امريكا از برجام خارج شده است و حالا گفته ميشود ايران برجام را بدون امريكا و با اروپاييها ادامه ميدهد؛ مسيري كه با توجه به فرمانبري اروپا از امريكا و با توجه به اعمال تحريمهايي كه امريكا، اروپاييها را با فشار سياسي و اقتصادي مجبور به انجام آن عليه ايران خواهد كرد، به نظر غيرسياستمدارانه و اشتباه ميآيد و از سويي دیگر با مواضع قبلي دولت ايران هم متفاوت است. برجام بدون امريكا و با اروپاييها قابل ادامه دادن است؟
توافق بدون يكي از طرفين، توافق نيست
برجام يك توافق دوجانبه است. يك سوي آن ايران است و سوي ديگر آن شش قدرت جهاني. حال يك سوي آن بخشي از هويت خود را از دست داده است. نميشود به سادگي گفت 1+5، يكاش را از دست داده است و با سايرين ادامه ميدهيم. امريكا همه برجام نيست اما تعهداتي كه امريكا در برجام داشت، بخش مهمي از برجام است و با يادآوري اين جمله مهم توافقنامه ژنو كه توافق اوليه ايران و 1+5 قبل از توافق نهايي بود مبني بر اينكه «تا در مورد همه چيز توافق نشود، در خصوص هيچ چيزي توافق حاصل نشده است» نميتوان خروج امريكا از برجام را اصلي تعيين كننده در تداوم موجوديت ندانست. فرمول معروفي طبق همين جمله مذكور وجود داشت كه بارها توسط وزير خارجه ايران تكرار شد: «همه يا هيچ» با اين حساب با خروج امريكا از برجام و پاك شدن بندهايي كه طرف امريكايي متعهد به اجراي آن بود، عملاً بخشي از برجام و به تبع آن كل برجام ديگر وجود خارجي ندارد كه بشود با طرف اروپايي آن را ادامه داد. حسن روحاني هم پنجم ارديبهشت ماه جاري ميگويد: «برجام يا ميماند يا نميماند. اگر بماند، كامل ميماند و اگر نماند، همه با آن خداحافظي ميكنند. مكرون گفته است برجام بماند و بر پايه آن قرارداد ديگري امضا كنيم كه من به او گفتم يك جمله به برجام نبايد اضافه شود و نبايد كم.»
اروپاييها و امريكاييها جدا از هم نيستند
اروپاييها در مقاطع حساس نشان دادهاند نه قابل اعتماد هستند و نه بدون موافقت امريكا تصميمي خواهند گرفت. در واقع امر جداسازي امريكا و اروپا از يكديگر امكانپذير نيست. از سويي اروپاييها حتي اگر بخواهند هم نميتوانند بدون امريكا اين مسير را ادامه دهند. فشارهاي سياسي ايالات متحده بر كشورهاي اروپايي و فشارهاي اقتصادي بر شركتهاي اروپايي اجازه نخواهد داد كه برجام با اروپا و بدون حضور امريكا ادامه پيدا كند. عباسعلي منصوري عضو كميسيون امنيت ملي و سياست خارجي مجلس نهم در گفتوگو با فارس، درباره موضع آينده اروپا در قبال برجام و رويكرد ايران به اروپا پس از خروج امريكا از برجام خاطرنشان كرد: در اين زمينه مهم است كه چقدر بتوانيم در ديپلماسي و گفتوگو با اروپاييها موفق باشيم، هر چند اروپا شريك بزرگ اقتصادي امريكا بوده و مسلماً امريكا را به خاطر ايران كنار نميگذارند، اما اكنون اروپا با يك بحث حيثيتي مواجه است. منصوري با يادآوري اينكه اظهارات ترامپ و اقدام او در خروج از برجام اروپا را تحقير كرد، گفت: رئيسجمهور امريكا با خروج از برجام قطعنامه 2231 شوراي امنيت را نقض و به شكلي اعتبار اين شورا را هم زير سؤال برد. امروز اروپا بايد از ميان دو رويكرد اقتصادي يا حيثيتي يكي را انتخاب كند كه البته آسان نخواهد بود.
