طی ۱۱ ماه اخیر هر بار ابری در آسمان یزد دیده شد، سازمان هواشناسی از بارانی بودن مناطق مختلف استان خبر داد، اما تقریباً تنها دو یا سه پیشبینی درست از آب درآمد و ابرها با لجاجت تمام، کویر تفتیده یزد را تشنه گذاشتند و از زمستان تنها سوز و سرمایش نصیب ساکنان این مناطق شد. بر اساس آمارها در پاییز امسال به طور میانگین در همه شهرستانهای یزد، بارش باران و برف نسبت به مدت مشابه سال گذشته با کاهش ۵۳ درصدی روبهرو بوده و این یعنی در سال آینده بحران آب در این منطقه بسیار جدی خواهد بود. با تمام این تفاسیر، در یزد برنامهای برای سازگاری با کمآبی نوشته شده که بر اساس آن باید هیچ درختی خشک نشود و هیچ کشاورزی آسیب نبیند، اما از ناهماهنگی و غیرکارشناسانه بودن کارها همین بس که بدانیم مدیرعامل آب منطقهای یزد معتقد است اگر این برنامه به طور کامل اجرا شود، طبق گزارش جهاد کشاورزی ۳۲ هزار هکتار از اراضی استان خشک خواهد شد.
کاهش بارندگی در سالهای اخیر و از بین رفتن منابعی آبی در یزد، روستاهای این استان را با چالش بی آبی مواجه کرده و همین امر باعث شده این منطقه در آستانه خشکسالی قرار گیرد. بر اساس آمارهای رسمی اعلام شده، میزان بارندگی در کشور در سال زراعی جاری نسبت به سال گذشته حدود ۵۳ درصد کاهش داشته که چنین وضعیتی در ۴۰ سال اخیر بیسابقه توصیف شده است. این در شرایطی است که کشور در چند سال اخیر شاهد بارشهای طولانی و سیلآسایی بوده ولی عدم مدیریت در حفظ منابع آبی و حفاظت از آبهای روان حکایت از تابستانی خشک و کم آب برای سال بعد دارد.
طرحی که خشکسالی به همراه دارد
استان یزد که در منطقه خشک و کم آب ایران قرار داد روزهای سختی را سپری میکند و بر اساس آمارها طی سه ماه پاییز به طور میانگین، بارش باران و برف ۵۳ درصد نسبت به مدت مشابه سال گذشته کاهش داشته و این اتفاق میتواند برای سال ۱۴۰۱ روزهای بحرانی را به تصویر بکشد. با اینکه همه مسئولان از آمار و ارقام و گزارشات مربوط به خشکسالی باخبرند، اما هنوز نتوانستهاند طرح و برنامهای جامع برای مدیریت آبهای موجود و حفظ نزولات آسمانی ارائه کنند. در همین رابطه مدیرعامل آب منطقهای یزد با تأکید بر تعامل کشاورزان و مدیران آب استان میگوید: «برنامه سازگاری با کمآبی بر این اساس نوشته شده که هیچ درختی خشک نشود و کشاورزی آسیب نبیند ولی اگر این برنامه به طور کامل اجرا شود، طبق گزارش جهادکشاورزی استان ۳۲هزار هکتار از اراضی خشک خواهد شد.»
محمدمهدی جوادیانزاده با بیان اینکه در کشورهای توسعهیافته ۴۰ درصد منابع آب تجدیدشونده برداشت میشود، این در حالی است که در کشور ما در بسیاری از دشتها بیش از ۱۰۰ درصد و در استان یزد به میزان ۱۳۰ درصد از منابع آب تجدیدپذیر برداشت میشود، به وضعیت بیآبی در کشور و به خصوص یزد و شهرستان صددرصد کویری بافق اشاره میکند و ادامه میدهد: «در زمان تدوین برنامه سازگاری با کمآبی استان، دچار یک چالش اساسی در مورد برنامه تعریف شده آب قابل برنامهریزی شدیم به نحوی که در این برنامه میزان برداشت آبی که برنامهریزی شده با میزان برداشت استان یزد همخوانی نداشت.» این مسئول با بیان اینکه استان یزد یک استان کشاورزی، صنعتی، معدنی و رو به رشد جمعیتی است و میزان مصارف یا تخلیه استان بیش از منابع موجود است، میگوید: «با پیگیریهای پی در پی مقرر شد برای استان یزد برنامه ویژهای در نظر گرفته شود که در وهله اول با اجرای برنامه تعادلبخشی افت سفرهها را به صفر برسانیم.» جوادیانزاده با ابراز نگرانی از ادامه خشکسالیها و آسیبهایی که معلول این خشکسالی خواهد بود، تصریح میکند: «برنامه سازگاری با کمآبی هم در اصل با نگاه به مواضع فوق نوشته شد ولی آنقدر مشکل دارد که میتواند هزاران هکتار از اراضی را کاملاً خشک کند.» وی بر تعامل کشاورزان و مدیران آب استان تأکید کرد و برگزاری جلسات با کشاورزان و بهرهبرداران را بسیار با اهمیت خواند و مدعی میشود که شنیدن مشکلات و پیشنهادهای کشاورزان و راهنماییهای کارشناسان میتواند راهگشایی برای عبور از مشکلات باشد.
مهاجرت مردم به خاطر خشکسالی
سرپرست فرمانداری بافق که حالا کویریترین شهرستان استان یزد به شمار میآید، نیز با بیان اینکه باید به این مناطق نگاه ویژهای وجود داشته باشد، میگوید: «مردم این شهرستان با وجود اعتراضات و نگرانیهایی که در مورد کشاورزی و برداشت دسترنج چندین ساله خود دارند ولی کمترین میزان حفر چاههای غیرمجاز را در بین شهرستانهای استان دارند و مدیریت خاموشی چاههای کشاورزی را مهم میدانند.» وی با اشاره به گرمای شدید شهرستان بافق نسبت به دیگر شهرستانهای استان و سرازیر شدن مردم به دهستانهای اطراف شهر خواستار توجه ویژه به این دهستانهاست.
