اثری که هماینک در معرفی آن سخن میرود، روایت جمعی از سیاحان خارجی، از عادات و آداب زن ایرانی است. آنان در مقام سیاحت در ایران و ارائه گزارشی از آن به تاریخ، خصال و ویژگیهایی از زنان ایرانی را به تاریخ گزارش کردهاند که این اثر بخشهایی از آن را بازتاب داده است. فرشته پناهی نویسنده «زن ایرانی در سفرنامهها»، در مقدمه خویش بر این اثر و تشریح مختصات پژوهش خویش، چنین آورده است:
«آن هنگام که جهانگردان شرق و غرب، در آرزوی لقمهای چرب همچون ایران، بر سفره خودخواهیهای خود بودند به جمعآوری و بررسی خط به خط نوشتهها و خاطرات نویسندگان و سیاحانشان پرداختند و با خواندن آنها به خوبی دریافتند که اگر میخواهند به تار و پود و بافت اجتماعی و مذهبی ایران هجوم ببرند و استعداد و مقاومت آنها را نابود سازند، باید ابتدا زنها را هدف قرار دهند. علت نیز آن است که به جرأت میتوان اعلام کرد که بانوان ایرانی در همه فعالیتهای مذهبی، فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و اجتماعی کشورمان، حضوری فعال و سهمی عمده داشتند و علت آن را هم بیشتر در سه عامل میدانند: نخست حفظ حجاب و مصون بودن زن ایرانی در برابر حاکمان و زورمداران، که او بهرغم پوشیدگی، حتی توانسته است تا قلب حکومت هم نفوذ کند و خواستههای خود را مطرح سازد. در واقع تمام پیروزیهای زن ایرانی در زمینههای متفاوت، به خاطر استتار او بوده است و حفظ عفاف و متانت از سوی او، عاملی بوده است که هیچکس را یارای نزدیکی و رساندن آزار و اذیت به او نبوده است، چه بسا که زنان مسلمان و مؤمنه در راهپیماییها، پیشاپیش مردان حرکت مینمودهاند و حتی سپر بلای آنان هم بودهاند. دوم: داشتن وقار و اخلاق خوب او در زندگی زناشویی بوده است که همواره توانسته به عنوان شریکی عاقل و همدمی دلسوز، نقش خود را در چرخه زندگی، به نحو احسن ایفا نماید و از این جهت، از سوی، ولی و سرپرست خود، خواه پدر و خواه همسر، مورد ستایش و تمجید قرار میگیرد تا جایی که حتی در اندرونیها و کنجترین جای زندگی، به عنوان مشاور و ناصح در تصمیمگیریهای خرد و کلان شرکت جوید. عامل آخر نیز جسارت و نبوغ ذاتی خودِ زن ایرانی است که او را با ترس بیگانه ساخته و مانع از آن شده است تا استعدادهای خود را مخفی سازد. در هر حال هدف اصلی از طرح موضوع کتاب، در بندهای ذیل، از نظر خوانندگان گرامی میگذرد:
۱) بهطور اعم آشنایی با نظرات جهانگردان، به نحوه حضور زن ایرانی در اجتماع.
۲) بهطور اخص آشنایی با دیدگاههای سیاحان در مورد نحوه مشارکت اجتماعی و سیاسی زن ایرانی.
۳) جمعآوری و ارائه مکتوبات خارجیان، درباره زن ایرانی به عنوان مقابله با پیشداوریها و تبلیغات بعضاً سوء، که در این برهه حساس از زمان از فرهنگ گذشته ما میشود.
۴) با شناخت هر چه بیشتر نقش زنان در تاریخ کشورمان، بیش از پیش خود را باور نماییم و به پاس حرکت بانوان پارسای ایرانی در گذشتههای دور و نزدیک، امروز محکم و استوارتر، گام برداریم.
بدیهی است که روش تحقیق، به شکل اسنادی و گاه تماس و مصاحبه با اهل فن و دستاندرکاران موضوع، به جهت بررسی دقیقتر حواشی، صورت گرفته است و ماحصل آن، مطالعه صدها سفرنامه بوده که از میان آنها سفرنامههایی که هر یک، به نوعی مناسب تشخیص داده شد، برای کار انتخاب گردید. بدین ترتیب، کتاب حاضر دوره زمانی خاصی را دربر نمیگیرد، بلکه بیشتر کیفیت سفرنامهها مدنظر بوده است و طبعاً بستر تاریخی آن، گسترده مینماید...».
