اتحادیه آسیایی از حرف تا عمل

اگر تا مدت‌ها اتحادیه اروپایی تنها سمبل و نماد وحدت و همگرایی قاره‌ای به شمار می‌رفت اما در سال‌های اخیر موج همگرایی قاره‌ای مرزهای اروپا را در نوردیده و به سایر قاره‌ها نیز تسری یافته است. البته این به مفهوم بیگانه بودن سایر نقاط جهان با مقوله همگرایی نیست چرا که برای مثال در قاره کهن آسیا همگرایی درون قاره‌ای سال‌هاست که آغاز شده و دارای قدمتی بالغ بر چند دهه است. اتحادیه آسه‌آن، سارک، شورای همکاری خلیج فارس، اکو و ده‌ها سازمان کوچک‌تر همگی مصادیقی از همگرایی قاره‌ای محسوب می‌شوند. به عبارتی این گونه وحدت و همگرایی بین کشورهای یک منطقه بیشتر در بعد منطقه‌ای یا محلی قابل اعتنا هستند. در آمریکای لاتین و آفریقا نیز شاهد سازمان کشورهای آمریکایی یا اتحادیه غرب آفریقا هستیم اما در سال‌های اخیر این کشورهای آفریقایی بودند که با جایگزین ساختن اتحادیه آفریقا به جای سازمان وحدت آفریقا رسماً پا جای پای اتحادیه اروپایی گذاشتند و بدین ترتیب به جهانیان نشان دادند که دول آفریقایی با وجودچالش‌های فراوان به این جمع‌بندی رسیده‌اند که با تأسیس اتحادیه آفریقایی قدرت چانه‌زنی خود را در معادلات جهانی افزایش دهند. اصرار کشورهای آفریقایی بر ضرورت اختصاص دو کرسی دائم شورای امنیت به این اتحادیه در این چارچوب قابل تعمق است. اما در مورد آسیا با برگزاری نشست کلمبو در روزهای اخیر و توافقات صورت پذیرفته به نظر می‌رسد سرانجام کشورهای آسیایی نیز مصمم شده‌اند اتحادیه آسیایی را پایه‌ریزی نمایند. با توجه به شکل‌گیری اتحادیه مجالس آسیایی به نظر می‌رسد اکنون دولت‌های آسیایی نیز به این جمع‌بندی رسیده‌اند که با وجود اتحادیه‌ها و سازمان‌‌های منطقه‌ای بهتر است تمامی کشورهای قاره آسیا در زیر چتر بزرگ‌تری به نام اتحادیه آسیایی جمع شوند تا بدین ترتیب جامعه جهانی هر چند دیرهنگام اما در نهایت شاهد شروع موج همگرایی قاره‌ای در قاره کهن و پهناور و البته پرجمعیت آسیا باشد. اتحادیه‌ای که در صورت شکل‌گیری در عمل با توجه به ظرفیت‌ها و پتانسیل‌های جمعیتی، اقتصادی، وسعت سرزمینی و سایر مؤلفه‌های مؤثر از جمله ذخایر زیرزمینی می‌تواند به نیرومندترین اتحادیه در رقابت با سایر اتحادیه‌ها بدل شود و این البته با توجه به عزم جدی دولت‌های شرکت کننده در نشست کلمبو نه یک آرمان که آرزویی دست‌یافتنی است و در این میان جمهوری اسلامی ایران با توجه به نقش ‌‌محوری و پیشگامی در شکل دادن اتحادیه مجالس آسیایی می‌تواند در اتحادیه آسیایی نیز نقش مؤثر و کلیدی ایفا نماید خصوصاً اینکه ایران میزبان نهمین اجلاس وزرای گفت‌وگوی همکاری آسیایی در سال 2010 خواهد بود. هر چند سازو کار گفت‌وگوی همکاری آسیایی که از سال 2002 با هدف تقویت همکاری آسیایی شکل گرفته است هنوز نتوانسته تمامی کشورهای قاره آسیا را جذب کند و در حال حاضر 31 کشور در بحث‌های آن حضور فعال دارند اما نظر به استقبال کشورهای آسیایی از ادامه این گفت‌وگوها و تمایل به فراتر بودن سطح آن، به نظر می‌رسد نشست این سازوکار در تهران می‌تواند نقطه آغازی جدی برای تولد اتحادیه آسیایی باشد.