عرضه «متادون» بیماران فیک در بازار سیاه

چهره‌شان داد می‌زند که معتاد هستند. وقتی وارد مغازه می‌شوند با اشاره عطارباشی به گوشه‌ای می‌خزند تا مغازه خلوت شود. کمی آن‌سوتر از صدای پچ‌پچ‌شان می‌توان فهمید که آمده‌اند متادون بخرند.

سرویس جامعه جوان آنلاین: اگرچه طبق روال عادی و بر مبنای شبکه رسمی توزیع متادون از طریق دانشگاه‌های علوم پزشکی و مراکز ترک اعتیاد مجوزدار، متادون نباید سر از عطاری‌ها یا بازار سیاه در بیاورد، اما برای خروج متادون از مسیر توزیع رسمی آن راهکار‌های مختلفی وجود دارد. یکی از این راهکار‌ها بیماران فیکی است که کد ملی‌شان را در اختیار مراکز ترک اعتیاد قرار می‌دهند تا از این طریق متادون بگیرند و در بازار سیاه بفروشند. برخی مراکز ترک اعتیاد هم دوز‌های بالاتری از متادون را مصرفی بیمارانشان به دانشگاه‌ها اعلام می‌کنند و از این طریق این مخدر ترک اعتیاد را از مسیر اصلی‌اش خارج می‌کنند و به بازار سیاه می‌کشانند. تخلفات مراکز ترک اعتیاد به همین جا ختم نمی‌شود. اگر پای درد دل معتادانی که برای ترک به این مراکز مراجعه کرده اند بنشینید، متوجه خواهید شد اغلب این افراد چند سالی می‌شود مشتریان دائمی مرکز ترک اعتیادند! مراکزی که در عمل معتادان را ترک نمی‌دهند بلکه متادون را جایگزین اعتیاد قبلی آن‌ها می‌کنند تا مشتری و سودشان را از دست ندهند!
در حال حاضر حدود ۷ هزار و ۳۰۰ مرکز ترک اعتیاد در کشور داریم که از دانشگاه‌های علوم پزشکی دارو دریافت می‌کنند و طبق میزان دارویی که سازمان غذا و دارو به مراکز می‌دهد حدود ۹۰۰ هزار نفر در کشور تحت درمان با متادون هستند. علی بیرامی، کارشناس اداره مواد و دارو‌های تحت کنترل سازمان غذا و دارو با بیان اینکه آماری از میزان نشت دارو‌های مخدر نداریم، می‌افزاید: «آنچه روی کاغذ می‌آید، درست است. یعنی تعداد بیماری که به ما اعلام می‌کنند با میزان دوزی که توزیع می‌کنیم، متناسب است، اما این احتمال وجود دارد تعدادی از افراد تحت درمان، فیک باشند!»
به گفته وی برخی از مراکز از کد ملی افراد مختلف استفاده یا دوز‌های بالاتری را استفاده می‌کنند تا بتوانند متادون‌های بیشتر تحویل بگیرند و آن‌ها را به بازار سیاه عرضه کنند!

یقه‌سفید‌ها مشتری بازار سیاهند
تخلفات مراکز ترک اعتیاد یکی دو تا نیست، اما هرچه که هست ریشه بخشی از داروی متادونی که به جای عرضه در شبکه ترک اعتیاد سر از بازار سیاه در می‌آورد از همین مراکز نشئت می‌گیرد. کارشناس اداره مواد و دارو‌های تحت کنترل سازمان غذا و دارو درباره قاچاق و نشت متادون معتقد است: «این نشت می‌تواند از همه جا اعم از مراکز ترک اعتیاد یا از سوی تولیدکنندگان متادون اتفاق افتد.» بنا به تأکید وی از طرفی با توجه به اختلاف قیمتی که در زمینه دارو‌های ترک اعتیاد وجود دارد، این دارو‌ها به صورت زیرپله‌ای، غیرمجاز و تقلبی هم تولید می‌شوند.
به گفته بیرامی در عین حال مراکز ترک اعتیاد دارو‌های مخدری را بین بیماران توزیع می‌کنند که از دانشگاه‌ها دریافت کرده‌اند و بنابراین این دارو‌ها اصالت دارند. وی می‌افزاید: «نگرانی ما بابت افرادی است که اصطلاحاً به آن‌ها یقه سفید می‌گوییم و داروی مخدری مانند متادون مورد نیازشان را مستقیماً از بازار سیاه تهیه می‌کنند. باید توجه کرد که در این موارد امکان تقلبی بودن دارو وجود دارد.»

