محمدحسین لطیفی، مجری برنامه تلویزیونی «هفت» خواستار پخش زنده این برنامه تلویزیونی شد. هفت مدتهاست به خاطر یک تصمیم ناگهانی در سازمان صداوسیما، از پخش زنده به برنامهای ضبطی تبدیل شده است.
ضبطی شدن برنامه «هفت» نه تنها از اعتبار این برنامه کاست، بلکه نشان داد صداوسیما تا چه حد میتواند محتاط باشد که یک برنامه تخصصی سینمایی را که میتوانست چالشهای فرهنگی و هنری در عرصه سینما را دنبال کند تا مرز نابودی ببرد.
لطیفی نیز مانند بسیاری از بینندگان برنامه هفت از خنثی بودن این برنامه گلایه دارد. با آنکه خود وی نیز میتواند بخشی از جریانی باشد که منجر به خنثی شدن رادیکالترین برنامه سینمایی تلویزیون باشد، ولی ریشه این اتفاق را میتوان در تصمیم نادرستی که باعث شد هفت و چندین برنامه دیگر از پخش زنده به ضبطی تبدیل شوند، جستوجو کرد.
اهمیت برنامه زنده برای تلویزیون
برنامههای زنده بخش مهمی از جدول پخش روزانه شبکههای تلویزیونی را به خود اختصاص میدهند. از برنامههای صبحگاهی گرفته تا برنامههای خانوادهمحور که از ظهر به بعد پخش میشوند و برنامههای شامگاهی که اغلب موضوعات جدی سیاسی و اجتماعی را دنبال میکنند. در این بین باید به پخش زنده برنامههای ورزشی نیز اشاره کرد که جزو پربینندهترین برنامههای تلویزیونی در سراسر جهان است، با این حال در اینجا مقصود از اهمیت برنامههای زنده، نه برنامههای صبحگاهی و برنامههای خانوادهمحور یا حتی برنامههای کمدی تلویزیونی است، بلکه اهمیت موضوع معطوف به برنامههایی است که با رویکرد نقد سیاسی، فرهنگی یا اجتماعی به صورت زنده از تلویزیون پخش میشوند.
در ابتدای راهاندازی شبکههای تلویزیونی به دلیل محدودیتهای فناوری، پخش همه برنامههای تلویزیونی به صورت زنده انجام میشد. پس از آن با توسعه تکنولوژیهای مرتبط، پای برنامههای ضبطی به تلویزیون باز شد، اما چند سال بعد، دوباره پای برنامههای تلویزیونی به عنوان یک انتخاب هوشمندانه به تلویزیون باز شد. این بار نه محدودیت فناوری بلکه اهمیت ذاتی که پخش زنده به همراه داشت، شبکههای تلویزیونی را مجاب کرد وقت بیشتری را به آنتن زنده اختصاص دهند.
در اهمیت برنامههای زنده همین بس که میتواند مخاطب را با رسانه همراه کند و به جای آنکه برنامههای ضبط شده در هر زمان در اختیار مخاطب باشد، وی را مجاب میکند که همان ساعتی که رسانه به او تکلیف کرده است پای تلویزیون بنشیند، این اقدام یعنی اوج نفوذ رسانه بر مخاطب و اهمیت آن در میان بینندگان.
کاهش برنامههای زنده
برخلاف تصور عامه که رئیس پیشین صداوسیما را مسئول کاهش برنامههای زنده تلویزیون میدانند، ایده محدودیت برنامههای زنده در زمان مدیریت محمد سرافراز در صداوسیما مطرح شد. سرافراز در ماههای اولیه حضور در مقام ریاست رسانه ملی تصمیم گرفت بسیاری از برنامههای زنده تلویزیون را تغییر ماهیت بدهد و به صورت غیرزنده و ضبطشده به پخش آنها ادامه دهد. در آن زمان بحث نظارت محتوایی بهتر عنوان دلیل این اقدام اعلام شد.
