اجلاس معاونان پژوهشی حوزههای علمیه برادران در هفته گذشته در مدرسه علمیه معصومیه برگزار شد، گسترش آموزش پژوهش محور از مهمترین اهداف این نشست علام شده است، محوری که باید تمامیتلاشهایی که در طول چند سال گذشته در معاونت پژوهشی حوزه آغاز شده است تا سرآغازی بر تربیت نسل جدید پژوهشگران حوزوی باشد. آنچه میخوانید گزارش اختصاصی «جوان» از این اجلاس است.
گامهای اولیه
حوزههای علمیه برای ارائه تمامیمحصولات خود که در قالبهای مختلف تبلیغی و آموزشی ارائه میشود، نیازمند «پژوهش» است، روشن است که این «پژوهش» نیز خود نیازمند پژوهش است ولی در بسیاری از سالهای گذشته، این فعالیتهای پژوهشی تنها توسط افرادی انجام میشد که سالها در حوزه تحصیل میکردند، بی آنکه آموزش خاصی را به عنوان «آموزش پژوهش» فراگیرند، با اینکه همین تلاشهای اندک نیز تأثیرات فراوانی بر جای نهاده است اما هنوز تا رسیدن به نقطههای آغاز خود فاصله زیادی دارد، تلاشهایی که در سالهای گذشته، برای فراگیر کردن پژوهش در میان طلاب آغاز شده است، سرآغازی بر فراگیر کردن «آموزش پژوهش » شامل آموزش شیوههای پژوهشی و نگارشی در میان طلاب بوده است. روشن است که در سالهای ابتدایی تحصیل در حوزه، یک طلبه بیش از هر چیز نیازمند آموختن است و تقریباً تمامیزمان تحصیل به این مهم اختصاص دارد، ولی در کنار این آموزش، نباید از پژوهش نیز غفلت کرد، بنابراین گسترش پژوهش در میان طلاب را باید در آموزشی پژوهش محور تدوین کرد.
در سالهای گذشته و با حضور حجتالاسلام امینی، معاونت قبلی پژوهشی حوزه و مسؤول فعلی دبیرخانه شورای عالی حوزه، نسل جوانی از طلاب فعالیتهای خود را با هدف گسترش پژوهش در میان طلاب جوان حوزه آغاز کردند. اگر چه با تغییرات مدیریت کلان حوزه مقداری رکود یافت ولی میتوان امیدوار بود که این گامهای مقدماتی همچنان ادامه یابد.
پژوهش یا خدمات پژوهشی
اگر زمانی در حوزه و دانشگاه تمامیکسانی که تالیفی را انجام میدادند، بدون توجه به محتوای اثر به عنوان پژوهشگر معرفی میشدند – و هم اکنون نیز این مصیبت علمیدامنگیر رسانههاست- در طول سالهای گذشته، این نگاه از «تدوین اثر» به سمت «تولید علم» حرکت کرده است. در حوزه نیز این تغییر نگاه، تغییراتی در برنامههای پژوهشی ایجاد کرد. از سوی دیگر تقریباً تمامیبرنامههای گذشته در معاونت پژوهشی حوزه، با هدف ارائه «خدمات پژوهشی» به روحانیون و طلاب تدوین شده بود. روشن است که این خدمات پژوهشی متفاوت با «فعالیتهای پژوهشی» است، همانگونه که حجتالاسلام امینی در اینباره به خبرنگار «رسا» گفته بود: «در پژوهش، علم از یک نقطه به نقطه متعالی دیگر ارتقا پیدا میکند و عدهای از محققان با