سالانه حدود ۲۰۰ هزار نفر گردشگر از بناهای تاریخی زنجان بازدید میکنند که این رقم بر اساس آمار موجود در سه ماهه نخست سالجاری به ۲۵۶ هزار و ۷۹۰ نفر افزایش یافته است. جذابیتهای اجتماعی، فرهنگی و علمی بالای موجود در زنجان، این استان را به یکی از مقاصد اصلی گردشگری تبدیل کرده و موجب جذب گردشگران و مسافران زیادی شده است. با این حال، به رغم وجود جاذبههای تاریخی و فرهنگی بسیار در این استان، اما تاکنون این موارد هیچگاه مورد توجه گردشگران قرار نگرفته است. گویی مردم زنجان را فقط با نامش میشناسند و چند بنای معروف، در حالیکه این استان مملو از بناهای تاریخی و گردشگری است و محیطزیست طبیعی زیبا و بکر دارد.
در حالی که بسیاری استان زنجان را با گنبد سلطانیه میشناسند، اما هر شهرستان این استان برای خود دنیایی از دیدنیهای منحصربهفرد دارد. شهرستان زنجان به عنوان مرکز و قلب استان در خود جاذبههای بیشماری جای داده است که میتواند نظر هر فردی را به خود جلب کند. حال شهرداری زنجان با علم به وجود چنین ظرفیتی تلاش دارد تا چهارشنبهها و پنجشنبههای هر هفته تابستان امسال تور گردشگری با مقصد سراها و کاروانسراها راهاندازی کند.
کاروانسراها حیاط خلوت گردشگری استان زنجان هستند که تا به امروز آنچنان به آن پرداخته نشده است. از ۹۹۹ کاروانسرایی که شاه عباس در سراسر ایران بنا کرد سهم زنجان با دهها کاروانسرا نسبت به شهرهای دیگر بیشتر است. کاروانسراهایی که در ورودی و خروجی این شهر احداث شده و بیشتر آنها مانند کاروانسرا سنگی همان هویت قدیمی خود را حفظ کردهاند. ۲۹ کاروانسرا و سرای زنجان طی تابستان امسال مقصد و مبدأ گردشگران داخلی و خارجی میشوند تا بخشی از هویت تاریخی این شهر را روایت کنند. شهرداری زنجان اکنون در تلاش برای حرکت تور گردشگری در سراها و کاروانسراهاست.
جستوجوی هویت سنتی و آداب و رسوم گذشتهها
زنجان که فقط در اطراف بازار خود ۲۹ کاروانسرا دارد، اکنون میخواهد پذیرای گردشگرانی باشد که در جستوجوی هویت سنتی و آداب و رسوم گذشتهها هستند. از همین رو، سازمان فرهنگی شهرداری زنجان نشستی با حضور اساتید و فعالان اجتماعی و فرهنگی این شهر ترتیب داد تا طی آن اعلام کند باید آستینی برای توسعه گردشگری در این شهر بالا زد و جارچیان مسافران و گردشگران را از مبدأ و مقصد گردشگری بودن زنجان مطلع کنند. رئیس سازمان فرهنگی شهرداری زنجان معتقد است برای توسعه گردشگری با تکیه بر هویت تاریخی سراها و کاروانسراها باید طرح گردشگری زنجان مبدأ و مقصد گردشگران اجرا شود. شمسالله وثوقی میگوید: «میخواهیم از ظرفیت شهری زنجان برای جذب گردشگر استفاده کنیم.»
سراها و کاروانسراها، محلی برای انتقال و تبادل فرهنگی بود و ایران از این فرصت تاریخی به وفور استفاده کرد. مشاور فرهنگی شهردار زنجان با اشاره به این موضوع بیان میکند: «در هر کاروانسرا به تناسب حضور کاروانی از شهرهای مختلف آیینهای شگرفی شکل گرفته است و امروز میتوان در قالب طرحهای گردشگری آنها را معرفی کرد.» نورالدین رضوی با بیان اینکه زنجان در مسیر شاهراه جاده ابریشم و اتصال شرق به غرب جهان قرار دارد، میافزاید: «باید سراها و کاروانسراهایی را که به تبع قرار گرفتن در این شاهراه در چنین شهری شکل گرفته است، بازشناسی و بازتعریف کرد.» وی ادامه میدهد: «مقصد و مبدأ گردشگری بودن بزرگترین رکن کاروانسراها و سراها بوده است و میتوان با تکیه بر همین فرهنگ بومی و دینی، ظرفیتهای گردشگری شهر زنجان را معرفی کرد.»
زنجان و هزاران جاذبه گردشگری
زنجان شهر و استان جاذبههای گوناگون گردشگری است و توان پاسخگویی به هر نوع سلیقهای را دارد. رئیس کمیسیون فرهنگی شورای اسلامی شهر زنجان با تأیید این موضوع میگوید: «زنجان فرهنگ و هویت خاص خود را دارد و اندکی بررسی و مطالعه شگفت انگیز بودن آن را به اثبات میرساند.» امامعلی دادخواه میافزاید: «باید اتفاقی میان نسل گذشته و جدید جامعه رخ دهد تا فرهنگ و هویت اصیل و سنتی هم در کنار هویت جدید و در هم تنیده با فضای مجازی دیده و مطرح شود.» وی فرهنگ را مجموعه پیچیده و به هم پیوستهای از شیوههای زندگی مردم در زمان و مکان خاصی خواند که طی تاریخ و تحت تأثیر عوامل مختلف و متعدد ساخته شده و نسل به نسل منتقل میشود.
۱۵ هزار میلیارد ریال اعتبار برای بازآفرینی شهری
تخصیص ۱۵ هزار میلیارد ریال اعتبار برای بازآفرینی شهری میتواند کاروانسراها ر. ا. زنده کند که باید از این اعتبار در معرفی فرهنگ و هویت این شهر بهره گرفت و بناهای تاریخی را برای احیای فرهنگ سنتی زنده کرد. مورخ و نویسنده کتاب با بیان اینکه زنجان به حتم برای توسعه باید به سمت گردشگری برود، میگوید: «یکی از دلایل ایجاد پیادهراه در مرکزیترین قسمت شهر آسانسازی دسترسی گردشگران به مناطق گردشگری در کمترین زمان ممکن است.» حسن حسینعلی معتقد است نباید در اجرای طرحهای گردشگری با شتاب و عجله دست به کار شد و از بخش خصوصی بهره گرفت.
وی تصریح میکند: «بخش خصوصی نگاه اقتصادی دارد و منطقی است به دنبال منافع خود باشد، از همین رو نمیتواند آنگونه که باید از فضاهای تاریخی، بهرهبرداری فرهنگی کند.» زنجان به رغم اینکه طی تاریخ ۱۲ بار به طور کامل تخریب شد، بار دیگر سرپا ایستاد و حیات را از سر گرفت. زنجان طولانیترین بازار جهان را درخود جای داده است؛ بازاری که تعداد سراها و کاروانسراهای آن به تنهایی به عدد ۲۹ میرسد که خود گویای وجود ظرفیت تاریخی کلانی در این منطقه است.