در پی این اقدام، ایسنا در گزارشی با محوریت کاهش تعداد برنامههای زنده تلویزیون نوشت: «اعلام خبر تولیدی شدن برنامههای زنده در هفتههای اخیر نگرانیهایی را برای مخاطبان و اهالی رسانه در پی داشته است؛ اینکه در این تصمیمگیری جدید آیا برنامههایی، چون «نود» و «هفت» که نیمی از جذابیت خود را مدیون چالشهایی هستند که روی آنتن زنده شکل میگیرد نیز مشمول این قانون خواهند شد؟»، البته مدیران صداوسیما نیز توجیه خود را برای این کار داشتند، آنها معتقد بودند برنامه ضبطی کمترین حاشیه را خواهد داشت و ممیزی راحتتری را دارد. به رغم اینکه سرافراز برنامههای «نود» و «هفت» را تعطیل نکرد، ولی رئیس بعدی سازمان سیاستی را پیش گرفت که نه تنها برنامههای حاشیهداری مانند «نود» بلکه برنامههای سیاسی تلویزیون که با رویکرد سیاسی سازمان صداوسیما همراهی داشتند نیز تعطیل شدند یا از حالت زنده به ضبطی تغییر وضعیت دادند.
علیعسکری و کاهش برنامههای زنده
اواخر سال ۹۸ به دنبال اوجگیری انتقاد برنامههای سیاسی زنده صداوسیما از دولت وقت، رئیس وقت این سازمان در اقدامی کمسابقه و ناگهانی دستور توقف پخش زنده برنامههای «جهان آرا» و «عصرانه» از شبکه افق و «ثریا» از شبکه یک سیما را داد. اولین واکنشها به این اقدام گرفتن انگشت اتهام به دولت و مشاور رئیسجمهور وقت بود. حسامالدین آشنا به عنوان نماینده دولت در شورای نظارت بر صداوسیما، نقش خود را در این زمینه کتمان کرد. محمدحسین رنجبران، مدیر وقت اداره کل روابط عمومی صداوسیما نیز اعلام کرد: «فقط این برنامهها نیست که از زنده به تولیدی تغییر شکل میدهند بلکه «آفتاب شرقی» شبکه یک و همچنین «پرونده ویژه» شبکه ۳ نیز که زنده پخش میشدند، مدتی است به صورت تولیدی یا همان ضبطی پخش میشوند. همه این کارها به این دلیل است که بتوانیم کیفیت برنامهها را به حد مطلوب برسانیم و این خواست طیف وسیعی از مخاطبان و حتی منتقدان رسانه ملی است.» با آنکه دولت دوازدهم خود را از اتهام فشار بر صداوسیما برای کاهش انتقادات برنامههای زنده سیاسی مبرا دانست، ولی اغلب بر این باورند که علیعسکری به خاطر جلب رضایت دولت این تصمیم را گرفت.
نظارت شدیدتر بر برنامههای زنده تلویزیون حتی در دوره پیمان جبلی، رئیس تازه صداوسیما نیز ادامه پیدا کرده است. جبلی در آبان ماه نامهای به معاون سیاسی خود نوشت و در آن تأکید کرد: «در برنامههای زنده و ضبطی اعم از گفتوگومحور، خبر و گزارش خبری، مستند، ترکیبی و نیز مطالب مکتوب، تشهیر اشخاص حقیقی به شیوههای مختلف اعم از نام بردن، نمایش مشخصات شامل عکس، گرافیک و نیز کنایه صریح در شرایطی که جرم قطعی توسط مراجع ذیصلاح رسماً اعلام نشده است، اکیداً ممنوع است.» این نامه را میتوان تکمیلکننده فرآیندی دانست که در آن صداوسیما تلاش دارد از اظهارات برخی میهمانان برنامههای سیاسی گفتوگومحور جلوگیری کند تا حداقل از تبعات قانونی آن برای رسانه ملی و تأثیر سوء این گفتارها بر انسجام سیاسی کشور بکاهد.