توزیع دارو‌های مخدر غیرقابل پیگیری است!
آنطور که بیرامی می‌گوید، روال کار توزیع متادون به این صورت است که مراکز ترک اعتیاد، بیماران را در سامانه آیداتیس ثبت و میزان دوز دارو را مشخص کنند. کارشناس اداره مواد و دارو‌های تحت کنترل سازمان غذا و دارو تأکید می‌کند: «البته در سازمان غذا و دارو آمارمان از نظر تعداد بیمارانی که در سامانه آیداتیس ثبت شده‌اند، با میزان دوز متادونی که ارائه می‌دهیم برابری می‌کند، اما اینکه آیا مراکز ترک اعتیاد آماری که به ما ارائه می‌دهند، درست است یا خیر را نمی‌دانیم.»
وی خاطرنشان می‌کند: «برچسب اصالت روی همه دارو‌های مخدر وجود دارد و مردم می‌توانند با پیامک کردن کد اصالت دارو به شماره‌ای که روی آن درج شده، از اصالت دارو مطمئن شوند.» به گفته کارشناس اداره مواد و دارو‌های تحت کنترل سازمان غذا و دارو یک کد رهگیری روی فاکتور دارو‌های مخدر یا ترک اعتیاد درج شده و از تأمین‌کننده به توزیع‌کننده و از آنجا به دانشگاه‌های علوم پزشکی سراسر کشور می‌روند، اما رصد دقیق‌تر و رهگیری الکترونیک این دارو‌ها به دلیل شکافی که در حوزه شرکت‌های پخش وجود دارد، امکان‌پذیر نیست؛ چراکه این اقدام باید به صورت الکترونیک باشد، اما هیچ یک از شرکت‌های پخش زیرساخت لازم برای انجام این کار را ندارند! وی تأکید می‌کند: «به بیان دیگر در حال حاضر دارو‌های مخدر یا ترک اعتیاد قابلیت رهگیری ندارند تا متوجه شویم که دارو از کدام شرکت پخش دریافت شده و به کدام مصرف‌کننده ارائه شده است، اما اصالت آن از سوی مصرف‌کننده قابل ردیابی است.».
اما شاید نشت متادون از مراکز ترک اعتیاد را بتوان در جای دیگری ردیابی کرد. محمدحسین قربانی، سخنگوی کمیسیون بهداشت و درمان مجلس هم پیش از این گفته بود: «کلینیک‌های ترک اعتیاد به دلیل نداشتن برنامه مشخص درمانی و نبود نظارت دقیق بر فعالیت آن‌ها به بازار متادون‌تراپی تبدیل شده‌اند.» بنا به تأکید وی در کلینیک‌های ترک اعتیاد رانت‌های زیادی وجود دارد و برخی از مسئولان دانشگاه‌های علوم پزشکی بین چهار تا پنج مرکز ترک اعتیاد در اختیار دارند. در حالی که طبق قانون افرادی که می‌خواهند در این زمینه فعالیت کنند، باید در مراکز دولتی مشغول به کار نباشند!
قربانی با انتقاد از نبود نظارت کافی بر فعالیت این مراکز تأکید می‌کند: «این مسئله جدا از مشکلاتی که برای درمان بیماران دارد و عملاً باعث کاهش بهره‌وری این مراکز می‌شود، مشکلات دیگری، چون فروش متادون و شربت تریاک در بازار‌های غیررسمی را هم در پی دارد.»