فعالیتهای علمی خود گزارههایی را که تاکنون صورت نگرفته تکمیل و حلقههای مفقوده آن را به این زنجیره اضافه میکنند. پژوهش به بسترهای زیرساختی و امکانات نیاز دارد، ولی ممکن است کسانی به جای این که با به کارگیری امکانات، پژوهش انجام دهند و علم را ارتقا دهند، تنها به افزودن امکانات کمک کنند» این تغییر دیدگاه توانست تغییراتی در معاونت پژوهشی ایجاد کند تا اندکی از مشکلات پژوهشی حوزویان را برطرف کند، از سوی دیگر نخبگان جوان حوزه، پرچمدار تلاش برای گسترش «علم پژوهش» در میان طلاب جوان حوزه شدند. ارائه برخی آموزشهای مستقیم و غیر مستقیم به پژوهشگران حوزه در کنار برنامهریزی برای نظاممندی تشکیلات نوپای پژوهشگران جوان حوزه، نیازمند حلقه تکمیلکنندهای بود تا بتواند به صورت هدفمند و برنامهریزی شده، برنامههای پژوهشی در حوزههای علمیه را هدایت و نظارت کند و این به معنای تشکیل « معاونت پژوهشی» در مدارس علمیه است. موضوعی که هنوز به صورت کامل اجرا نشده و هنوز در میان بیش از 250 حوزه علمیه برادران در کشور، تنها 15 حوزه علمیه به صورت رسمیمعاونت پژوهشی دارند! اما گامهای که برای نظاممند کردن فعالیتهای پژوهشی طلاب جوان در حوزه برداشته شد، نوید خوبی بر این حرکت مبارک است.
تأسیس اداره امور پژوهشی مدارس
تأسیس اداره امور پژوهشی مدارس علمیه و تصویب ساختار آن در خرداد 86، از اولین حرکتها بود. این اداره توانست برنامههای خود را با انتشار نشریاتی مانند «خشت اول» و بروشورهای آموزشی «به سوی پژوهش» و برگزاری اولین جشنواره پژوهشی طلاب جوان با عنوان «جشنواره علامه حلی» آغاز کند و در گامهای بعدی، تدوین و تصویب آئیننامههای مرتبط با گسترش پژوهش میان طلاب مانند «آئیننامه تکالیف پژوهشی تحصیلی طلاب» و «آئیننامه حمایت از نشریات علمیحوزههای علمیه» بود. در آئیننامه تکالیف پژوهشی، طلاب حوزههای علمیه موظف به ارائه تکالیف پژوهشی مرتبط با دروس خود شدند تا پژوهشگری را بیاموزند و با شیوههای پژوهشی آشنا شوند، در آئیننامه محصولات پژوهشی که در قالب نشریات حوزوی منتشر میشود در نظر گرفته شده است. تشکیل بیش از پنج نشست مقدماتی با حضور معاونان پژوهشی حوزههای علمیه برای بررسی مشکلات گسترش پژوهش در میان طلاب نیز در شهرهای مختلف کشور مانند نجفآباد آغازی بر تکمیل حلقه مفقوده این حرکت در حوزههای علمیه بود تا این تلاشها به ثمر برسد. تشکیل نخستین گردهمایی معاونان پژوهشی حوزههای علمیه نیز اوج این تلاش برای تکمیل این حلقه مفقوده بود. حجتالاسلام سبحانیان، دبیر اجرایی اولین اجلاس معاونان پژوهشی مدارس علمیه مهمترین هدف این نشست را «تقویت و گسترش پژوهش در حوزههای علمیه » اعلام کرد.
