تعریف چک: در مفهوم چک میگویند که کلمهای است فارسی و به معنی نوشتهای است که به وسیله آن از پولی که در بانک دارند مبلغی را دریافت یا به کسی دیگر حواله میدهند. با توجه به معنای فارسی ارائه شده برابر ماده 310 قانون تجارت، چک را نوشتهای قلمداد کرده که به موجب آن صادرکننده وجوهی را که نزد بانک محال علیه دارد کاملاً یا بعضاً بازگرداند یا به دیگری واگذار کند. بر اساس تعریف مذکور که برگرفته از ماده 310 قانون تجارت بود محال علیه اعم از بانک یا هر واحدی که فرد نزد آن وجوهی را دارد، است و صادرکننده میتواند این وجوه را به هر اندازهای البته تا حداکثر سقف موجودی از محال علیه(بانک) طلب کند و بانک موظف به پرداخت وجه چک به دارنده چک است.
وجوه اشتراک چک یا برات:
1- در تنظیم چک همانند برات اصولاً صادرکننده چک(محیل) و دارنده چک(محال له) و پرداختکننده چک(بانک محال علیه) دخالت دارند.
2- در چک همانند برات از نظر صادرکننده و ظهرنویسیها و اعتراض و اقامه دعوا و ضمان یکسان هستند.
3- چک همانند برات میتواند به عنوان سند انتقال وجهی را متضمن کند و فرد را نسبت به آن مبلغ بریالذمه کند.
وجوه افتراق یا تمایز:(تفاوت با برات)
1- چک همانند برات نیست که وسیلهای اعتباری محسوب شود بلکه به عنوان سندی است جانشین پول نقد که تاجر یا غیرتاجر از آن برای استرداد وجهی استفاده میکند.
2- چک فقط روی بانک کشیده میشود اما در برات میتواند روی بانک یا فرد دیگری غیر از بانک صادر شود.
3- با توجه به تعریف چک در زمان صدور آن باید وجه مندرج در چک تأمین شده باشد، در غیر این صورت صادرکننده با ضمانت اجرایی کیفری مواجه خواهد شد.
4- چک را در وجه حامل میتوان صادر کرد ولی در برات اسم شخصی که برات را در وجه او یا به حوالهکرد او صادر کردهایم قید و پرداخت میکنیم.
5- بانک محال علیه نباید در چک قبولی خود را بنویسد ولی در برات محال علیه باید قبولی خود را اعلام کند. (قبولی- قبول داشتن)
6- صدور چک ذاتاً عملیاتی تجارتی محسوب نمیشود ولی صدور برات ذاتاً دارای خصوصیت فعل تجاری است.
7- اگر محال علیه برات از نوشتن قبولی امتناع ورزد، دارنده برات(محال له) فقط حق اعتراض و طرح دعوی به صورت حقوقی دارد اما در چک حق تعقیب کیفری برای دارنده آن علیه صادرکننده وجود دارد.
انواع چک
1- چک عادی: این چک را صاحب حساب بهروی بانک محال علیه در وجه خود یا حامل یا شخص معینی صادر میکند. تمامی چکهایی که افراد حقیقی یا حقوقی درخصوص حسابهای جاری خود نزد بانکها صادر میکند جزو این نوع چک هستند.
2- چک بسته: همان چک عادی است که دو خط موازی روی آن به صورت مورب کشیده میشود و توسط بانک محال علیه یا فرد صادرکننده یا فرد دارنده چک کشیده میشود.
انواع چک بسته را چک بسته عام و چک بسته خاص میگویند.
3- چک مسافرتی یا تراول چک: چکی است که بانک صادرکننده آن را به عهده خویش میکشد و پرداخت آن را در شعب همان بانک یا نمایندگیها و کارگزاران آن بانک تعهد میکند.
4- چک بانکی تضمین شده: چکی است که از محل بانک صادر و پرداخت آن توسط همان بانک تضمین میشود. علاوه بر چکهای قانونی فوق چکهای دیگری وجود دارند که عبارتند از:
- چک دستی
- چکهای صندوقی
- حوالههای بانکی
- چکهای وعدهدار
- چک رسیده
- چک تأیید شده
