نزدیک به ۳ سال است دولت امریکا با تصویب طرح محدودیت ویزا، سفر اتباع ۳۸ کشور را به ایران تحت تأثیر قرار داده است، اما طی همین مدت چند استان ایران به عنوان شهرهای نمونه گردشگری در سال ۲۰۱۸ انتخاب شدند. اتفاقی که میتواند به عنوان ظرفیتی برای جذب گردشگر، بهخصوص گردشگران آسیایی و کشورهای اسلامی مد نظر بوده و از آن استفاده کرد. اتفاقی که اگر درست برای آن برنامهریزی شود قرنها میتوان از مزایای آن استفاده کرد و از سود سرمایهگذاری در «همدان ۲۰۱۸» تا «همدان ۳۰۱۸» بهره برد.
وقتی در دومین اجلاس مجمع گفتوگوی کشورهای آسیایی (ACD) که در شهر سیم ریپ کشور کامبوج برگزار شد و شهر همدان به عنوان پایتخت گردشگری آسیا انتخاب شد، باید همه ایران به احترام این انتخاب به آمادهباش در میآمدند. اما حالا گویی مسئولان اسیر درگیریهای دیگری هستند و حتی فرصت ندارند به راههای درآمدزایی این موضوع هم بیندیشند.
طی یک بررسی مشخص شد ایرانیها پس از آلمانیها و گرجیها، سومین کشور صادرکننده گردشگر به آسیای صغیر محسوب میشوند. ترکیه نخستین مقصد گردشگران ایرانی است و بعد از آن کشورهای حاشیه خلیج فارس، به علت نزدیکی و ارزان بودن مسافرت، مورد توجه گردشگران ایرانی قرار گرفت. این کشورهای کم وسعت توانستهاند به حدی در صنعت گردشگری موفق شوند که رقم حضور ایرانیان در این کشورها، سالانه بیش از ۷۰۰ هزار نفر، برآورد شده است.
این حرکت ایرانیان به سمت کشورهای همسایه و حتی اروپا در شرایطی اتفاق میافتد که همدان با وجود بیش از هزار و ۸۰۰ اثر تاریخی یکی از سرمایههای بکر تاریخی کشور به شمار میرود که برخی از آنها میتواند با سرمایهگذاریهای مناسب فعالان بخش خصوصی و تغییر کاربری جدید به یک جاذبه گردشگری تبدیل شود. با اینکه چهره و هویت شهر تاریخی همدان با تکیه بر بناهای تاریخیاش توانسته در میادین بینالمللی گردشگری دنیا حرفهای زیادی برای گفتن داشته باشد، اما بیتدبیری برخی متولیان و به مراتبی بیسلیقگی مشاورانی که به عنوان پیمانکاران مرمت این بناها انتخاب میشوند باعث زخمی شدن روح و هویت آنها شده است که با واکنش برخی از کارشناسان و اساتید دانشگاهی نیز روبهرو شده است. متأسفانه در همدان عوامل مؤثر در ایجاد فرسودگی محیطهای شهری، موجب ناسازگاری در بافت، افزایش فضاهای مخروبه و رها شده شهری برای بافت قدیم شهر شده است. در کشورهای توسعه یافته ارتباط تنگاتنگی بین گردشگری با فرهنگ و تمدن یک منطقه برقرار است به طوریکه در کشوری مانند چین سعی شده تا با احیای بافت تاریخی یکی از شهرها آن را به یک قدرت شگفتآور صنعت گردشگری این کشور تبدیل کند.
با این اوصاف بعضی وقتها حس میشود سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری همدان آنقدر تنها مانده که دیگر توان حفاظت از صدها اثر تاریخی این استان را هم ندارد، چه برسد به بازسازی و تعمیرات.
درست است که بناهای تاریخی نماد و هویت مردم شهر و تاریخ آنها بهشمار میروند و حفظ و مرمت آنها و بهکارگیری این سازهها با تغییرات کاربری جدید میتواند رونق بخش صنعت گردشگری باشد، اما در استانی مثل همدان که در هر نقطه آن یک اثر تاریخی یا طبیعی وجود دارد، نمیتوان فقط از یک سازمان انتظار حفاظت و مرمت داشت و حتماً باید همه دست در دست هم بدهند و بر اساس یک وظیفه و دستور عمل پای کار باشند.
شهرداریها از جمله نهادهایی هستند که میتوانند با کمک به سازمان میراث فرهنگی و تعریف مشترک از همکاریهایشان، گام بزرگی در جهت آمادهسازی فضای شهری برای جذب گردشگر بردارند. نکته قابل تأمل اینکه هرگز نباید فکر کنیم اگر شهری یا استانی برای یک سال در صدر اخبار برای معرفی به گردشگران قرار میگیرد، عمر گردشگریاش هم یکسال است. مثلاً انتخاب همدان به عنوان پایتخت گردشگری آسیا و اجلاس ۲۰۱۸ در سطح ملی بازتاب بسیار خوبی داشته و معرفی قابل توجهای از همدان در دنیا صورت گرفته است ولی نباید انتظار داشت که تأثیر این موضوع برای یکسال یا در کوتاه مدت نمایان شود. بلکه این کار استارتی برای حرکت همدان به سمت پیوستن به شهرهای گردشگرپذیر دنیا بوده و در دراز مدت شاهد تأثیرگذاری آن در سطح ایران و جهان خواهیم بود.
بنابر این سرمایهگذاری در زیرساختهای شهری همدان، احداث هتلها و همکاری شهرداری در این موضوع باعث رونق گردشگری در استان خواهد شد و هماهنگی و همکاری دستگاههای مرتبط ضامن شکوفایی همدان در آیندهای نهچندان دور میشود که همگان از آن بهره خواهند برد.
