دكتر صبري انوشه
درگيري بين ميليشياهاي تحت حمايت امارات عربي و عربستان با هدف بسط نفوذ بيشتر در مناطق جنوبي يمن بهويژه شهر عدن، طي روزهاي اخير به شكل كمسابقهاي شدت گرفته كه ظرف دو روز، بيش از ۲۲۰ نفر از طرفين درگيري، كشته و زخمي شدند.
اختلاف اهداف و تضاد اولويتها ميان رياض و ابوظبي در تحميل يك جنگ ظالمانه عليه ملت، در نيمه سال 2016 بهطور هويدا، نمايان شده و هماكنون به اوج خود رسيده است، در ژوئن 2016، زماني كه «عبدربه منصور هادي» رئيسجمهور مستعفي يمن، «خالد محفوظ بحاح» نخستوزير دولت مستعفي را كه مورد حمايت امارات عربي بود، از نخستوزيري بركنار كرد؛ اين رخداد و كشمكش رقابتي ميان دو بازيگر محلي، در واقع، جرقه تنشها و اختلافات دو بازيگر اصلي ائتلاف عربي، زده شد.
با اين وجود، اماراتيها و سعوديها به عنوان اعضاي اصلي ائتلاف سعي داشتهاند اختلافاتشان بهصورت غيرعلني، باقي بماند، تا اينكه در همان سال 2016، هواپيماهاي جنگي امارات در مرز يمن و عربستان، هدف قرار گرفت و امارات متحده عربي نيز عربستان را متهم به سرنگوني هواپيمايش كرده است و رياض نيز در واكنش به آن، ابوظبي را به حمله به جنگندههايش در بيش از يك منطقه جنوبي متهم كرد ولي بازهم اختلافات ميان طرفين پنهان ماند، تا اينكه در ماه مي سال 2017 با بركناري «عيدروس الزبيدي» استاندار عدن و معاون وي اين اختلاف مجدداً علني شد. اين مسئله باعث آغاز تظاهرات و اعتراضهاي هواداران الزبيدي و در نتيجه تشكيل «شوراي انتقالي جنوب» يمن شد. شوراي انتقالي جنوب يمن به رياست الزبيدي در واقع چند روز پس از بركناري وي و معاونش از استانداري عدن به عنوان دو مقام پرقدرت وابسته به امارات توسط عبدربه منصور هادي، تشكيل شده است. شوراي انتقالي جنوبي كه با حمايت امارات و با هدف جدايي جنوب يمن از شمال آن تشكيل شده، باعث افزايش گسل اختلافات ميان امارات و عربستان بر سر جنوب يمن، شده است. اعضاي «شوراي انتقالي جنوب» به رياست الزبيدي در اين اواخر، طي نشستهايي در شهر عدن به سياستهاي مسئولان دولت مستعفي وابسته به عربستان، انتقادات شديدي وارد كرده و نسبت به حضور نظامي نيروهاي شمالي يمن در استانهاي جنوبي اين كشور، اعتراض كرده و پس از اندك مدتي، در اين شهر اعلام حالت فوقالعاده كردند و براي بركناري دولت مستعفي به رياست «احمد بن دغُر»، يك هفته مهلت تعيين كرده و در آن خواستار براندازي دولت عبدربه منصور هادي رئيسجمهور مستعفي يمن شدند. جامعه جنوب يمن، به دليل زيادهخواهيها و رقابتهاي امارات و عربستان در يمن، هماكنون در درون دچار شكاف شده و اختلافات گسترده ميان ساكنان اين منطقه، مردم را به دو طيف هوادار براندازي دولت مستعفي به رياست عبدربه منصور هادي يا ادامه حمايتها از آن تقسيم كرده است.ابوظبي كه از ديرباز به دنبال ايجاد عمق راهبردي در يمن بوده، هماكنون در پي امتداد نفوذ و موقعيت ژئواستراتژيك خود در سواحل و جزاير جنوبي يمن تا منطقه شاخ افريقا است. امارات جهت رسيدن به اين هدف راهبردي، بايد نفوذ سنتي رياض را در يمن و منطقه جنوبي آن، كاهش دهد و اين سياست تنها با تضعيف دولت مستعفي هادي و جدايي جنوب يمن، ميسر است. تحولات اخير عدن، در ابعاد مختلفي، سياست راهبردي سعودي را در يمن به بنبست رسانده است. به