طی سالهای اخیر و به خصوص چند ماه گذشته اخبار زیادی در مورد رکود و از کار افتادن و تعطیلی کارخانجات و واحدهای تولیدی به دلیل نوسانات نرخ ارز و کمبود سرمایه منتشر شده است. شاید در چنین شرایطی کمتر سرمایهگذاری حاضر است نگاهی به طرحهای اقتصادی آن هم در مناطق محروم داشته باشد. اما بنیاد برکت با همراهی سرمایهگذاران طرحهای اقتصادی زیادی را به اجرا در آورده که تقریباً همه آنها در مناطق محروم کشور هستند و با این اقدامات علاوه بر بالا بردن میزان تولیدات داخلی، در امر اشتغالزایی هم گامهای خوبی برداشته شده است. از جمله این پروژهها میتوان به کارخانه فرآوری میگو و ماهی لازک دیر در بندر دیر بوشهر اشاره کرد که با مشارکت بنیاد برکت از نو شکوفا شده و زمینه اشتغال صدها نفر را فراهم کرده است. کارخانهای که به خاطر کیفیت محصولاتش توانسته نظر کشورهای آسیایی و اروپایی را به خود جلب و درصدد گسترش مجموعه و جذب نیروهای کار بیشتری است.
مسئولان ستاد اجرایی فرمان امام (ره) میگویند هدف بنیاد برکت وابسته به این ستاد، مشارکت با واحدهای تولیدی و سرمایهگذاری در پروژهها جهت ایجاد اشتغال و بالا بردن میزات تولیدات داخلی است. نکته قابل اشاره اینکه این اقدامات در مناطق محروم است تا علاوه بر رونق اقتصادی این مناطق، نیروهای بومی در محل حفظ و با تثبیت جمعیت، از مهاجرت نیروی کار به مناطق دیگر جلوگیری شود. تاکنون ۳۵۰ طرح در ۳۱ استان کشور توسط بنیاد برکت به مرحله اجرا رسیده که بر اساس آن حجم کل سرمایهگذاری برای اجرای این طرحها از سوی بنیاد برکت ۶۲ هزار میلیارد تومان برآورد شده است. همچنین ۲۱۰ هزار نیروی کار بومی صاحب شغل پایدار شدهاند. البته بنیاد برکت تاکنون از ۱۸۰ طرح خارج شده و سهام خود را به شرکای کارآفرین واگذار کرده است. زیرا سیاست بنیاد در زمینه مشارکتها، حداکثر ۴۹ درصد است که پس از ۳ تا ۵ سال و با اطمینان از تثبیت شرایط پروژه، سهامها به سرمایهگذار واگذار میشود.
آبزیان آب رفتهاند
یکی از پروژههایی که با مشارکت بنیاد برکت پا گرفته و زمینه اشتغال صدها نفر را فراهم کرده، طرح کارخانه فرآوری میگو و ماهی لازک دیر در بندر دیر است. در کنار مشعلهای برافراشته از تأسیسات پروژههای پارس جنوبی در عسلویه، بندر دیر که روزگاری بزرگترین بندر صیادی ایران و حتی منطقه به شمار میرفت، این روزها حال خوشی ندارد. توجه بیش از حد به طرحهای صنعتی در چند دهه اخیر با آن همه آلودگیهای زیستمحیطی و تغییر چهره منطقه، ورود افراد غیر بومی و بروز آسیبهای اجتماعی و دیگر مشکلات، سبب فراموش شدن شیوه تولید چند هزار ساله مردم منطقه شده است. با گذری به کنارههای دریا و اسکلهای که محل توقف لنجهای ماهیگیران است به راحتی میتوان از وضعیت صید و حال و روز صیادان مطلع شد. صیادان بومی بندر دیر میگویند: «صید نسبت به سالهای گذشته نصف شده است؛ طوری به دریا فشار آمده که آبزی نمانده است.» حتی برخیشان از کشتیهای صیادی چینی سخن میگویند که به شکل بیرحمانهای تمام آبزیان را درو میکنند؛ اگر چه مسئولان محلی و دولتی منکر وجود کشتیهای صیادی چینی در منطقه هستند؛ اما دلیل هرچه باشد، صیادان بومی را با مشکلات بسیاری مواجه کرده است. به تبع کاسته شدن صید ماهی و میگو، طی چند سال گذشته کارخانجات فرآوری آبزیان هم در بندر دیر با چالشهای زیادی در جذب سرمایه در گردش مواجه شدند. برخی از کارخانجات تعطیل و برخی تا مرز تعطیلی پیش رفتهاند. ولی حالا بنیاد برکت برای حمایت از اشتغال وارد بندر دیر شده و کاری کرده که محصولات دریایی این بندر به شهرت جهانی برسند.
