جعفر تکبیری
سند نيمبند برجام در حالي اين روزها به وضعيت نامساعدي دچار شده و ايالات متحده با سرعت به سمت از ميان برداشتن اين سند حركت ميكند كه در سوي ديگر، اتحاديه اروپا كه بيشترين انتفاع اقتصادي را از اين سند داشته، اقدامات خود را براي حفظ ظاهري اين سند آغاز كرده است. بر اين اساس، چندي پيش بود كه سفراي كشورهاي انگليس، فرانسه و آلمان و اتحاديه اروپا در واشنگتن تأكيد كرده بودند تا زماني كه ايران به توافق برجام پايبند است، كشورهايشان قوياً از اين توافق دفاع خواهد كرد.
علاوه بر اين رئيسجمهور فرانسه نيز با اتخاذ يك بازي دوسويه با هدف حفظ منافع اقتصادي خود در ايران، در تلاش است تا ضمن راضي نگه داشتن ايالات متحده و پيگيري برخي خواستههاي دونالد ترامپ، ايالات متحده را راضي به حفظ برجام كند. اما اروپا در تازهترين اقدام خود براي حفظ برجام، تيمي را براي مذاكره در اين خصوص به امريكا خواهد فرستاد. اين خبر را شبكه سيانان امريكا منتشر كرده و مدعي شده كه تيمي از كشورهاي بريتانيا، آلمان و فرانسه امروز پنجشنبه بدون دعوت قبلي به واشنگتن ميروند تا براي دفاع از توافق اتمي با ايران با اعضاي كنگره و مقامات امريكايي گفتوگو كنند.
يك منبع آگاه سياسي در اين خصوص به سيانان گفته هدف اين هيئت زير فشار گذاشتن امريكا به منظور پايبندي به برجام است. اعضاي اين هيئت قرار است با نمايندگان كنگره، مقامات وزارت خارجه و در صورت امكان با مقامات كاخ سفيد در روزهاي پنجشنبه و جمعه ديدار كنند.
خروج امريكا، عامل فروپاشي برجام
اما تمامي تلاشهاي اروپا براي حفظ برجام نيمبند كه از قضا عهدشكنيهاي زيادي نيز در اجراي آن صورت گرفته در حالي است كه سياستمداران قاره سبز يك موضوع مهم را به خوبي درك كردهاند كه خروج امريكا از برجام، عامل انهدام اين توافق خواهد بود چراكه ايالات متحده با خروجش از اين توافق نه تنها ميتواند تحريمهاي جديدي را عليه كشورمان اتخاذ كند (كه خود اين موضوع براي نقض برجام كافي است) بلكه در طرف ديگر دست اروپا را نيز براي ادامه ارتباط با ايران خواهد بست و حضور طرفهاي اروپايي در برجام اثري به نفع ايران و اروپا نخواهد داشت كمااينكه در دوره تحريمها نيز شاهد بوديم اگرچه بسياري از بانكهاي ايراني در ليست تحريمهاي اروپا قرار نداشتند اما به دليل تحريم اين بانكها از سوي امريكا، نه اروپا و نه حتي كشورهاي آسيايي امكان تماس با شبكه مالي ايران را نداشتند و چنانچه ردي از اين تماسها توسط امريكاييها كشف ميشد، اين بانكها موظف به پرداخت ميليونها دلار غرامت به امريكاييها ميشدند كمااينكه امروز نيز به خاطر طيف وسيعي از تحريمهاي امريكا كه از آن به عنوان تحريمهاي اوليه ياد ميشود و اجازه نميدهد كه اتباع و شركتهاي امريكايي و همچنين نهادهاي اقتصادي غيرامريكايي كه با امريكاييها تبادل اقتصادي دارند، با كشورمان روابط مالي داشته باشند، دست بسياري از شركتهاي اقتصادي جهان از بازارهاي ايران دور است.
