منافع حاصل از مطالعه بر کسی پوشیده نیست

بهنام صدقی

در عصری که تکنولوژی با سرعت بیشتر از سرعت نور در حال پیشرفت و توسعه است و به اقیانوس بی کران و لایتناهی تبدیل شده است سهم هر فرد صرف نظر از میزان تحصیلات، طبقه اجتماعی و... قابل تامل است و مطالعه نقش با اهمیتی در زندگی فرد بازی می کند. مطالعه از موثرترین راه های کسب اطلاعات و ارتباط با سایر افراد و ملل گوناگون است. چه بسا دیگر در مواردی نیاز به حضور فیزیکی در منطقه جغرافیایی خاصی نباشد و از طریق مطالعه بتوان در آن منطقه زندگی کرد و اطلاعات ارزشمند همسو با نیازها را کسب کرده و از آن بهره برد.

واژه مطالعه در فرهنگ دهخدا به معنی نگریستن به هر چیزی برای واقف شدن به آن و تامل و تفکر و اندیشه است. در تعریف دهخدا در رابطه با این کلمه سه کلید واژه وجود دارد که نیاز به بررسی بیشتر طلب می کند. نگریستن برای واقف شدن، تفکر و اندیشیدن. نخستین کلمه تفسیری در ارتباط با مطالعه، نگریستن برای واقف شدن است که به معنی هدف دار و با معنی بودن برای درک و فهم بیشتر است. دومین واژه مورد بررسی تفکر است چرا که فرآیند تفکر بعد از نگریستن و یادآوری صورت می گیرد و به منظور درک صحیح و پذیرفتن عقلانی تر است. لغت آخر نیز که دهخدا در تعریف کلمه مطالعه آورده اندیشیدن است.

سيمه باستين، روانشناس معتقد است: اندیشیدن فرآیندی بعد از یادگیری بوده که در ذهن تثبیت شده است. بنابراین مطالعه فرآیندی مهم و هدف دار بوده و برای رشد و یادگیری بهتر جنبه های شخصی و اجتماعی مفید است. مطالعه اساسا در بین افراد جامعه برای مقاصد خاصی کاربرد دارد. تعدادی از افراد در طول روز و درطی ماه ها مطالعه را برای کسب دانش در سطح دبستان، مدرسه، دبیرستان و دانشگاه انجام می دهند و برخی افراد نیز مطالعه را برای تفریح و پر کردن اوقات فراغت و برخی دیگر که مشاغل خاص دارند مطالعاتشان را منظم تر و هدفمندانه تر انتخاب می کنند و ساعات زیادی را به مطالعه می پردازند.

آداب مطالعه

باستين می گويد: مطالعه آداب خاصی را می طلبد و فرهنگ خاصی دارد. هر چند ممکن است جنبه شخصی داشته باشد که امکان آشنایی کما بیش برای همه وجود دارد، اما یادآوری آن از دید متخصصان خالی از لطف نیست. فاصله چشم تا کتاب، قوس طبیعی کمر، دمای اتاق، سر و صدا و... از مهمترین مواردی است که در کار خواندن و نوشتن تاثیر دارد.

حالات مناسب مطالعه

وی ادامه می دهد: این موارد از دید پزشکان نیز مورد بررسی قرار گرفته است. دماسنج: دمای 20 درجه را بیشتر کارشناسان، مناسب ترین دما برای مطالعه می دانند. ساعت: پس از آن که در مکان مطالعه قرار گرفتید، فورا مطالعه را شروع کنید و به هیچ عنوان وقت را به بهانه انجام کارهای دیگر تلف نکنید. لباس: هنگام مطالعه لباس مناسب بپوشید. لباسی که نه زیادی زبر باشد و نه زیادی نرم، نه بسیار گشاد و نه بسیار تنگ. وضعیت بدن: بهترین حالت برای مطالعه، حالت نشسته است و بعد از آن حالت ایستاده و بدترین حالت، حالت خوابیده یا درازکش است. مطالعه در حالت هایی نظیر درازکش روی شکم، به پشت خوابیدن، در حال راه رفتن، تکیه زدن به دیوار و امثال این ها به هیچ وجه توصیه نمی شود، چرا که مطالعه کننده در چنین موقعیت هایی به سختی می تواند تمرکز حواس خود را حفظ کند. کمر: هنگام مطالعه باید قوس طبیعی ستون فقرات حفظ شود. مطالعه در حالت خمیده به جلو، به ویژه برای یک مدت طولانی، با خطر ایجاد تغییر شکل در ستون فقرات و کمر درد همراه است. پس اجازه ندهیم خم شدن کمر به شکل عادت درآید. پا: بهترین وضعیت پاها به هنگام مطالعه، وضعیتی است که فشار کمتری روی عضلات پا وارد شود. به همین دلیل توصیه می شود که در وضعیت ایده آل مطالعه که همان وضعیت نشسته است ، ترجیحا از یک صندلی راحت استفاده شود که پاهای مطالعه کننده روی آن راحت باشد و بتواند کمی هم به سمت جلو مایل شود. بهتر است در فواصل مطالعه که به چشمتان استراحت می دهید، وضع نشستن خود را تغییر دهید تا خون در پاهایتان حرکت داشته باشد. بی شک رعایت حالات، آداب و رسوم مطالعه کیفیت آن را بالا می برد.

