نويسنده: ميترا شهبازي
در حال حاضر به گفته
رئیس پژوهشکده تحقیقات خاک و آبخیزداری کشور، سالانه 2 میلیارد تن از خاک حاصلخیز کشور
بر اثر فرسایش از دسترس خارج می شود. اين يعني سرعت فرسایش خاک در ایران 3 برابر کشورهای
آسیایی است. بنابراين بيم آن ميرود که در آيندهاي نه چندان دور بستر فعاليتهاي
کشاورزي به طور کامل در ايران از بين برود. در اين راستا داوود نیک کامی با اشاره به
اینکه اجرای طرحهای مدیریت منابع پایه تولید آب و خاک برای تولید پایدار در بخش کشاورزی
امری ضروری و حیاتی است، ميافزايد:«براساس برآوردهای انجام شده میزان فرسایش خاک در
اراضی کشور در هر هکتار سالانه معادل 4/14 تن است درحالی که این تعداد در اروپا و آسیا
در هر هکتار سالانه حدود شش دهم است.» حالا نکته جالب اين است که سالهات کشت و برداشت
در اراضي مختلف بخصوص مناطق کوهپايهاي و شيبدار به عنوان راه حلي براي جلوگيري از
فرسايش خاک انتخاب ميشد. اما اکنون مسئولان استان فارس به اطلاعات جديدي دست يافتهاند
که در هر اراضي شيب داري نميتوان فعاليت کشاورزي انجام داد و نه تنها کشت انواعي
از محصولات در برخي از مناطق نميتواند کمکي به حفظ منابع ارزشمند خاک کشور کند، بلکه
باعث تشديد سرعت فرسايش خاک هم ميشود.
اختلاف نظر مسئولان
بر سر کشت
درحال حاضر بعد از
بروز خشکسالي چند ساله، استان فارس به عنوان يکي از استانهاي خشک و کويري کشور معرفي
ميشود که فرسايش خاک در آن نسبت به ديگر مناطق ايران با سرعت بيشتري در حال وقوع
است. از اين رو مسئولان متعددي همچون رئيس جهاد کشاورزي اين استان سعي از افزايش
ميزان کشت در اراضي شيبدار است. در اين خصوص محمدمهدی قاسمی ميگويد:« امروزه موضوع خاک و حفظ خاک بسیار با اهمیتتر از آب است و با توجه به روند فرسایش
خاک در استانی نظیر فارس، باید راهکارهای مختلف برای ممانعت از تداوم روند فرسایشی
را اجرایی کرد.»
وي با بیان اینکه 70
درصد از کل بارندگی در اراضی شیب دار با پوشش گیاهی، تبخیر میشود، ميافزايد:« با
کاشت گیاهان مناسب در اراضی شیبدار، نفوذپذیری آب به زمین بیشتر شده و ضمن جلوگیری
از فرسایش خاک، زمینه تلطیف هوا را هم فراهم ميکند.»
با اين حال مدیرعامل
شرکت آب منطقهای فارس اعتقاد دارد که آثار منفی کاشت درخت و گیاه در اراضی شیبدار
مناطق مختلف، بسیار بیشتر از منافع آن است. علی دهقانی در اين باره ميگويد:« زیر کشت
رفتن اراضی شیبدار مصرفکنندهای جدید را به منابع آب اضافه میکند و باعث اتلاف این
منابع محدود در استانی که میانگین بارش سالانه آن 350 میلیمتر است، ميشود.»
جلوگيري از فرسايش
خاک با مطالعات دقيق
البته در خصوص کشت در
اراضيشيبدار استان فارس مرادي، سرپرست اداره کل حفاظت محیط زیست فارس و مهدی فیاضپور،
مدیرکل مدیریت بحران استانداری فارس نيز هم عقيده مدیرعامل شرکت آب منطقهای فارس هستند
و مخالف کشت در اين اراضي هستند. مسئلهاي که نماينده مردم اقليد در مجلس شوراي اسلامي
در گفتگو با خبرنگار «جوان» ميگويد:« در خصوص کشت در اراضي شيبدار بايد تمام
جوانب از جمله، شيب اراضي، نوع خاک و ميزان چسبندگي، نوع گياه و ريشه آن، ميران
بارندگي و شدت آن در نظر گرفته شود.»
حسين افضلي با اشاره
به اينکه نميتوان يک نسخه واحد را براي تمام مناطق استان و کشور پيچيد ميافزايد:«
درصورتي که کشت در اراضي شيبدار با مطالعات دقيق انجام گيرد، نه تنها منجر به
فرسايش خاک نميشود، بلکه در حفظ منابع آبي، جلوگيري از سيل، خشکسالي و فرسايش خاک
هم کمک بزرگي ميکند.»
البته لازم به ذکر
است که کشت محصول در اراضي شيبدار به نسبت سطوح هموار به لحاظ اقتصادي به صرفه
نيست و هزينههاي زيادي را بر دوش کشاورزان در زمان کشت و برداشت ميگذارد. از اين
رو انتظار ميرود جهاد کشاورزي به عنوان متولي موافق کشت در چنين مناطقي، به
کشاورزان کمکهاي لازم را کند. در اين خصوص افضلي با اشاره به اينکه در گذشته جهاد
کشاورزي درختان بادام و سيب را به منظور باغداري ديم به کشاورزان به صورت رايگان
اهدا کرد تا کمکي به کاهش فرسايش خاک کند، ميگويد:« اما اکنون اين سازمان هيچ
برنامهاي براي کمک به کشاورزان ندارد.»
حالا در صورتي که
کشت محصول بدون مطالعات دقيق انجام شود، خاک حاصلخيز به دامنههاي پايينتر سقوط
ميکند که علاوه بر فرسايش خاک منجر به کاهش حاصلخيزي مناطق کوهپايهاي هم ميشود.
از اين رو لازم است فعاليتهاي کشاورزي با توجه به نياز و شرايط منطقهاي انجام
شود.