به عنوان نمونه پس از قرارداد نفتي ايران و توتال فرانسه كه از قضا مانور تبليغاتي زيادي نيز در داخل كشور روي آن صورت گرفت، حالا مسئولان توتال ميگويند با سياستهاي امريكا هماهنگ هستند و اگر آنها تحريمي عليه ايران در نظر بگيرند، قرارداد خود را لغو خواهند كرد.
نگراني اروپا براي چيست؟
در همين حال بايد گفت اروپاييها بهرغم تمامي مشكلاتي كه امريكا در مسير تجارت با ايران بر سر راهشان قرار داده، توانستهاند قراردادهاي نسبتاً خوبي را با ايرانيها ثبت كنند و در كنار سرازير شدن كالاهاي مصرفي توليد اين كشورها، در حوزههاي پرسود نفت و گاز، خودروسازي و فروش هواپيما با ايران قرارداد امضا كنند و مترصد آن هستند با يافتن راههاي تازه، حجم قراردادهاي خود را افزايش دهند.
در اين خصوص بايد گفت در بخش خودروسازي قرارداد شركت رنو، پژو و به تازگي بنز جزو مهمترين قراردادهاي تجاري ميان ايران و اروپا بوده، اين در حالي است كه بازار ايران به روي خودروهاي لوكس اروپايي نيز گشوده شده و هر روز شاهد عرضه محصول تازه اين برندها در داخل كشور هستيم. در حوزه هواپيما، بزرگترين و مهمترين قرارداد پسابرجام ميان ايران و شركت ايرباس امضا شد و قرار است نزديك به 100 فروند هواپيما به ايران تحويل دهند.
همچنين در حوزه نفت و گاز نيز قرارداد مهمي با شركت توتال به امضا رسيده كه قرار است اين شركت اروپايي توسعه فاز 11پارسجنوبي را انجام دهد. به اينها بايد قراردادهاي خرد ديگري همچون توسعه و ساخت فرودگاه، توسعه كارخانه فولاد و نيروگاه را نيز اضافه كرد كه عايدي زيادي را نصيب اروپاييها ميكند، اگرچه بايد گفت كه احتمال دارد تمامي اين قراردادها نيز با هر تحولي در عرصه برجام، سرنوشت نامعلومي پيدا كنند.
بنابراين با نگاهي به اين اتفاقات ميتوان به خوبي نگراني اروپاييها را در خصوص از دست دادن بازار ايران درك كرد؛ اتفاقي كه ميتواند به عنوان يك اهرم فشار به كمك مقامات ايران بيايد تا بتوانند به واسطه آن امنيت برجام را تأمين كنند.
ابزاري در اختيار ايران
در اين بين نكته اصلي اينجاست كه جمهوري اسلامي ايران به عنوان طرف اصلي توافق برجام، اين فرصت را در اختيار دارد كه از اشتياق اروپا براي حفظ برجام به دليل منافع اقتصادياش بهره بگيرد و تحقق اين اهداف اقتصادي را منوط به حفظ برجام از سوي ايالات متحده كند؛ علاوه بر اين، همين منافع اقتصادي و بازارهاي بينظير ايران كه هر تاجري را براي ورود به آن سر شوق ميآورد هم خود ابزار ديگري است كه ميتوان بر اساس آن اروپاييها را در خصوص خواستههاي نامشروعشان در خصوص توانمنديهاي دفاعي به عقب راند. روندي كه به صورت ناخواسته صورت گرفته و مقامات اروپايي در تماسهاي مختلفي كه با امريكاييها داشتهاند بر لزوم حفظ برجام تأكيد كردهاند.
از اين رو مناسب است مقامات جمهوري اسلامي ايران با طراحي يك استراتژي مدون و با بهرهگيري از امكانات رسانهاي موجود در كشور، اروپاييها را براي حفظ برجام توسط امريكا تحت فشار قرار دهند؛ اتفاقي كه حتي اگر به ثمر ننشيند، قطعاً عاملي براي بيآبرويي بيشتر و از ميان رفتن اعتبار جهاني ايالات متحده خواهد شد.