اجلاس معاونان پژوهشی حوزه
اولین اجلاس معاونان پژوهشی حوزه با حضور معاونان پژوهشی مدارس علمیه، مدیران مدارس علمیه فعال در پژوهش، فعالان عرصه آموزش و گسترش پژوهش در میان طلاب در سالن اجتماعات حوزه علمیه معصومیه برگزار شد. در این حوزه نزدیک به دو هزار نفر از طلاب فارغالتحصیل مراکز آموزشی عالی در حال تحصیل هستند که باید بسیاری از آنان را از نخبگان علمیدانست که به صورت گروهی یا فردی پژوهشهای متنوعی را در حوزه انجام میدهند؛ گروهی که بسیاری از آنان را باید از امیدهای علمیآینده در حوزه دانست. حجتالاسلام زارعی دبیر علمیهمایش، اولین سخنران این نشست بود تا با اشاره به تشکیل کمیسیونهای سهگانه «فرهنگسازی و ترویج پژوهش»، «آموزش مهارتهای پژوهشی» و «شناسایی استعدادها و پرورش استعدادها» در این اجلاس از عدم ظرفیتسازی جدی برای استفاده از بیش از 60 درصد توان پژوهشی حوزه سخن بگوید. وی گفت: اگر فعالیتهای پژوهشی از مدارس آغاز نشود فقط 40 درصد پژوهش حوزه ساماندهی و مدیریت میشود، وی اشارهای نیز به اهداف این اجلاس داشت و افزود: نقد و بررسی مجموعهای از برنامهها و راهبردها، نسبت به امر پژوهش مدارس، استفاده از نظرات و تجربیات مدیران، فعالان و برنامهریزان پژوهشی و تقدیر و تشکر نسبت به فعالان پژوهشی حوزوی از اهداف کلی این اجلاس است. وی که مدیر اداره امور پژوهشی مدارس علمیه نیز هست گفت: ماموریت معاونتهای پژوهشی در مدارس، تقویت فرهنگ پژوهشی در میان طلاب، شناسایی استعدادها و آموزش مهارتهای پژوهشی است و در این هدف تنها طلاب مورد نظر نیستند بلکه مدیران، معاونان، مسؤولان پژوهشی، مدیران کل و نخبگان حوزوی و افراد تأثیرگذار در حوزه از مجموعههای تأثیرگذار در اجرای این هدف هستند. وی با اشاره به تدوین آئیننامه پژوهش تحصیلی طلاب گفت: مهمترین هدف این آئیننامه تلاش برای گسترش آموزش پژوهش محور و ساماندهی مسأله پژوهش در میان طلاب جوان حوزه است.
حجتالاسلام علی عماد، معاون پژوهشی حوزه علمیه قم نیز سخنران دوم این همایش بود، وی با اشاره به فاصله فراوان حوزه با نظام مطلوب پژوهشی گفت: تأسیس معاونتهای پژوهشی تولید یک جریان مؤثر فعال در حوزه برای پاسخگویی به نیازهای پژوهشی حوزههای علمیه است. گسترش پژوهش در مدارس علمیه نیازمند نقشه راه است تا وضعیت فعلی و آینده در پژوهش ترسیم و تعریف شود. در ترسیم این اهداف نیز شناخت تواناییهای بالقوه و بالفعل، توان درونی و بیرونی و میزان اقبال جامعهای که به آن دسترسی داریم ضروری است. گسترش پژوهش در مدارس علمیه نقشه راه است و باید در ارزیابی فعالیتها و برنامههای پژوهشی دقت مناسب صورت پذیرد. در این نقشه باید کیفیت مطلوب و استانداردسازی پژوهش مورد توجه قرار گیرد، بعد از این سخنان، کمیسیونهای تخصصی تشکیل شد تا به بررسی تجربهها و پیشنهادات، عمکردها و برنامهها در گسترش پژوهش در حوزه بپردازد. تنها سخنران نشست بعدازظهر نیز آیتالله مقتدایی بود تا از ایجاد «معاونت پژوهش در تمامی مدارس علمیه» خبر دهد و اظهار امیدواری کند که در «سال آینده در همه مدارس کشور معاونت پژوهش به صورت گسترده ایجاد شود». وی گفت: باید طلابی را که دارای استعدادهای درخشانند، شناسایی کرده، آنها را با حمایتهای مادی و معنوی به سوی پژوهش تشویق و ترغیب کنیم تا در آینده به عنوان یک پژوهشگر مؤثر و نقشآفرین در جوامع علمیحضور یابند.
