دریاچهای مملو از نمک که چند سالی است هشدارهای زیادی از وضعیت نامناسبش به گوش میرسد و حالا استاندار قم معتقد است خشکی دریاچه نمک قم ۲۵ درصد جمعیت کشور را تحت تأثیر قرار میدهد و به منزله ایجاد گرد و غبارهای نمکی بر سر یک چهارم جمعیت کشور است. البته دو سال پیش هم مدیرکل محیطزیست استان قم با اشاره به وضعیت بحرانی دریاچه نمک قم گفته بود: وضعیت این دریاچه در قم بحرانیتر از دریاچه ارومیه است که باید مسئولان در این زمینه راهکار جدی بیندیشند.
این روزها وضعیت دریاچه نمک قم به علت مدیریت نادرست و عدم تخصیص حقابه قانونی آن وارد مرحلهای بحرانی شده و باز هم مسئولان حاضر به دیدن این صورت آفتزده و قبول وضعیت بحرانی نیستند. تصاویری که از دریاچه منتشر میشود تنها ثبت وضعیت بحرانی آن نیست، بلکه مهر تأییدی است بر عدم مدیریت درست و اختصاص دادن حقابهای که طبیعت به این دریاچه اختصاص داده و امروز آن را از این دریاچه دریغ کردهاند.
دریاچه در انتظار حقابه
حدود دو سال پیش بود که مدیرکل محیطزیست استان قم با تأیید بحران زیستمحیطی در دریاچه نمک، آن را تهدیدی جدی برای قم و استانهای مجاور عنوان کرد و گفت: «پیگیریهای لازم برای برطرف کردن این بحران صورت گرفته و اکنون منتظر اعتبارات ملی هستیم.»سیدرحمان دانیالی تصریح کرد: «بحران دریاچه نمک استان قم بسیار جدیتر از بحران دریاچه ارومیه است که توجه به این بخش باید در دستور کار مسئولان قرار گیرد. حوض سلطان، کوه نمک و غارها و تالابها از ظرفیتهای گسترده استان قم است که باید تأمین اعتبارات ملی برای ساماندهی آنها صورت گیرد.»
وی با بیان این که برداشتهای بیرویه از سفرههای زیرزمینی و قطع حقابهها فاجعه جدی را به بار خواهد آورد، عنوان کرد: «ریزگردها در قم افزایش بیرویهای داشته است تا جایی که روند رشد این ریزگردها چندین برابر میزان استاندارد است. روند افزایشی ریزگردها در آینده نزدیک برای کانونهای جمعیتی مرکز کشور فاجعهبار خواهد بود. باید با تأمین حقابهها و اعتبارات لازم، تالابهای قم را که بیش از ۱۰ درصد از وسعت جغرافیایی استان را تشکیل میدهند احیا کنیم.» اما حالا با گذشت زمان و بحرانیتر شدن حال و روز دریاچه نمک قم چنین به نظر میرسد که نه اعتباری رسیده و نه کاری انجام شده است. وقتی استاندار قم میگوید: «خشکسالی در دریاچه نمک قم به منزله ایجاد گرد و غبارهای نمکی بر سر یک چهارم جمعیت کشور است و باید هر چه زودتر تدبیری اندیشیده شود.»
مسئله دریاچه نمک، مسئله ملی است
مهمترین نکته در مورد دریاچه نمک حفظ شرایط اقلیمی و جلوگیری از خشکی آن است. باید حقابههای دریاچه حفظ شود چراکه اگر این اتفاق نیفتد بحث در مورد استحصال و بهرهبرداری از دریاچه بیمعناست. اینها بخشی از صحبتهای استاندار قم درباره وضعیت دریاچه نمک این استان است که با انتقاد از فرسایش زمانی در مطالعات طولانی دریاچه میگوید: «سالهاست که دریاچه نمک قم در مرحله مطالعات اولیه قرار دارد و هنوز نتیجه قطعی و خاصی از آن به دست نیامده است.»
سیدمهدی صادقی با بیان اینکه در مورد دریاچه نمک باید نگاه ملی بر منافع استانی ترجیح داشته باشد، ادامه میدهد: «دریاچه نمک قم فقط برای تأمین منافع سه استان همجوار نیست و یک مسئله ملی است.»وی از شناسایی پنج نوع فلز جدید در مطالعات اولیه از دریاچه نمک خبر داده و میگوید: «خشکی احتمالی دریاچه نمک بسیار خطرناک است چراکه گرد و خاک حاصل از آن نمکی و بدتر از ریزگردهای خاکی خواهد بود.» به عقیده کارشناسان در مطالعات مربوط به استحصال دریاچه نمک باید به زنجیره ارزش و فرآوری کامل آن توجه ویژه شود. همچنین ترمیم و بازسازی جاده دسترسی کنونی دریاچه باید کاملاً اصولی و بر اساس مطالعات حرفهای باشد. البته در بهرهبرداری از معادن، مسئولان و نهادها باید به یک وحدت رویه برسند. زیرا در این حوزه دستگاههای اجرایی درصدد تأمین خواستههای خود هستند و باید این خواستهها در مجموع به نفع شهر قم باشد.
حرفهای بیاثر و بیعمل
با گذری به وضعیت و مشکلات دریاچه نمک قم مشخص میشود که هشدار درباره این دریاچه از سال ۴۵ به صدا درآمده بود و سوءمدیریتهایی طولانیمدت، کار را امروز به یک بحران رسانده است. از همان زمان هم اعلام شده بود حوضه دریاچه نمک ۲۵ درصد از جمعیت کشور را درگیر خود خواهد کرد. اما نکته حائز اهمیت این است که هر بار مسئولان گرد هم میآیند تا چارهای برای این معضل بیندیشند، به حرفهای دهانپرکن و بیاثر بسنده کرده و میروند تا همایش و سمینار و جلسه بعد و حرفهای بیعمل بعد. مثلاً همین سال گذشته بود که یکی از مسئولان قم با بیان رعایت اصل پیشبینی و آیندهنگری برای برنامهریزیهای آینده گفت: «با هماندیشی بخشهای مختلف استانهای درگیر و دستگاههای ملی برای بحران به وجود آمده چارهاندیشی میشود.»
وی با انتقاد از نبودن روح جمعی و فرهنگ ملی در بخشهای مختلف ملی تأکید کرد: «بخشینگری در قسمتهای مختلف کشور غلبه دارد و راه مبارزه با بحرانها از سر گرفتن الگوهای توسعه پایدار است.»جملههایی که هم درخواستهایش و هم انتقاداتش طوری بود که میشد فهمید هیچ خروجی نخواهند داشت. البته سال گذشته بر اهمیت دانشگاهها در پیگیری مطالبات جامعه هم تأکید شد و پیشنهاد داده شد تا کمیته پیگیری بحران دریاچه نمک در دانشگاه قم تشکیل شود تا پایگاهی برای پیگیری بحران باشد!اما حالا در یک کلام باید گفت: «حال دریاچه نمک قم از دریاچه ارومیه هم بدتر است و باید کاری کرد...»؛ به همین صراحت به همین سادگی!
