نويسنده: مريم احمدي
طي سالهاي اخير در
کنار تغييراقليم و کاهش بارندگي و در پي آن افت دخاير آبي و بروز خشکسالي فعالیت های
انسانی، چرای بی رویه دام، فشار جمعیت بر مراتع و اراضی، برداشت بی رویه از منابع آب،
تغییر کاربری اراضی کشاورزی سبب توسعه بیابان
در بسياري از استانهاي کشور از جمله همدان،
فارس، گلستان ، يزد، خوزستان، سيستان بلوچستان
و ... شد . تا آنجا که مساحت قابل توجهي از اراضي زراعي و غير زراعي و دشت هاي استان
هاي مختلف به بيابان بي آب و علف و کانون ريزگردهاي مخرب تبديل شد .
به عنوان مثال استان
همدان که روزی منطقه اي ییلاقی محسوب مي شد در اثر سرعت گرفتن پديده بيابان زايي، به
منطقه اي کويري تبديل شده که وسعت بيابان
هاي ان در کمتر از يک دهه به دوبرابر قبل رسيده
و از مرز 65 هزار هکتار گذشته است. وضعيتي که بنابه گفته اسفندیار خزائی مدیرکل منابعطبیعی
و آبخیزداری استان همدان یکی از چالشهای اصلی منابع طبیعی اين استان و معلول عدم استفاده
درست از منابع سرزمینی و ورود نمک به سطح خاک و در نهایت شور شدن و بیابانی شدن اراضی
است.
ايجاد کانون هاي
بحراني در استانها
معاون وزیر جهاد
کشاورزی و رییس سازمان جنگلها و مراتع کشور در اين خصوص با بيان اينکه 32.5 میلیون هکتار
از کشور درگیر چالش بیابانزایی است مي گويد: خوزستان، کرمان و سیستان و بلوچستان سه
استان است که بیشترین کانون بحرانی را دارد. خداکرم جلالی مي افزايد: از نظر کنوانسیون
بیابان زدایی تعریفی برای این بحران وجود دارد که می گوید سرزمین هایی که توان تولید
بیولوژیکشان کاهش پیدا می کند، دچار پدیده بیابان زایی هستند. بر اساس این تعریف حدود
100 میلیون هکتار از کشور ما تحت تاثیر بیابان زایی قرار دارد!
طبق گزارشات اين
مسئول اگر در جایی از کشور سفره آب زیرزمینی کاهش پیدا کند، فرسایش خاک در منطقه ای
زیاد شود، بارندگی کاهش یابد و یا پوشش گیاهی منطقه ای از بین برود؛ آن بخش به سمت
بیابانی شدن پیش می رود. اين در حالي است که در تعریف عرصه های بیابانی ،نواحي که میزان
بارندگی در آن ها زیر 150 میلیمتر و پوشش گیاهی در آنها کمتر از 5 درصد است جز اراضی
بیابانی محسوب می شوند. با اين تفاسير درايران 32.5 میلیون هکتار بیابان هست که 20
میلیون آن تحت فرسایش بادی است و از این 20 میلیون هکتار هم 7 میلیون هکتار آن جز کانون
های بحرانی بیابان زا هستند . 3 میلیون هکتار از اين مساحت جزو کانون های بحران درجه
یک هستند که با تولید گرد و غبار و شن های روان محيط زيست و منابع طبيعي ايران را نشانه
گرفته اند!
ايران جزو ده کشور
موفق اجراي طرح هاي بيابانزدايي
به رغم اينکه طي
دو دهه اخير پديده بيابانزايي در کشور تحت تاثيرعوامل طبيعي و انساني با افزايش روبرو
بوده است اما اجراي موفقيت اميز طرح هاي بيابانزدايي در بسياري از استانهاي کشور سبب شده ایران جزو کشورهای پیشتاز، موفق و مرجع
در عرصه بیابان زدایی در جهان معرفي شود. طي
سالهاي اخير نزدیک به 8 میلیون هکتار عملیات
بیابان زدایی و حدود 2/3 میلیون هکتار جنگلهای بیابانی اجرايي شده استو وضعيتي که بنا
به گفته رئیس سازمان جنگل ها و مراتع و آبخیزداری با پیشبینی که در برنامه ششم شده
اجراي سالانه حدود 200تا 250 هزار هکتار عملیات بیابان زدایی امکانپذير بوده و تا پايان
اين برنامه توسعه مي توان کانون های بحرانی درجه یک کشور را مهار کرد.
گويا در اين خصوص 12 استان
به عنوان کانون های بحرانی بیابان زایی شناسايي شده که خوزستان، کرمان و سیستان
و بلوچستان به عنوان سه استاني که بیشترین
کانون بحرانی را دارد در اولويت قرار گرفته اند . اين در حالي است که طبق اظهارا ت
نماینده برنامه عمران سازمان ملل متحد ايران
جزو کشورهاي موفق در مقابله با پديده بيابانزدايي
است. گری لوئیس طي چند ماه گذشته در در مراسم
امضای تفاهمنامه همکاری تعمیم پروژه های مبارزه با بیابانزایی در 5 استان کشور با ابراز رضايت از گزارش عملکرد ايران براي مقابله
با اين پديده جهاني اعلام کرد : در اجرای طرح مقابله با پدیده بیابانزایی؛ جمهوری اسلامی
ایران موفقیت های زیادی کسب کرده و این طرح در 21 استان و در بیش از 300 روستا در حال
اجراست. وی افزود: اجرای طرحهای مقابله با بیابان زایی؛ زندگی 120 هزارنفر از ساکنان
این مناطق را تغییر داده و سه میلیون هکتار از عرصه های بیابانی نیز احیا شده است.
نماینده برنامه عمران
سازمان ملل متحد با بیان اینکه 20 درصد جمعیت ایران تحت تاثیر پدیده بیابان زایی قرار
دارند، مشارکت مردم محلی را کلید اصلی موفقیت
در اجرای طرحهای مقابله با پدیده بیابانزایی در ایران دانست . همچنين طبق گزارشات اين
سازمان بين المللي طي سالهاي اخير ايران با انجام موفق طرح هاي مقابله با بيابانزايي
توانسته گام هاي موثري براي صرفه جویی در مصرف انرژی، کاهش گازهای گلخانه ای، کاهش
فرسایش خاک و استفاده بهینه از منابع آب و در نتيجه آن، ايجاد فرصت های شغلی، توسعه اقتصادی و معکوس کردن
پدیده مهاجرت روستايي بردارد.
