نويسنده: فاطمه قاسمي
وجود كودكان كار و خيابان امروز چه در عرصه توليد مثل كورهپزخانه و كارگاههاي
كوچك و چه در عرصه خيابان مثل فروش گل، پاك كردن شيشه ماشينها، آدامسفروشي و
امثال آن در شهرهاي بزرگ و كوچك ايران به پديدهاي عادي تبديل شده است. كار كودكان
نه تنها بنيان طبيعي و حقوقي انساني را پايمال ميكند بلكه تهديدي جدي براي آينده
اجتماعي و رشد و پيشرفت اقتصادي است. براين اساس كارشناسان به عنوان يك معضل
اجتماعي به آن مينگرند.
مسئله
كودكان كار مسئلهاي نيست كه بتوان بيتفاوت از كنار آن گذشت ولي متأسفانه به دليل
گستردگي در جامعه هر روز قبح آن كمتر ميشود. اين كودكان بدون تكيه به آينده در
تلاش هستند تا لقمه ناني براي خود و خانواده درآوردند اما افسوس كه گاه تأمين اين
لقمه نان با اسير شدن در بازار سوداگران مرگ يا متكديان همراه ميشود.
اين كودكان كه اصولاً زاده فقر اقتصادي و فرهنگي خانوادههاي خود هستند از
همان سن كودكي با بسياري از آسيبها و چالشهاي اجتماعي آشنا ميشوند و اگر در مسير
درست قرار نگيرند آيندهاي جز تباهي و سياهي نخواهند داشت.
اين كودكان از صبح تا غروب با پرسه زدن در خيابان و فروش دستمال، آدامس و... دوران
كودكي خود را با هزاران حسرت و كمبود در پي لقمه ناني حلال يا خداي ناكرده حرام طي
ميكنند.
صبا خاياني فعال اجتماعي و عضو مؤسسه سيكا (سراي ياري كودكان اميد) در مصاحبه
با «جوان» اظهار داشت: كودك يك شخص بالغ نيست كه به لحاظ فكري استقلال داشته باشد
و بتواند بهترين تصميم را براي خود اتخاذ كند و تحت نظارت خانواده قرار دارد، اين
خانواده است كه براي كودك تصميم ميگيرد و او را در مسيري مشخص قرار ميدهد به
همين دليل كار كردن كودكان از تصميم، شرايط و بستر خانواده نشأت ميگيرد.
وي ادامه داد: بخشي از كودكان بدسرپرست هستند كه در اغلب موارد والدين درگير
استفاده از مواد مخدر يا فروش مواد مخدرند و براي تأمين نيازهاي مالي كودك را
وادار به كار كردن ميكنند.
همچنين در مواردي نيز با كودكاني مواجه هستيم كه حاصل ازدواجهاي موقت هستند و
با مادر زندگي ميكنند و توسط مادر يا همسر او وادار به كار كردن ميشوند، بخشي از
كودكان نيز در اختيار سرپرستاني قرار دارند كه آنها را خريداري و براي كار كردن از
او سوءاستفاده ميكنند كه اين كودكان نيز در بخش كودكان بدسرپرست قرار ميگيرند.
اين فعال اجتماعي تصريح كرد: فقر مادي نيز يكي از دلايل كار كودكان است، اما
به ندرت شاهد هستيم كه خانواده از نظر فرهنگي سطح مناسبي داشته باشد و تنها به
دليل فقر مادي كودك را وادار به كار كردن كند، فقر مادي خانواده معمولاً با فقر
فرهنگي و ديگر آسيبهاي اجتماعي همراه است كه به كار كودك ختم ميشود.
خاياني اذعان داشت: در استان مركزي نيز كار كودك مانند ساير استانهاي كشور
مشاهده ميشود، بخشي از كودكان در معابر و خيابانها مشغول كار هستند كه اين نمود
ظاهري كار كودك است و مسئله مهمتر مربوط به كوكاني است كه در محيطهاي پنهان
مشغول كار هستند كه در استان مركزي مانند ساير استانهاي كشور با اين قضيه دست به
گريبان هستيم.
