زندگی مرحوم حاجسیداحمد خمینی را، میتوان از دو دیدگاه متفاوت تحلیل کرد. اول آنکه اگر فرزند امام خمینی نبود و با ایشان ارتباط نمییافت و در مرکز ثقل مبارزه- بیت امام- قرار نمیگرفت، به همین اندازه از شهرت و اعتبار میرسید؟ از این زاویه، مقایسه فعالیتهای سیاسی وی با دیگر روحانیون همسنگ او نشان میدهد که انتسابش به امام و شهرتش در بین مبارزان، تا چه حد فعالیتهای سیاسی او را- اگر چه اندک- تأثیرگذار جلوه داده است. دوم آنکه، اگر سیداحمد فرزند امام خمینی نبود و از حساسیتهای عوامل امنیتی به دور میماند و فعالیتهای سیاسیاش، تا این حد زیر ذرهبین مأموران ساواک قرار نمیگرفت و مانند هممسلکان خود، مبارزات سیاسیاش را ادامه میداد و در سالهای بعد هم به دلیل همراهی همیشگیاش با امام، تلاشهای او در برهههای مختلف در سایه نمیماند، شهرت و اعتبارش بیش از محبوبیت و شهرت کنونیاش نبود؟ و نقش او پررنگتر نمیشد؟
حجتالاسلاموالمسلمین سیداحمد خمینی، آخرین فرزند پسر امام، در خانهای پرورش یافت که بعدها مرکز ثقل فعالیتهای سیاسی علیه رژیم پهلوی شد. او در حمایت پدری بزرگ شد که شالوده رژیم پهلوی را از هم گسست و نظامی اسلامی را، در ایران برپا کرد. سیداحمد از دوره نوجوانی و جوانی، با الفبای فعالیت سیاسی و شخصیتهای مبارز آشنا شد و شاکله ذهنیاش، بر همان مبنا شکل گرفت. وی در دوره جوانی، فعالیتهای سیاسیاش را در غیاب پدر-، اما با راهنمایی ایشان- آغاز کرد. فعالیت سیاسی او در دوران دوری از پدرش، بیش از یک دهه به طول انجامید، تا جایی که جزو تصمیمگیرندگان اصلی کانون مبارزه (بیت امام) به شمار میرفت. فعالیتهای سیاسی سیداحمد از اولین سالهای تبعید امام آغاز شد، اما ورود جدی او به عرصه سیاست، از زمانی بود که از نظر سنی به مرحله پختگی رسیده و به سبب حضور در حلقه درس پدر، برادر و استادان حوزه علمیه قم، به لباس روحانیت ملبس شده بود. او به دلیل آنکه فرزند امام بود، جایگاه خاصی در جامعه یافت و در همه سالهایی که امام در تبعید نجف به سر میبرد، بیت امام را اداره میکرد و مشعل مبارزه را، در قم روشن نگه میداشت. او پس از فوت برادرش آیتالله سیدمصطفی خمینی، مسئولیت اداره بیت امام در نجف و برقراری ارتباط با داخل و خارج کشور را، بر عهده گرفت. هنگامی که عرصه برای حضور امام خمینی در عراق تنگ شد، همراه ایشان به فرانسه رفت، حدود چهارماه در دهکده نوفللوشاتو مستقر شد و در آنجا هم، اداره امور را بر عهده گرفت. سیداحمد همراه امام به ایران آمد و با حضور در کنار ایشان، در بسیاری از رویدادهای سالهای اول پیروزی انقلاب اسلامی، نقش مؤثری داشت. وی در کنار آن، رابط امین بین امام و مسئولان بود. مسئولیت مهم ایشان در آن دوران، حفظ امنیت و سلامت امام بود. با رحلت امام، سیداحمد خمینی تقریباً از سیاست کناره گرفت و به ریاضت و معنویات و اداره امور حرم امام مشغول شد، تا سرانجام در ۲۶ اسفند ۱۳۷۳، چشم از جهان فروبست.
از جمعبندی این دو تحلیل چنین برمیآید، که با آنکه بسیاری از فعالیتهای سیداحمد به سبب قرار گرفتن در شعاع وجود امام، دیده نشد و در دوران پس از انقلاب هم، استقلال او کمرنگ شد، دستاورد وابستگیاش به امام، در پیشبرد انقلاب بسیار مؤثر بود. او مبارزی بود که با بهرهگیری از موقعیت خود، به چهرهای اثرگذار تبدیل شد. اثری که اشارات فوق، به بهانه معرفی آن صورت گرفت، بر آن است با استناد به منابع موجود و تکیه بر اسناد ساواک، تحلیلی از زندگی سیداحمد خمینی را ارائه کند.
