همیشه و همه جا گفته اند که صرفه جویی کم مصرف کردن نیست، درست مصرف کردن است ولی آیا تا کنون به معنی این عبارت اندیشیدهایم یا اینکه فقط در مجالسی که بحث از صرفه جویی به میان آمده کلام را با کلماتی همچون «کم مصرف کن، همیشه مصرف کن» آذین میبخشیم؟یک نگاه گذرا به میزان مصارف خانگی ذهن را به این سو راهنمایی می کنند که علاوه بر اینکه ما صرفه جویی را در عمل نمی دانیم بلکه در ظاهر نیز از آن فاصله بسیاری داریم.
به هر حال با توجه به اینکه ما در کشوری اسلامی زندگی میکنیم و به بسیاری از اصول اخلاقی پایبند میباشیم باید توجه خاصی نیز به دستورات اسلام در مورد نوع مصرف داشته باشیم.
قرآن و صرفه جویی
اصولاً نگاه قرآن به مسأله اقتصادی، نگاهی در راستای بهرهوری مناسب و درست از امکانات و وسایلی است که خداوند در اختیار بشر به طور مستقیم یا با تولید و کار قرار داده است. از این رو از مردم می خواهد که هر چیزی را درست و به شکل مناسب آن مورد استفاده قرار داده و از اسراف و تبذیر و عدم بهره مندی از آن خودداری ورزند.به سخن دیگر در اسلام همواره سخن از اقتصاد است. اقتصاد که از واژه قصد گرفته شده به معنای میانه روی و اعتدال است. از این رو بنیاد امور در حوزه تولید و توزیع و مصرف کالا در بینش و نگرش قرآنی میانه روی است. هرگونه رفتارهای بیرون از این چارچوب از نظر قرآن نه تنها نادرست و نابهنجار بلکه گناه و گاه جرم قانونی تلقی می شود. همان گونه که زیاده روی، اسراف و تبذیر امری مردود و نادرست و گناه شمرده شده است همینطور عدم استفاده از نعمت های حلال خداوند و عدم بهرهمندی از آن در راستای آسایش و آرامش و کمال، امری مذموم و ناپسند دانسته شده و شخص مورد نکوهش و توبیخ قرار گرفته است که چرا حلال خدا را بر خود حرام می سازد و از آنها بهره مند نمی شود؟خداوند در قرآن از مردم میخواهد که از اسراف و تبذیر دوری ورزیده و هزینه های خویش را در چارچوب اعتدالی قرار دهند و نیز می خواهد که از نعمت های خداوند استفاده کرده و از آن بخورند و بیاشامند ولی اسراف نکنند؛ زیرا اسراف امری ناپسند در نزد خداوند است و اهل اسراف را خداوند دوست نمی دارد.
ضرورت اعتدال در مصرف
آیه 141 سوره انعام به مسأله اعتدال در مصرف اشاره دارد که همان معنای صرفه جویی و بهینه سازی مصرف در اقتصاد امروز جهان است. خداوند در این آیه اعتدال در مصرف و دوری از اسراف و تبذیر را اصلی مهم در هزینه کرد اموال اقتصادی برشمرده و در آیه 31 سوره اعراف و نیز 26 سوره اسراء و همچنین 67 سوره فرقان برآن تأکید می ورزد.درحقیقت ازنظر اسلام و قرآن، اعتدال در مصرف و میانه روی و صرفه جویی به معنای مصرف درست و متناسب، اصلی اساسی و از اصول نخستین اقتصاد اسلامی است که مؤمنان برای دستیابی به کمال شخصی و جمعی و امت اسلامی برای رسیدن به جامعه نمونه و برتر باید آن را در نظام اقتصادی خویش درنظر گیرند.ازنظر قرآن، اقتصاد و ثروت مایه قوام جامعه است (نساء آیه 5) و امور اقتصادی و معیشتی مردم دارای جایگاهی مهم در حد مسائل اعتقادی و عبادی (بقره آیه 3، 31، 43، 83، 177و 277) دارد و براین اساس باید همگان از شخص و جامعه و دولت در مسیر اقتصاد سازنده و مثبت حرکت کنند تا فرصت های برابر برای همگان جهت دستیابی به همه ابزارهای رشد و تکامل فراهم آید. بنابراین هرکسی که با مصرف زیاد و اسراف و تبذیر و اسراف بخشی از ابزارهای رشدی و کمالی را از میان ببرد باید پاسخگوی خدا و جامعه انسانی باشد.
