اثری که هم اینک در معرفی آن سخن میرود، در عداد واپسین آثار منتشره در دوران حیات زندهیاد استاد علی ابوالحسنی (منذر) و در عداد پژوهشهای همه فهم و شیرین اوست. آن محقق فقید در این سهگانه، به جمعآوری مطایبات ایرانیان در مقام شادی و اندوه پرداخته است و به ویژه در این میان، به شوخی علما اهمیتی ویژه مبذول داشته و حکمت و معرفت نهفته در آنها را عیان ساخته است. استاد منذر در دیباچه این مجموعه که کانون نشر اندیشه جوان به انتشار آن همت گماشته است، در باب محتوا و اهمیت مفاد آن چنین آورده است:
«عالمان و حکیمان- و در یک کلام- نوعاً همه چیزشان عالمانه و حکمتآمیز است، حتی شوخیها و پرخاشهایشان. آن عالم فرزانه که حکمت در عمق جانش نفوذ دارد، زمانی که شادی و نشاط، تمام وجودش را پر ساخته و با دوستان یکدل خویش گل میگوید و گل میشنود و نیز زمانی که از شدت خشم، چونان دریای طوفانی شده و حریف را به باد اعتراض میگیرد، سخن و عملش از حکمت و معرفت تهی نیست. واژهها و مفاهیمی که هنگام بحران- از شدت شادی گرفته تا کثرت اندوه- از ذهن و زبانش میتراود، در کل، حکیمانه یعنی بجا و استوار است، چندان که میتوان از آنها نیز درسها آموخت و پندها اندوخت. در کارنامه زندگی عالمان فرزانه، فراوان مواردی مییابیم که آنان در عرصه فتوا و قضاوت یا تدبیر و سیاست یا بحث و چالش علمی با حریف نکتهای آوردهاند، مضمونی پروردهاند، شگردی زدهاند، طنزی پرداختهاند و مزاحی گفتهاند و... که شنیدنی و آموختنی است. علما و روحانیون، شئون و مقامات گوناگونی داشته و در عرصههای متعددی از علم و عمل، انجام وظیفه میکنند و بر این اساس، ذوقورزی و لطیفهپردازی و هنرمندی آنان نیز در عرصههای مختلفی ظهور و بروز دارد که از جمله آنها میتوان به عرصهها و موارد زیر اشاره کرد:
الف- دقتورزیها، نکتهیابیها و خردهگیریها و اشکال گرفتنهای ظریف علمی، سر درس استاد یا جاهای دیگر.
ب- هنرنماییها و حاضرجوابیهای حکیمانه و استادانه در مناظرهها و چالشهای علمی با حریف.
ج- استفاده بهنگام و مدبرانه از فرصتها و موقعیتهای اجتماعی، سیاسی و... برای رساندن پیام و القای نظریهها و پیشبرد اهداف اصلاحی و اسلامی خویش.
د- طنز و شوخی با ارباب قدرت و مکنت.
هـ- مهارت و هنرمندی در حل مشکلات و اختلافات مردم.
و- وعظ و خطابه و هنرمندی در بیان مطالب و ذکر تمثیلها و نیز گریز زدنهای حسابشده و سوزانگیز در پایان منبر به مصائب اهلبیت (علیهمالسلام).
ز- امر به معروف و نهی از منکر و تمهیدات مدبرانه برای حسن انجام و تأثیر آنها روی افراد.
ح- اتخاذ تدابیر پخته هنگام قضاوت بین افراد به منظور تشخیص مجرم.
در این دفتر بر آنیم شما را با نمونههای جالبی از شوخیها، طنزها، لطیفهگوییها، نکتهگیریها، مضمونتراشیها، حاضرجوابیها و شگردهای حکیمانه عالمان و طالبان علوم دینی در عرصههای گوناگون علم و عمل آشنا کنیم و البته در خلال مطالب، به اقتضای بحث و توضیح مطلب، نکات مفید و ارزشمند فراوانی نیز آمده است که خواهید خواند....»
