اثرات خوب ومثبت گیاهان دارویی موجب شده تا کم کم این گیاهان باارزش جایگاه خود را در میان داروهای شیمیایی همانند گذشته بازکند. با وجود اینکه استانهای مختلف کشور در زمینه دارا بودن این ذخایر باارزش هرکدام دارای رتبههای خوبی هستند، حالا خبرها از آن حکایت دارد که با توجه به بارشهای خوب در سال جاری اردبیل توانسته در این زمینه یک سرو گردن از سایر استانها در این زمینه بالاتر برود موضوعی که موجب شد تا رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان زنجان از اجرای طرح توسعه ۵۰۰ هکتاری کاشت گیاهان دارویی در استان زنجان خبر دهد.
گیاهان دارویی به عنوان تامین کننده مواد اولیه اغلب داروها علاوه بر نقش مهم خود بعنوان عامل شفا دهنده بیماری ها، در رونق اقتصادی مناطق مختلف نیز نقش اساسی دارد و ضروری است که به تولید و فرآوری آن در استان اردبیل بویژه شهرستان نمین توجه ویژه صورت گیرد. در این میان اردبیل از جمله استانهایی به شمار میرود که در حوزه گیاهان دارویی و تنوع گونههای گیاهی و رویش حدود ۷۰ گونه گیاه دارویی دارای مزیتهای خوبی در زمینه توسعه وکشت این گیاهان به حساب میآید. این مهم موجب شده تا در سالهای اخیر در زمینه توسعه گیاهان دارویی اقدامات خوبی در این زمینه انجام شود که بارشهای اخیر موجب شدتاد این مهم به صورت ویژه در دستور کار قرار بگیرد.
توسعه گشت گیاهان دارویی
شرایط خوب آب وهوایی درکنار بکر ودست نخورده بودن برخی از مناطق طبیعی در اردبیل از جمله مزایایی است که موجب شده تا این استان در زمینه تولیدات کشاورزی خصوصا گیاهان دارویی حرفهای بسیاری برای گفت: داشته باشد، موضوع مهمی که موجب شد تا طرح توسعه ۵۰۰ هکتاری کاشت گیاهان دارویی در استان زنجان برای سال جاری اجرا یی شود. رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان زنجان با تایید این مهم میگوید: «طرح توسعه ۵۰۰ هکتاری کاشت گیاهان دارویی در استان زنجان اجرا میشود.»
حسین جعفری، بابیان اینکه افزایش ۱۵ تا ۲۰ هکتاری کشت گیاهان دارویی طی سالهای اخیر در استان زنجان بههیچعنوان با ظرفیتهای موجود متناسب نیست، میافزاید: «پتانسیلها و ظرفیتهای بسیار خوبی که در چند حوزه در استان وجود دارد ما را متقاعد میکند که یک کار پایهای و اساسی در حوزه گیاهان دارویی شروع کرده و عملیاتی کنیم و طرح توسعه ۵۰۰ هکتاری گیاهان دارویی در استان بهطور جدی در دستور قرار گرفته است.» این مهم درحالی است که زنجان در حوزه گیاهان دارویی و تنوع گونههای گیاهی و رویش حدود ۷۰ گونه گیاه دارویی در بالاترین مزایا را دراین زمینه دارد که با توجه به قابلیت تجاریسازی تعدادی از این گونههای دارویی، میتواند در این زمینه حرفهای بسیاری برای گفتن داشته باشد.
از آنجا که حدود ۱۳۰ هزار هکتار اراضی حفاظتشده و دستنخورده در شهرستان ماهنشان مزیت بزرگی است که مغفول مانده، لذا این مهم موحب شده تا هماکنون در زمینه طرح توسعه ۵۰۰ هکتاری گیاهان دارویی در استان مورد مطالعات و انجام برنامهریزیهای لازم گرفته به طوری که شروع و پیشبرد موفقیتآمیز طرح نیازمند کارهای ترویجی و حمایتهای اعتباری است. این درحالی است که بسیاری از عرصههای طبیعی استان نیز قابلیت بسیار خوبی برای کشت گیاهان دارویی دارند که امکان واگذاری این اراضی از طریق منابع طبیعی به متقاضیان وجود دارد.
نمین کلکسیونی از گیاهان دارویی
گیاهان دارویی بعنوان تامین کننده مواد اولیه اغلب داروها علاوه بر نقش مهم خود بعنوان عامل شفا دهنده بیماری ها، در رونق اقتصادی مناطق مختلف نیز نقش اساسی دارد و ضروری است که به تولید و فرآوری آن در استان اردبیل بویژه شهرستان نمین توجه ویژه صورت گیرد. گیاهان دارویی، گیاهانی هستند که یک یا برخی از اندامهای آنها حاوی ماده موثره است، این ماده کمتر از یک درصد وزن خشک گیاه را تشکیل میدهد و دارای خواص دارویی بر موجودات زنده است. هم اکنون صنعت تولید و فرآوری گیاهان دارویی رفته رفته در حال تبدیل شدن به یکی از سودآورترین فعالیتهای تولیدی و اقتصادی در بخشهای بهداشتی، درمانی و آرایشی است.