وی افزود: هنوز پژوهش جایگاه واقعی خود را در حوزههای علمیه پیدا نکرده؛ حتی در برخی مدارس علمیه مقوله پژوهش متروک است که تشویق و آموزش برای ورود طلاب به عرصه پژوهش ضروری است. آخرین قسمت این نشست نیز تقدیر از فعالان پژوهشی مدارس بود، نگاهی به مدارس علمیه تقدیر شده در این همایش نشان میدهد که این تلاشها بیشتر حاصل یک «ذوق شخصی» برای فعالیتهای پژوهشی است نه حاصل برنامههای مدون پژوهشی، تلاشی که از سالها قبل از تأسیس اداره امور پژوهش مدارس آغاز شده و این وظیفه معاون پژوهشی حوزه است که این تلاشها را هدایت و این تجربهها را قدرتمند کند تا پژوهش در حوزه نهادینه شود، در این تقدیر از مدرسه علمیه امام حسن عسکری(ع) آمل به عنوان مدرسه برتر در استفاده از فناوری اطلاعات تقدیر شد، حوزهای که مجوز تأسیس اولین مرکز آموزشهای تخصصی حوزه را در خارج از قم دریافت کرده است. مدرسه علمیه آیتالله خویی(ره) مشهد؛ کسب عنوان مدرسه برتر به دلیل دارا بودن بیشترین آثار ارسالی به نخستین جشنواره علامه حلی(ره) با توجه به تعداد طلاب، مدرسه آیتالله مجتهدی(ره) تهران؛ کسب عنوان رتبه برتر برای دارا بودن بیشترین تعداد آثار برگزیده در نخستین جشنواره علامه حلی، این حوزه که یادگار جاودان آیتالله مجتهدی در تهران است، از معدود مدارس علمیه در خارج از قم است که مجوز پذیرش طلاب فارغالتحصیل مراکز آموزش عالی را دارد. مدرسه علمیه معصومیه(س) کسب عنوان مدرسه برتر به جهت دارا بودن بیشترین آثار ارسالی به نخستین جشنواره علامه حلی(ره) و کسب عنوان مدرسه فعال در بهرهمندی از استادان راهنمای پژوهش. این مدرسه علمیه را باید نماد تعالی حوزوی در سالهای آینده دانست. مدرسه حقانی قم؛ مدرسه علمیه امام صادق(ع) دماوند؛ مدرسه علمیه شهیدین قم؛ مدرسه علمیه جامعه الامام المنتظر(عج) نجف آباد که فعالیتهای پژوهشی آن، میزبانی یکی از نشستهای مقدماتی معاونان پژوهشی مدارس را بر عهده داشت و مدرسه علمیه علوی قم از دیگر مدارس فعال در زمینه پژوهش در مدارس بودند که در این همایش تقدیر شدند.
****
معارف
خدا ببخشد بهتون. . . .