به اعتقاد وی، استفاده همیشگی از چراغ مطالعه خوب نیست، زیرا نور موضعی چشم ها را خسته می کند. صندلی: از آنجا که فرآیند یادگیری یک فرآیند شرطی است ، هرکسی می تواند خودش را به محیط یا زمانی خاص عادت بدهد و به اصطلاح خودش را شرطی کند. عادت های تمرکز هر شخص هم با اشخاص دیگر متفاوت است. صندلی می تواند یکی از همین عادت های تمرکزی باشد به نحوی که هر وقت روی صندلی مخصوص تان نشستید، تمرکزتان برای مطالعه و یادگیری افزایش پیدا کند. اما یادتان باشد که صندلی تان نباید خیلی هم راحت باشد چرا که صندلی های بسیار راحت باعث لمیدن، چرت زدن و احساس خواب آلودگی می شوند.

خودکار، کتاب و وسایل مورد نیاز: عادت کنید تمام آنچه را که برای مطالعه نیاز دارید، ابتدا فراهم کنید و هر کار متفرقه ای را که دارید قبل از مطالعه انجام دهید و پس از اینکه نشستید، فورا شروع به مطالعه کنید. تنفس: در جایی که مطالعه می کنید، هوا باید به خوبی جریان داشته باشد و تنفس در آن محیط راحت صورت گیرد. چشم: نور متوسط ، برای مطالعه مناسب تر است. نور اطراف و قسمت هایی که در زاویه دید چشم ها هستند باید یکنواخت باشد.

پس استفاده همیشگی از چراغ مطالعه خوب نیست، چون نوری که فقط روی کتاب می افتد، باعث خستگی چشم می شود. نور لامپ های مهتابی به خاطر اینکه نوسان دارند، برای مطالعه مناسب نیست. بهترین فاصله کتاب تا چشم نیز حداقل 30 سانتیمتر است. سر: ممکن است حواس پرتی شما ناشی از گرسنگی و تشنگی شدید، بی خوابی، خستگی یا علل درونی دیگر باشد. در چنین موقعیتی هرگز مطالعه نکنید.

گوش: محرک های محیطی از قبیل صدای رادیو، تلویزیون، تلفن و... باعث حواس پرتی می شوند. آنها را از موقعیت مطالعه خود حذف کنید. ذهن نمی تواند در یک آن بر دو موضوع تمرکز داشته باشد. گوش کردن به موسیقی همزمان با مطالعه یعنی حواس پرتی. افراد با ضرایب هوشی مختلف سرعت های متفاوتی در مطالعه و یادگیری دارند و تفاوت های فردی، افراد است که زمان دقیق مطالعه را به آنها اعلام می کند.

گام هایی بزرگ برای تشویق به مطالعه

اين روانشناس در پايان تاكيد مي كند: افرادی علاقه مند به مطالعه در مکان های کاملا ساکت مانند کتابخانه هستند و افرادی مطالعه را شب هنگام قبل از خواب انجام می دهند و عده ای نیز صبح زود و تعدادی دیگر در طول روز و در مکان های شلوغ. قانون کلی و جامع برای یادگیری برای مطالعه وجود ندارد و هر فردی با توجه به شناخت از خود می تواند مطالعه کرده و به اهدافش از مطالعه برسد.

منافع حاصل از مطالعه بر هیچ کس پوشیده نیست و تمام اقشار جامعه با اهمیت مطالعه آشنایی دارند. از این رو تشویق حداقلی و قابل دسترس بودن و تبلیغات می تواند گام های بزرگی برای گسترش فرهنگ مطالعه باشد.