وحيد مهري
«ريليتي شو» در ايران با عنوان «مستند مسابقه» يا معادلهايي نظير «برنامه واقعآزما» يا «واقعنما» شناخته شدهاست. اين نوع نمايش واقعي تلويزيوني از دهه ۹۰ ميلادي وارد خانههاي مردم دنيا شد و سالهاست بهعنوان يكي از قالبهاي جذاب و پركاربرد براي جذب مخاطب در شبكههاي تلويزيوني و ماهوارهاي مطرح دنيا از آن استفاده ميشود.
در اين سالها، اينگونه برنامهها به شكلهاي مختلف در دنيا ساخته و براي جذب بيشتر مخاطب نيز با نوآوريهايي همراه شدهاند كه گاه خطرناك هستند. بهطور مثال، سال 2015 در جريان ساخت يكي از اين نوع برنامهها به نام دراپد (Dropped) در شبكه اول تلويزيون فرانسه، در اثر تصادف دو بالگرد حامل شركتكنندگان، هشت نفر جان باختند و اين رخداد تلخ در صدر اخبار رسانههاي بسياري قرار گرفت.
دومينيك ولتون، مدير تحقيقات مركز ملي تحقيقات و علوم فرانسه و متخصص رسانهها، در اين خصوص معتقد است: «مسئله فقط پيدايش نمايشهاي واقعي تلويزيوني نيست بلكه رقابتيشدن تصوير است. شكل اين نوع نمايشها تغيير كرده يعني از شكل مبتذل دورتر شده، اما بيش از پيش دراماتيك، گران و ماجراجو شده است. ديگر بين زندگي خصوصي و زندگي عمومي، زندگي معمولي و زندگي خطرناك مرزي وجود ندارد و در اين ميان بايد به مسئله اخلاق هم توجه كرد.»
ريليتي شو به همان اندازه كه جذاب است، توليد دشوار و پرهزينهاي دارد و در آن ايدهپردازي حرف اول را ميزند. از همين رو، گروههاي توليد خاصي سراغ آن ميروند كه توانايي كار پرفشار و مستمر در بازههاي زماني طولاني را داشته باشند. در ايران هم با ساخت مستند مسابقه «فرمانده»، «ضدگلوله» و «خانه ما» اين قالب در سالهاي اخير بيشتر شناخته شد و توانست مخاطبان بسياري را به خود جلب كند اما در تمام اين سالها، جاي چنين تجربهاي در حوزه نوجوان خالي بوده است. يك ریليتي شو با شركتكنندگان نوجوان كه مخاطب اصلي آن هم نوجوانان باشند، برنامهاي است كه تا كنون روي آنتن تلويزيون نرفته است. شايد اقبالنكردن برنامهسازان از ساخت چنين برنامههايي به دليل مهجوربودن حوزه نوجوانان و تسلطنداشتن برنامهسازان به اقتضائات و حساسيتهاي اين دوره باشد، البته در روزهاي اخير، خبر آغاز پخش مستند مسابقه ويژه نوجوانان با عنوان «فاز» يا «فرزند ايرانزمين» از شبكه 2 سيما، نويد رويدادي جديد را در اين حوزه ميدهد. آنچه از تيزرهاي تلويزيوني و مصاحبههاي منتشرشده برميآيد، نشان ميدهد تلويزيون ايران بالاخره در نقطه تلاقي قالب جذاب ريليتي شو و برنامهسازي نوجوان قرار گرفته است و حضور چهرههاي سرشناس و امتحانپسداده در توليد برنامههاي تلويزيوني، اين اميدواري را بيشتر ميكند.
نكته شايان تأمل ديگر، قرارگرفتن نام «مركز اوج كودك و نوجوان» بهعنوان متولي ساخت اين برنامه است چراكه ساير مستند مسابقههاي شناختهشده تلويزيون نيز كه از آن نام برده شد، در سازمان اوج ساختهشدهاست. گويا اين مركز در سياستهاي جديدش قرار است تمركز جديتري بر حوزه نوجوان داشته باشد و به يكي از مراجع اصلي هدايت و توليد محصولات فرهنگي- هنري در حوزه كودك و نوجوان كشور تبديل شود.
«فاز» قرار است با شركت 28 نوجوان دختر و پسر طي هفت مرحله در بازه زماني دوماهه روي آنتن برود و با شعار «نوجوانانهترين اتفاق سال»، رونق شبهاي سرد زمستان 96 باشد، آن هم با موضوعي كه فعاليتهاي اجتماعي و عامالمنفعه نوجوانان را هدف گرفته است و هيچ شباهتي به قالبهاي دمدستي مسابقه مثل پاسخ به سؤالات، اطلاعات عمومي يا مهارتهاي ورزشي ندارد، بنابراين بايد منتظر شد و نتيجه را تماشا كرد.