سيدناصر موسوي لارگاني نماينده مردم فلاورجان و عضو كميسيون اقتصادي مجلس شوراي اسلامي هم در نشست علني مجلس، طي تذكر شفاهي با استناد به ماده 24 آيين نامه داخلي مجلس، اظهار داشت: برجام به فرموده رهبر معظم انقلاب خسارت محض بود اما دولت و دستگاه ديپلماسي بدانند ماهي را هر وقت از آب بگيرند، تازه است، با اتكا به قابليتهاي دروني نظام و ظرفيتهاي داخلي ميتوانيم عقبماندگي پنج ساله را جبران كنيم. ما بايد توليد كشور را نجات دهيم، بايد اشتغال را افزايش دهيم و وضعيت جوانان فارغ التحصيل بيكار سروسامان يابد، اين كار از مذاكره با دولتهاي مستكبر بهتر است.
وي خاطر نشان كرد: بايد در اسرع وقت براي آغاز غنيسازي 20 درصدي اقدام شود، حتي يك دقيقه تأخير دولت خيانت به ملت و نظام خواهد بود، بايد سريعتر از انپيتي خارج شويم. با جديت ميگويم استمرار حضور در برجام به نفع ما نيست، چراكه كشورهاي اروپايي هم برده امريكا هستند و همان طوري كه در اين چهار سال بدون اجازه امريكا كاري نكردند در ادامه هم همين روند را طی میکنند.
نمیتوان به ماندن اروپا در برجام اطمينان داشت
علي لاريجاني رئيس مجلس هم در نطق پيش از دستور خود در نشست علني ديروز مجلس گفت: همگان سخنان خام و سخيف رئيسجمهور امريكا را مشاهده كردند. بيش از يك سال است كه اين فرد شوي ديپلماتيك اجرا ميكند. يك روز در حضور رهبرهاي كشورهاي جهان در سازمان ملل اعلام ميكند ملت كره شمالي را نابود ميكنم و رئيسجمهور كره شمالي را بارها به تمسخر ميكشد. يك روز همه حرفهاي خود را فراموش ميكند و ميگويد فرد محترمي است و مذاكره ميكنم. وي ادامه داد: يك روز اتحاديه اروپا را در مورد تعرفههاي محصولات تهديد ميكند، روز ديگر اعلام ميكند در مورد همپيمانان اجرا نميكنم. يك روز اعلام ميكند از سوريه خارج ميشود، بهزودي بهزودي، دو روز بعد مناطقي در سوريه را بمباران ميكند. شب گذشته اعلام ميكند همه بدانند من حرفي را كه ميزنم آن را اجرا ميكنم. آقاي ترامپ فكر ميكند تاريخ كشورها و اذهان ملتها مطابق ذهن فراموشكار او دچار نسيان ميشود. رئيس مجلس شوراي اسلامي اظهار داشت: اين حوادث همگي نشان ميدهد ملت امريكا گرفتار فرد خودشيفته و ناشي در سياست شدهاند. آيا اين اقدامات براي كشوري كه مدعي مديريت جهاني است، سرشكستگي ندارد كه حتي همپيمانان آن تلاش ميكنند او را از اقدامات احمقانه بازدارند و وي را كنترل كنند. لاريجاني خاطرنشان كرد: آقاي ترامپ ذوقزده است كه در قبال اقدامات شرارتآميز از برخي كشورهاي كوتهفكر منطقه اخاذي ميكند. آيا اين شأن افتخارآميزي است كه نقش دزدان سرگردنه و آلت دست تعداد مسئولان رذل منطقه نظير رژيم صهيونيستي را بيان كرده است و تمام هم و غم خود را مصروف آن ميكند كه آنچه رئيسجمهور قبلي امريكا انجام داده را تخريب و آن را غلط قلمداد كند. وي افزود: رئيسجمهور امريكا با اين اقدامات از جمله خروج از توافق هستهاي، بياعتمادي به تعهدات اين كشور را به اوج خود رسانده است. در مقابل ملت ايران نشان داد در مناقشاتي كه دارد ابتدا راه گفتوگو و حل و فصل مسائل از طريق سياسي را دنبال ميكند.
