در بخش پیشین با برات و برخی ویژگیهای آن آشنا شدیم. ادامه این بحث را با هم میخوانیم.
مندرجات اختیاری برات:
مهمترین آنها را میتوان به شرح زیر اشاره کرد:
1-شرط بازگشت بدون هزینه یا واخواست: در این صورت دارنده برات بدون انجام تشریفات واخواهی برات حق دارد برات کش را از عدم وصول یا نگرفتن وجه برات مطلع کند. تعیین ضامن در گرفتن یا نگرفتن هزینه وصول ضروری نیست.
2-قید بدون حواله کرد:
در این صورت برات قابلیت انتقال خود را از دست میدهد.
3-قید پرداخت وجه برات بدون اعلام بعدی:
این نیز از موارد غیرضروری در نگارش برات است.
4-قید بهره در برات:
معمولاً بهره در برات قابل پرداخت به صورت یکی از شکلهای زیر است:
برات به رؤیت از وعده
برات به رؤیت است
شرایط ماهوی برات:
پس از آنکه شرایط شکلی برات را اشاره کردیم شرایطی به شرط زیر در بعد ماهیتی باید در برات رعایت شود.
1-رضایت: به مفهوم اینکه در نیت نوشتن برات، برات دهنده و واگذار کننده برات با قید امضای خویش در ورقه برات اعلام رضایتمندی میکند. اگر رضایت برات دهنده به وسیله یکی از فرضهای زیر مانند اشتباه، تدلیس، اکراه و... انجام و معیوب شود، برات دهنده نمیتواند با حسن نیت به بطلان سند مذبور استناد کند. این خود یکی از خصوصیات این سند است که ناشی از استقلال اعتبار آن است که تحت عنوان حقوق مبادلهای یا تعهد مبادلهای مطرح شده است.
(تدلیس: کسی را با صفتها و راهنماییهایی که او را میکنیم فریب دادن)
2-اهلیت: معنای لغوی آن داشتن اعتبار و توانمندی در امر مورد معامله یا مبادله است و در معنای ماهیتی سند برای همانگونه که گفته شد با امضای برات یک عمل تجارتی انجام میشود در اینجا قانونگذار به شکل عمل تجارتی توجه داشته نه به ذات و ماهیت یا حرفهای بودن آن. با توجه به این توضیح افرادی که اهلیت انجام عمل تجارتی را ندارند نمیتوانند سند برات را امضا کنند.
3-علت تعهد: بدین مفهوم که از بیان دلیل میتوان هدف یا حتی نفی متعهد را به طور مستقیم تصور کرد، این قاعده او را متعهد به قبول تعهد میکند.
4-بطلان تعهدات: تعهد در مقابل دارندهای که حسن نیت دارد باطل میشود و این عدم تعهد قابل استناد نیست و بطلان فقط در روابط حقوقی دیگر امضاکنندگان مطرح میشود.
حقوق و تضمینات دارنده برات:
این حقوق و تضمینات در برات را میتوان شامل موضوعاتی که در زیر به آن اشاره میشود نام برد:
1-تعهدات مبادلهای برات دهنده: در صورتی که براتگیر از قبول برات خودداری کند برات دهنده تنها فردی است که در مقابل دارنده برات که ممکن است بر مبنای حقوقی به شخص اخیر بدهکار باشد جوابگو خواهد بود و دارنده برات نه تنها بر مبنای این حقوق حق مطالبه خود را از برات دهنده حفظ میکند بلکه از تعهدات مبادلهای که در قوانین راجع به اسناد برات آمده است میتواند استفاده کند.
2-خصوصیات تعهد مبادله (برات دهنده):
الف) خصوصیت تجارتی: برات دهنده با امضا کردن برات تعهد تجارتی میکند که در صورت عدم پرداخت وجه برات طلبکار حق دارد علیه مدیون (برات کش) به دادگاه ذیصلاح مراجعه کرده و در صورتی که برات جعلی باشد ارتکاب چنین جرمی جعل اسناد تجارتی محسوب میشود.
ب) خصوصیت تضامنی: برات دهنده دارای خصوصیت تضامنی در قبال گیرنده برات است. بدین مفهوم که در صورت عدم پرداخت مبلغ برات به براتگیر مراجعه کند یعنی هم پرداخت کننده برات (برات کش) و هم براتگیر متضامناً مسؤولیت پرداخت وجه برات را دارند.
ج) خصوصیت استفاده از مرور زمان کوتاه مدت: قانونگذار برای دعاوی تجاری مرور زمان کوتاهتری نسبت به دعاوی مدنی پیشبینی کرده است.
نکول برات: به وسیله اعتراض یا واخواست برات مشخص میشود. نکول به معنای عدم انجام تعهدات در پرداخت وجه اسناد تجارتی است. زمانی که براتگیر به صراحت در برات عدم قبولی خود را بنویسد یا آن را به طور مشروط قبول کند یا از قبولی امتناع ورزد یا اینکه از نکول امتناع کند میتواند به تنظیم مرگ واخواست نامه متوسل شود.
ظهر نویسی:
برات برای اولین بار توسط صادرکننده صادر میشود و در اختیار شخص به نام دارنده برات (محال له: فردی که برای او حواله صادر شود)، قرار میگیرد ولی چون ممکن است شخص اخیر(محال له) احتیاجی به وجه برات نداشته باشد، برات را میتواند با ظهرنویسی به شخص دیگری انتقال دهد. در چنین صورتی شخص جدید که برات به او انتقال یافته دارنده برات است. ظهر نویسی به نام حامل یکی از انواع ظهرنویسی برات است. بدین مفهوم که برات صادر شده سفید امضا بوده و شخص حامل که متصرف برات است دارنده برات محسوب میشود. نوع دیگر ظهرنویسی، ظهر نویسی به عنوان ضمانت است. در ماده 249 قانون تجارت اشاره شده است که (ضامن که ضمانت برات دهنده یا محال علیه یا ظهرنویسی برات را انجام داده فقط با کسی است که مسؤولیت تضامنی دارد که از او ضمانت کرده است.)
