباً خوبی در این زمینهها حاصل شد، اما به تدریج به دنبال اتخاذ سیاستهای نادرست، طرحها یا دچار عقب ماندگی شدند یا اینکه به طور کل شکست خوردند، یکی از این طرحها، طرح خوداتکایی پنبه بود که در حال حاضر نیز وزارت جهاد کشاورزی آن را پیگیری میکند. پنبه یکی از مهمترین محصولات زراعی است که در تولید روغن و کنجاله نیز میتواند نقش مؤثری ایفا کند، اما در کشور ما آنچنان که باید از این زاویه به پنبه توجه نشده است. برخی کارشناسان عنوان میکنند که توجه بیش از حد دولتمردان به برخی محصولات از جمله گندم و کلزا منجر به این شده که در تولید محصولات دیگر توفیق چندانی نداشته باشیم، اگر چه ظرفیت بیشتری در تولید آنها وجود دارد.
اهداف پیشبینی شده برنامه ششم توسعه، ارقام بزرگی بود!
در همین زمینه ابراهیم هزار جریبی، مجری طرح پنبه وزارت جهاد کشاورزی در گفتگو با مهر درباره آخرین وضعیت طرح خوداتکایی پنبه که سال۱۳۹۴ در قالب هشتطرح اقتصاد مقاومتی تدوین شده، با بیان اینکه در برنامهششم توسعه نیز برای پنبه افقی تدوین شده بود، گفت: ارقامی که در برنامه ششم توسعه عنوان شده، ارقام بزرگی بود که در زمان ابلاغ نیز وزارت جهاد کشاورزی مکاتباتی با مسئولان امر انجام داد تا این رقمها متعادل شود.
وی با اشاره به اینکه در ابتدای دهه۹۰ وضعیت تولید پنبه در کشور اصلاً مناسب نبود، گفت: در سالهای پیک تولید از جمله سال۷۵ سطح زیر کشت پنبه در کشور بیش از ۳۰۰هزار هکتار و تولید وش حدود ۶۰۰ هزار هکتار، اما در سال ۹۳ و ۹۴ سطح زیر کشت این محصول فقط ۵۰ هزار هکتار بود.
این مقام مسئول در وزارت جهاد کشاورزی با بیان اینکه ضریب خوداتکایی پنبه در سال۹۴ به کمتر از ۴۰درصد رسیده بود، گفت: از سال۹۸ رشد ما در این زمینه شروع شد به طوری که در سال۹۹ ضریب خوداتکایی به بیش از ۵۰درصد رسید و ما موفق شدیم ۲۷۰هزار تن وش پنبه در کشور تولید کنیم. پیشبینی ما این بود در سال۱۴۰۰ حتی بتوانیم به اهداف برنامه ششم نیز برسیم، چراکه انگیزه کشاورزان برای کشت پنبه بسیار زیاد بود، اما به دلیل خشکسالی شدید قحطی برق در مناطق تولید و خشکیدن چاههای آب این امر محقق نشد و در نهایت توانستیم ۲۵۰هزار تن وش پنبه در کشور تولید کنیم.
کشت پنبه جایگزین برنج و صیفیجات میشود
مجری طرح پنبه وزارت کشاورزی در پاسخ به این پرسش که آیا چنین ظرفیتی در کشور ما وجود دارد و منابع آب و خاک جوابگوی تولید این میزان پنبه است، گفت: قرار است کشت پنبه را جایگزین محصولات دیگر از جمله سبزی و صیفی و برنج کنیم، ضمن اینکه توسعه کشت پنبه بیشتر در مناطق شمالی از جمله گلستان، مازندران و همچنین استان خراسان شمالی و اردبیل قرار است، انجام شود. ضمن اینکه مناطق جدیدی در جنوب و غرب کشور که اخیراً در آنجا سدسازی انجام شده یا انتقال آب به این مناطق صورت گرفته است، از جمله مکانهای مورد نظر برای توسعه کشت پنبه هستند.
برنج اصلیترین قاتل پنبه!
این مقام مسئول در وزارت جهاد کشاورزی در بخش دیگری از سخنان خود درباره اینکه گفتهمیشود، اصرار دولت برای خودکفایی در محصولاتی مانند گندم و کلزا منجر به حذف پنبه از الگوی زراعت کشور شد، گفت: دلایل مختلفی منجر به این شد که کشت پنبه در کشور افت کند. دلیل اول تغییر الگوی کشت در مناطق قطب تولید پنبه بود. به عنوان مثال استان گلستان که به عنوان قطب تولید طلای سفید شناخته میشد با توسعه کشت برنج در این استان از قطب تولید پنبه خارج شد، چرا که قیمت برنج در کشور بسیار بالا رفت و برای کشاورز صرفه اقتصادی نداشت به جای برنج پنبه بکارد.
هزارجریبی توضیح داد: همچنین در آن مقطع یک مشکل فنی در کشت پنبه وجود داشت و دوره کشت آن بسیار طولانی بود و کسانی که میخواستند در اراضی خود پنبه بکارند در سال تنها یک کشت میتوانستند، انجام دهند، اما اگر محصولی مانند برنج را کشت میکردند، میتوانستند بعد از برداشت آن یک محصول دیگر هم بکارند. البته ما این مشکل فنی را در حال حاضر حل کردیم و با واردات ارقام زودرس موفق به کاهش طول دوره کشت پنبه در کشور شدیم به طوری که اگر الان کشاورزی در زمین خود پنبه کشت کند، میتواند بعد از آن محصول دیگری نیز بکارد. وی اضافه کرد: همچنین در استان مازندران باغ، جایگزین پنبه شد و کشاورزان به توسعه باغات روی آوردند، چرا که صرفه اقتصادی بیشتری داشت و در استانهای اردبیل و آذربایجان شرقی نیز برنج جایگزین این محصول شد و در استانهای دیگر نیز سبزی و صیفی جای کشت پنبه را گرفت.
طرح وزارت جهاد برای حمایت از پنبه دانه
مجری طرح پنبه وزارت جهاد کشاورزی درباره اینکه با توجه به تلاش کشور برای خوداتکایی تولید روغن، چرا پنبه به عنوان یکی از محصولات اصلی برای این منظور در نظر گرفته نمیشود، توضیح داد: نصف وزن پنبه (حدود ۵۵ درصد آن) پنبه دانه است که از آن روغن و کنجاله استحصال میشود، اما، چون واردات دانههای روغنی و نهادههای دامی با ارز ۴هزارو ۲۰۰ تومانی انجام میگیرد، بنابراین پنبه دانه ارزش اقتصادی چندانی ندارد و کسی مایل نیست از آن برای استحصال روغن یا کنجاله استفاده کند. اگر ارز ۴هزارو ۲۰۰ تومانی حذف شود، ارزش پنبه دانه نیز بالا میرود و مزیت اقتصادی پیدا میکند.