اروپا و آسیا مقصد ماهیهای ایرانی
رژیم غذایی در جنوب کشور وابسته به صید و فرآوری آبزیان است و اگر این صنعت دچار مشکل شود علاوه بر از بین رفتن درآمد ارزی ناشی از صادرات، محصولات دریایی از سبد غذایی خانوارها خارج میشود. متأسفانه ساختار ماهیگیری در بندر دیر دچار آسیبهای فراوان و گاه جبرانناپذیری شده و اصلاح این روند از توان تولیدکنندگان منطقه و صیادان بومی خارج است. درست در روزهایی که سایه تعطیلی بر سر کارخانه افتاده بود، مشارکت بنیاد برکت موجب احیای تولید و فرآوری کارخانه لازک دیر شد.
اینها بخشی از صحبتهای مدیرکارخانه فرآوری میگو و ماهی است که با اشاره به آغاز همکاری بنیاد برکت با این کارخانه با هدف زنده نگه داشتن اشتغال و تولید میگوید: «بازدید اولیه مسئولان بنیاد برکت از کارخانه در اواخر سال۹۵ اتفاق افتاد و چند ماه بعد یعنی مهرماه ۹۶ به صورت رسمی همکاریها وارد فاز اجرایی شد. از آن زمان تاکنون بنیاد برکت حدود ۲۱ میلیارد تومان در کارخانه فرآوری میگو و ماهی مشارکت کرده که نتیجه آن اشتغال بیش از ۳۰۰ نفر در این کارخانه است.» سیدصفیاله حسینی ادامه میدهد: «تمام نیروهای شاغل در کارخانه از افراد بومی هستند و تلاش شده است تا اولویت استخدام به زنان سرپرست خانوار و افراد تحت پوشش کمیته امداد امام خمینی (ره) و سازمان بهزیستی تعلق گیرد.»
در حال حاضر کارخانه فرآوری میگو و ماهی لازک دیر ۹۵ درصد محصولات خود را به کشورهایی، چون قطر، چین و بلژیک صادر میکند و توانسته استانداردهای لازم برای صدور محصولات به اروپا را کسب کند. همچنین تقاضاهای بسیاری از دیگر کشورهای خاورمیانه، چون پاکستان هم وجود دارد، اما ظرفیت کارخانه اجازه صادرات بیشتر را نمیدهد که همین امر موجب شده تا طرح توسعه آن در دستور کار قرار گیرد. با این حال سیدصفیالله حسینی مدیر کارخانه از مشکلات تولید گلایه دارد و میگوید: «هر ساله در امر صادرات به مشکل برمیخوریم و نوسانات ارزی موجب نابسامانی در قیمت لوازم بسته بندی محصولات و دیگر لوازم ضروری میشود. مسئولان در وزارت جهاد و وزارت صنعت باید به گونهای اقدام کنند که تولید کننده دغدغهای جز تولید نداشته باشد و این طور نباشد که پس از تولید نگران عرضه و صادرات محصول خود باشد.»
جلوگیری از خام فروشی
بنیاد برکت در تمامی سرمایهگذاریهای خود به مسئله تأثیرات اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی جوامع محلی توجه دارد. بر همین اساس در بندر دیر هم به دلیل اینکه ماهیگیری به عنوان شغل دیرینه مردم بوده، طرحهایی مورد حمایت بنیاد برکت قرار گرفته است. به همین منظور در سال ۹۵ و طی بازدیدی که از مجموعه کارخانه فرآوری ماهی و میگوی لازک دیر صورت گرفت، حمایت از این پروژه در دستور کار بنیاد قرار گرفت.
شهرام جعفرزاده مدیر صنایع غذایی و دارویی بنیاد برکت با اشاره به مزیتهای نسبی بندر دیر برای سرمایهگذاری و با بیان اینکه معتقدیم سرمایهگذاری باید در حوزهای انجام شود که اکوسیستم منطقه را دچار چالش نکند، میگوید: «کل مبلغ سرمایهگذاری شده توسط بنیاد برکت در پروژه فرآوری میگو ۲۱ میلیارد تومان است و امروز این کارخانه ۵۰۰ تن ظرفیت نگهداری از محصولات آبزی را دارد و روزانه ۲۵ تن محصول را منجمد میکند و امیدواریم با بهروزرسانی و دستگاههای جدید امکان طبخ محصول را هم فراهم کنیم تا بتوانیم از خام فروشی فاصله بگیریم.»
اگرچه حجم تولید و صادرات یکی از شاخصها در هر پروژه سرمایهگذاری است، اما مدیر صنایع غذایی و دارویی بنیاد برکت معتقد است که این مسئله مهمترین شاخص برای بنیاد برکت نیست. از منظر بنیاد برکت، مهمترین عامل برای موفقیت یک طرح میزان اشتغالزایی و کارآفرینی پروژه است. به ویژه که در کارخانه فرآوری میگو از زنان سرپرست خانوار و مددجویان بهزیستی و کمیته امداد استفاده میشود.