بارها در میان جملات روزانه مردم، به جملاتی برخورد میکنیم که بیآنکه ریشه آن را بدانیم یا مفهوم آن را درک کنیم، از آن استفاده میکنیم. تاکنون بارها شنیدهایم یا خود مخاطب این جمله بودهایم که هنگامیکه از کودکی نوزاد یا از فرزندان سخن به میان میآید، درکنار کلماتی مانند انشاءالله زیر سایه پدر و مادر بزرگ شوند، خداوند او را حفظ کند یا دیگر کلمات مشابه، از جملهای مشهور استفاده کنیم: خداوند ببخشد بهتون ! و یا خداوند بهتون ببخشد، شنونده نیز در جواب این تعارف میگوید که سلامت باشید، همانگونه که در جواب کسی که میگوید به فلانی سلام برسان میگویم سلامت باشید! اما به راستی ریشه این جمله چیست و معنای دقیق آن چیست؟ اگر منظور از این جمله طلب بخشش برای کودکی باشد که تنها چند روزی است به دنیا آمده و دوران «فرشتگی» خود را میگذراند، که باید آن را مصداق کلامیبیهوده و بی معنا دانست و اگر معنای آن را آرزوی سلامت برای کودک دانست که این جمله را با عبارتهای زیباتری مانند انشاءالله سلامت باشد میتوان بیان کرد، اما اگر دانست که این جمله ریشه در آموزشهای دینی و منابع حدیثی داشته و معنای دقیق آن، طلب بخشش برای پدر و مادر کودک است، میتوان به معنای دقیق این جمله دست یافت، در وسایل الشیعه، جلد 21، ص 394 در حدیثی از حضرت رسول اکرم ص و در کتاب مکارم الاخلاق، ص 222 از امام صادق (ع) آمده است که: أکرموا اولادکم و احسنوا آدابهم یغفرلکم، فرزندانتان را گرامیبدارید و آنان را نیکو ادب کنید تا مورد بخشش خداوند قرار گیرید، به عبارت دیگر اگر در تعارفات خود، میگویم «خدا ببخشد بهتون» یا «خداوند بهتون ببخشد» کنایه از این است که انشاءالله این کودک را نیکو ادب کنید و گرامیبدارید تا این عمل، عاملی برای بخشش شما باشد! کنایه لطیف در این جمله را باید در ذوق و ادب سرشار ایرانی جستوجو کرد تا مباد با گفتن انشاءالله او را خوب تربیت کنید، برداشتی از ناتوانی در تربیت این فرزند را در ذهن به وجود آورد. اما با بیان این جمله زیبا میتوان برای پدر و مادر کودک، طلب غفران الهی کرد و با کنایهای لطیف برای کودک اخلاق نیکو و کرامت الهی طلب کرد.
***
شعاع نور
اخبار کوتاه از حوزههای علمیه شیعی جهان
نجف: استقبال گسترده طلاب عراقی از حوزه علمیه امام خمینی (ره) نجف
مدرسه علمیه امام خمینی (ره) در نجف اشرف که در آغاز سال جاری تاسیس شده است، مجموعهای از مدارس حوزههای دینی شهر نجف را در بر دارد.
شیخ علی الوائلی، مدیر مدرسه علمیه امام خمینی (ره) گفت: این مدرسه در ربیعالثانی سال 1430 افتتاح شده و اقبال عمومی برای ثبتنام در این مدرسه بسیار زیاد است؛ به گونهای که به زودی تعداد طلبههای آن تا 300 نفر خواهد رسید. در این مدارس در کنار طلاب، فارغالتحصیلان کانونها و دانشکدهها هستند و حتی بعضی از آنها مدرک کارشناسی و کارشناسی ارشد دارند. الوائلی درباره نامگذاری این مدرسه به نام امام خمینی (ره) گفت: امام خمینی (ره) مایه افتخار نجف بوده و از حوزه پشتیبانی و نزدیک به 15سال در آن مشغول تدریس بوده است. از این رو باید پاسخی زیبا به این خدمات امام داده شود و این حوزه، حوزهای نمونه و در شأن اسم ایشان باشد.