وي افزود: بخشي از كودكان در محيطهاي كارگري و صنعتي مشغول كار هستند؛ محيطهايي
مانند كارگاههاي شيشهگري، صابونسازي آجرپزي و... متأسفانه در اين محيطها افراد مختلفي مشغول
كار هستند كه شامل افرادي كه مصرفكننده مواد مخدرند نيز ميشود، كودك در يك محيط
بسته و كارگري در كنار افرادي قرار ميگيرد كه ممكن است مشكلات اخلاقي نيز داشته
باشند كه به اين ترتيب ميتوان گفت كودك در معرض تهديد جسمي، روحي، رواني و حتي
جنسي قرار ميگيرد و اين موضوع به مراتب خطرناكتر از كار كودك در معابر است.
آمار دقيقي از كودكان كار استان وجود ندارد
خاياني در خصوص تعداد اين كودكان در سطح استان مركزي گفت: متأسفانه آمار دقيق
از كودكاني كه در استان به ويژه در شهر اراك كار ميكنند وجود ندارد. به دست آوردن
اين آمار مستلزم همكاري بينبخشي منسجم براي بررسي وضعيت خانوادهها به ويژه در
مناطق حاشيهنشين استان است و تا زماني كه اين بررسي به صورت دقيق انجام نشود نميتوان
آمار كودكان كار استان را به دست آورد و ما نياز به اقدامي مؤثر داريم نه اينكه
اقدامات تنها به پر كردن يك ليست براي رزومه يك مدير يا سازماني خاص باشد.
خاياني به اقداماتي كه در اين راستا انجام شده اشاره كرد و افزود: اين اقدامات
تأثير موقت دارد. براي پايان دادن به كار كودكان بايد وضعيت خانواده مورد بررسي
قرار بگيرد و برنامه مشخص براي بهبود وضعيت خانواده تعريف شود و در صورت نبود
امكان اصلاح و تغيير وضعيت خانواده بايد كودك مورد سرپرستي دولت قرار بگيرد.
فعال حوزه اجتماعي بيان داشت: سراي ياري كودكان اميد (سيكا) يك مؤسسه مردمنهاد
است كه در يكي از مناطق حاشيهنشين اراك استقرار يافته و در حد توان وضعيت كودكان
بدسرپرست و كودكان كار را مورد بررسي قرار ميدهد.
وي ادامه داد: موضوع اعتياد كودك و كار كودك به صورت موردي بررسي و كمكهاي
لازم صورت ميگيرد، برگزاري كلاسهاي ورزشي، تقويت دروس، جشن عيد نوروز يا جشن شب
يلدا، معرفي به مددكاران در صورت آسيب روحي كودك و... توسط اين مؤسسه انجام ميشود،
اما اثرگذاري اين اقدامات و حفاظت صحيح از كودك نياز به همكاري دولت به پشتوانه
قانون دارد. قوانين حمايتي از اين كودكان كامل نيست و نياز به بازنگري وجود دارد.
همچنين نياز است لايحه حمايت از كودكان بدسرپرست كه كماكان معطل مانده است در مجلس
شوراي اسلامي مورد بررسي قرار بگيرد و تصويب شود.
وي در پايان تأكيد كرد: ما نياز به ساز و كار مشخص و متولي قدرتمند مشخص براي
حمايت از كودكان داريم و بايد اين واقعيت را بپذيريم كه بخشي از كودكان اين استان
و كشور نه تنها مشغول كار هستند بلكه در معرض صدمات متعدد جسمي، روحي، رواني و
جنسي قرار دارند و ناديده گرفتن اين موضوع ناديده گرفتن بخشي از آيندهسازان اين
كشور است.