برابر اعلام وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، در دولت یازدهم تولید داروهای گیاهی و سنتی بیش از ۲۳۰ درصد رشد داشته و ارزش کل تولید سالانه گیاهان دارویی در کشور به بیش از ۶ هزار میلیارد ریال رسیده است. در حال حاضر ۱۲۰ شرکت در زمینه تولید گیاهان دارویی در کشور فعالیت میکنند و ۵۶ قلم داروی گیاهی نیز تحت پوشش بیمهها قرار گرفته است. در این میان با توجه به تنوع اقلیم و شرایط آب و هوایی، رویش انواع گیاهان دارویی در استان اردبیل تنوع منحصر بفردی دارد و در صورت توجه مطلوب به این بخش، تولید، فرآوری گیاهان دارویی و نیز تولید دارو در استان میتواند به رونق این بخش از اقتصاد استان کمک کند.
بنا به اعلام رییس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اردبیل، تاکنون هزار گونه گیاه در این استان شناسایی شده که از این تعداد ۴۰۰ گونه آن گیاه دارویی است. در کنار این مهم، ۱۸۶ گونه شهد زا و گرده زا هم در استان اردبیل شناسایی شده که میتواند در تولید عسلهای درمانی مورد استفاده قرار گیرد. جنگل فندقلو و مناطق دیگری در نمین بعنوان مهمترین ذخیره گاه گیاهان دارویی مطرح بوده و سرمایه گذاری در تولید و فرآوری این گیاهان میتواند به ایجاد اشتغال پایدار در منطقه کمک کند. نماینده انجمن گیاهان دارویی و طب سنتی ایران در استان اردبیلدراین خصوص به ایرنا میگوید: «در سالهای گذشته تحقیقات زیادی در راستای شناسایی و بررسی خواص درمانی گیاهان دارویی توسط شرکتها و نهاد مختلف صورت پذیرفته که به عنوان مثال میتوان به تحقیقات جامع دکتر تیمور زاده از اساتید دانشگاه محقق اردبیلی در فندقلو و 'شغاله درق' میناباد شهرستان نمین اشاره کرد.»
دکتر شیوا اسبقیان میافزاید: «با توجه به ظرفیتهای ارزشمند منطقه از نظر وجود انواع گیاهان دارویی و بعضی گونههای کم نظیر گیاهی نظیر سوسن چلچراغ و وجود تنها رویشگاه طبیعی فندق کشور در جنگل فندقلو، این منطقه مکان مناسبی برای ایجاد بزرگترین پارک گیاه شناسی و گیاهان دارویی است.» مدیر جهاد کشاورزی شهرستان نمین نیز با اشاره به رونق خوی کشت گیاهان دارویی در این منطقه میگوید: «سالانه ۵۰ هکتار از اراضی کشاورزی شهرستان نمین به کشت انواع گیاهان دارویی اختصاص مییابد و بیش از ۳۰ تن گیاه دارویی در این منطقه تولید میشود.» محمد حسنی افزود: زعفران، استخدوس، گل راعی، سرخارگل، سنبل الطیب، نعنا واپیکاتا و کالاندولا از انواع گیاهان دارویی هستند که در شهرستان نمین کشت و تولید میشوند.
به گفته وی، در این زمینه نزدیک به ۱۱۰ نفر در شهرستان بطور مستقیم در حال فعالیت هستند و ارائه آموزشهای تخصصی، اعطای وامهای کم بهره، بازاریابی و معرفی به نمایشگاههای مختلف استانی و کشوری از جمله خدماتی است که به فعالان این حوزه ارائه میشود. به گفته کارشناسان، با این ظرفیت و استعداد در کنار ایجاد مراکز پژوهشگاهی دایر کردن رشتههای دانشگاهی مرتبط با بخش کشاورزی و گیاهان دارویی هم در نمین ضروری میباشد. متاسفانه تاکنون در شناسایی و استفاده از ذخایر ژنتیکی گیاهان دارویی در نمین غفلت شده و در وضعیت فعلی لازم است که جهاد دانشگاهی استان اردبیل با توجه به صبغه خود در ایجاد پژوهشکده گیاهان دارویی و انجام تحقیقات در این زمینه، با ایجاد مرکز تحقیقات گیاهان دارویی در منطقه نمین حضور فعال داشته باشد.
با نگاهی بلند مدت میتوان گفت که این پروژه صرفا جنبه مطالعاتی ندارد چرا که تولید، اسانس گیری، فرآوری و صادرات گیاهان دارویی در کنار جاذبههای گردشگری، صنایع دستی و سایر ظرفیتها میتواند در رشد و رونق اقتصادی شهرستان نمین موثر واقع گردد. در سالهای گذشته حرکات و اقداماتی برای ایجاد پژوهشگاه گیاهان دارویی در نمین با همکاری فرمانداری این شهرستان و جهاد دانشگاهی استان اردبیل صورت گرفته بود، ۲۰ میلیارد ریال اعتبار و ۱۰ هکتار زمین نیز برای پیشبرد برنامه پژوهشگاه گیاهان دارویی این شهرستان در نظر گرفته شده بود، اما در عمل منجر به نتیجه نشده است. در کنار ایجاد مراکز مطالعاتی میبایست به افزایش تولید و بهبود وضعیت کشت گیاهان دارویی، ایجاد و گسترش صنایع زنجیرهای و نیز صادرات آن توجه ویژه شود.
با توجه به نزدیکی شهرستان نمین به استان گیلان و بهره مندی از تنوع گیاهی و جنگلی، این منطقه مکانی مستعد و دارای قابلیت بالا برای ایجاد این مراکز است و امید میرود با راه اندازی آن و توسعه مطالعات علمی در زمینه گیاهان دارویی و حرکت به سمت ایجاد صنایع تبدیلی در کنار تحقیقات تئوریک منافع و فواید مطلوب و شایسته عاید این شهرستان شود.