افغانستان: برگزاری آزمون ورودی جامعهالمصطفی در افغانستان
حجتالاسلام مصطفی محامی، رئیس نمایندگی جامعهالمصطفی در افغانستان گفت: ثبتنام برای پذیرش طلاب جدید در افغانستان از ماه مبارک رمضان آغاز و زمان برگزاری آزمون 26 مهرماه معین شده بود که با سفر سه هیأت از جامعهالمصطفی به این کشور، آزمون به صورت همزمان در کابل و مزارشریف و هرات برگزار شد. دو هزار نفر از سراسر افغانستان در این آزمون ثبتنام کرده بودند که 500 نفر در امتحان کتبی قبول شده و بعد از مصاحبه 250 نفر از میان برادران و خواهران شیعه و سنی پذیرشهایی شدند. گستردگی داوطلبان، پذیرش از اهلسنت، برگزاری آزمون در سه منطقه، سرعت و اتقان در اعلام نتایج آزمون را از ویژگیهای دوره پذیرش جامعهالمصطفی در افغانستان است
***
برای اولینبار در هند طلاب ملبس به لباس روحانیت شدند
مراسم عمامهگذاری شماری از طلاب و فارغالتحصیلان حوزه علمیه امیر المومنین(ع) بمبئی، برای اولین بار با حضور حجتالاسلام و المسلمین مهدوی، نماینده جامعه المصطفی العالمیه در هند، حجتالاسلام و المسلمین عابدی مدیر حوزه علمیه امیر المومنین، شماری از علما
شخصیتها و طلاب در محل این حوزه در نجفی هاوس برگزار شد. در این مراسم، طلابی که از حوزه علمیه امیرالمومنین (ع) فارغالتحصیل شدند و برای ادامه تحصیل به حوزههای نجف یا قم مشرف میشوند و نیز برخی از طلاب غیر فارغالتحصیل، به دست حجتالاسلام مهدوی نماینده جامعه المصطفی العالمیه به لباس مقدس روحانیت ملبس شدند. طلاب حوزههای علمیه هند، تا قبل از این در حوزههای نجف و قم معمم میشدند.
***
هم حجره
تدوین 110 پایاننامه توسط طلاب حوزه علمیه بناب
خانم اسدپور، مدیر مدرسه علمیه خواهران حضرت ولی عصر(عج) شهرستان بناب گفت: مدرسه علمیه خواهران بناب در سال1376 همزمان با تأسیس مرکز مدیریت حوزههای علمیه خواهران آغاز به کار کرده است و در حال حاضر 147 خواهر طلبه در مقطع سطح دو زیر نظر 20 استاد، مشغول به تحصیل هستند. ارائه60 پایان نامه در موضوعات متنوع یکی از اقدامات موثر این معاونت است. 50 پایان نامه نیز در این مدرسه در دست تدوین است، 80 نفر از طلاب خواهر این مدرسه در خوابگاه اسکان دارند و برنامههای متنوعی برای پر کردن اوقاف فراغت آنان تدارک دیده شده است
وی افزود: سه دستگاه رایانه، به صورت شبکه در اختیار طلاب محقق و پژوهشگر قرار دارد و به دنبال ایجاد امکان استفاده همه طلاب از اینترنت هستیم که هنوز مقدمات آن فراهم نشده است و هم اکنون بسیاری از برنامهها و جلسات بانوان شهرستان بناب با محوریت سخنرانی استادان و طلاب مبلغ این مدرسه برگزار میشود.
***
گامهای تحول
برنامهریزی برای پخش مستقیم درس اخلاق آیتالله نوری همدانی
حجتالاسلام سیدمهدی حسینی، معاون آموزش حوزه علمیه خواهران با اشاره به آغاز درس اخلاق حضرت آیتالله نوری همدانی در حوزه علمیه قم گفت: ابتکار عمل آیتالله نوری همدانی در برگزاری درس اخلاق اقدام ارزشمندی است که جا دارد مجموعه حوزه از اقدام ایشان تقدیر کند و لازم است مرکز مدیریت حوزههای علمیه کشور این زمینه را فراهم کند که طلاب علوم دینی در شهرستانهای مختلفهای بتوانند از این درس پرفیض استفاده کنند. به عنوان مجموعه حوزه علمیه خواهران این آمادگی را داریم که تا سه ماه آینده زمینههای لازم را فراهم کنیم که از طریق ویدئو کنفرانس دروس اخلاق حوزه در ده نقطه کشور به صورت مستقیم پخش شود. در فاز اول و در سی نقطه کشور به عنوان سی استان این زمینه ایجاد شود و در فاز بعدی این مسأله تداوم یابد تا طلاب علوم دینی سراسر کشور بتوانند به شکل زنده از این دروس استفاده کنند و اگر سؤالی دارند از طریق این فناوری مطرح شود.