نظر برخي از تحليلگران يمني، با توجه به واقعيتهاي جديد تحولات جنوب يمن و تشديد گسل اختلاف و كشاكش بين رياض و ابوظبي بر سر نفوذ منطقهاي، به ويژه در جنوب يمن، جزاير و گذرگاههاي دريايي آن، انتظار ميرود كه منازعهها ميان عربستان و امارات عربي در هفتههاي آينده شدت يابد، زيرا اماراتيها مصممند تا راهبرد خود را براي مهار و بلعيدن جنوب يمن و تسلط بر تمامي جزاير و بنادر آن، سرعت ببخشد. ميليشياهاي وابسته به شوراي انتقالي جنوب يمن، حدود ۹۰ درصد از شهر عدن را در دست دارند و هواداران هادي با سقوط تيپ چهارم زرهي گارد رياست جمهوري، ديگر توان مقاومت و ايستادگي در قبال نيروهاي نظامي شوراي انتقالي جنوب يمن، ندارند. شوراي انتقالي جنوب يمن كه متشكل از 26 عضو، از جمله حكمرانان پنج استان جنوبي و وزيران دولت پيشين يمن تشكيل شده، از سوي دولت هادي، به رسميت شناخته نميشود ولي اين گروه، از سوي اماراتيها در ابعاد مختلف، مورد حمايت مالي و نظامي، قرار گرفته است. اختلافات عبدربه هادي و حاكمان ابوظبي، علل سياسي و مردمي دارد ولي اين اختلافات به مرور شدت يافته و نزديك به يك سال پيش، پس از درگيري نظامي در اطراف فرودگاه عدن ميان نيروهاي سرگرد صالح العميري فرمانده بركنارشده نيروهاي محافظ فرودگاه و نيروهاي گارد رياست جمهوري، تضادها ميان شيوخ ابوظبي و دولت عبدربه، شكل آشکاری به خود گرفت و طي آن يك جنگنده اماراتي به پشتيباني از نيروهاي العميري پرداخت. پس از درگيريهاي اخير عدن، با دخالت رياض، طرفين درگير با فشار ائتلاف عربي به توافق نيمبندي رسيده كه مهمترين بندهاي آن، بدين شرح است:
1ـ نيروهاي كمربند امنيتي در تمامي مناطق عدن مستقر شده و از آن پاسداري خواهند كرد.
2 ـ شوراي انتقالي جنوب يمن به عنوان يك موجوديت سياسي، نماينده مردم جنوب يمن و شريكي با ائتلاف عربي محسوب ميشود.
3ـ دولت بندغر بركنار شده و يك دولت تكنوكرات، بهجاي آن، تشكيل خواهد شد.
4ـ شوراي انتقالي، استاندارها و وزرا را براي مديريت استانهاي جنوب با تصميمي از سوي عبدربه منصور هادي، پيشنهاد ميدهد.
5ـ ائتلاف عربي «طرف امارات» بر بازگرداندن زندگي به عدن و جبران خسارتها به افراد كشته شده در رخدادهاي اخير عدن از ميان دو طرف و نظارت بر پرونده خدمات با همكاري با شوراي انتقالي و دولت تكنوكرات نظارت داشته باشد.
بسياري از تحليلگران غربي از جمله سايمون هندرسون، موقعيت سعوديها را در جنگ تحميلي عليه ملت يمن وخيم ميدانند و به نكات ذيل اشاره ميكنند:
ـ وضعيت يمن در ابعاد سياسي ـ امنيتي و اقتصادي ـ اجتماعي در پرتو كشاكش رقابتي ميان رياض و ابوظبي، فاجعهبار است و راه حل سياسي و ديپلماتيك، يك نياز ضروري و فوري است.
ـ عربستان سعودي هماكنون با مشكلات درون خانداني پيچيدهاي روبهرو است و همچنين از لحاظ نظامي ـ امنيتي در يمن به دردسر افتاده و احتمال توسعه جنگ با دامنه گستردهتر وجود دارد كه منافع حوثيها و حاميان آن را با هزينه اندكي برايشان تأمين كند.
ـ ائتلاف عربي به رهبري رياض با فروپاشي ائتلاف اتحاد ميان حوثيها و علي عبدالله صالح در دسامبر 2017، يك فرصت طلايي و استثنايي در دست داشته ولي درگيري عدن و اختلاف ديدگاههاي رياض و ابوظبي در مورد ادامه حمايت از رئيسجمهور هادي، اين فرصت را از بين برد.