لاريجاني خاطرنشان كرد: امروز رئيسجمهور امريكا ادعا ميكند ما نگران توانمندي ايران در سالهاي آينده هستيم و با وقاحت ميگويد ايران به سوي سلاح هستهاي ميرود و دنيا را ناامن ميكند. كسي اين حرف را ميزند كه دهها هزار بمب و كلاهك هستهاي توليد كرده و مستمراً آن را بهروز ميكند و در جنگهاي سالهاي گذشته نيز نوع خفيفشده آن را به كار برده است. با اين اوصاف، امنيت جهاني با رفتار شما به خطر ميافتد يا با توهماتي كه در مورد ايران ميپراكنيد؟ آن هم در موقعيتي كه رهبر معظم انقلاب، حضرت آيتالله خامنهاي فتوا دادند كه توليد و نگهداري سلاحهاي كشتار جمعي حرام است.
وي افزود: پس از اعلام خروج امريكا از توافقنامه، ملاحظه كرديد رژيم صهيونيستي از آن حمايت كرد كه غير از اين توقعي از آن نميرود. تقريباً همه كشورها از جمله كشورهاي اروپايي و روسيه آن را رد كردند. آقاي ترامپ! اين واكنشها اندازه عقلانيت عمل شما را نشان ميدهد. رئيس مجلس شوراي اسلامي اظهار داشت: آقاي روحاني رئيسجمهور و رئيس شوراي عالي امنيت ملي اعلام كرد با توجه به اعلام نظر اروپا و تماسهاي آنها چند هفتهاي فرصت براي حيات توافقنامه هستهاي قائل ميشود. اين اقدام هم نشان ميدهد ايران به دنبال رفتار عكسالعملي و ماجراجويانه نيست، البته بايد به اين واقعيت هم اشاره كنيم كه با توجه به نوع رفتار سالهاي دور اروپا چندان به ادعاي آنان در پابرجا نگه داشتن توافق هستهاي نميتوان اطمينان داشت، اما براي چند هفته ارزش آزمون ديگر را دارد تا براي همگان اتمام حجت شود كه ايران همه راههاي حل و فصل سياسي و مسالمتآميز را طي كرده است. لاريجاني خاطرنشان كرد: اين مقطع صرفاً يك روزنهاي است كه اروپا نشان دهد وزن لازم براي حل و فصل مسائل بينالمللي را دارد يا نه، آنها هم به دنبال چانهزنيهاي ديگر هستند كه پاسخ آن را قبلاً مسئولان كشور از جمله وزير امور خارجه دادهاند. وي افزود: به نظر ميرسد آقاي ترامپ از كفايت عقلاني براي حل و فصل مسائل برخوردار نيست و زبان زور براي چنين فردي كارسازتر است تا نتيجه خصلتهاي مغرورانه خود را دريافت كند. اگر اروپا و كشورهاي مهم مثل روسيه و چين اين خلأ بينالمللي را پر كنند شايد راهي براي ادامه مسير باشد، در غير اينصورت جمهوري اسلامي با اقدامات هستهاي خود ايشان را سر عقل ميآورد و اين را بدانند در چنين شرايطي ايران هيچ تعهدي ندارد كه در جايگاه گذشته خود در مسئله هستهاي قرار بگيرد.
لاريجاني خاطرنشان كرد: با تمام اين اوصاف لازم است سازمان انرژي اتمي آمادگي تام براي از سرگيري تماميتي ابعاد فعاليت هستهاي را داشته باشد و بعد از نتايج مذاكرات وزارت امور خارجه با اروپا طبق قانون اقدام متقابل، اقدامات خود را شكل دهد.
