زهرا چيذري
وارد سالن نمايشگاه كه ميشويد انگار ميتوانيد صداي چرخ خياطي را بشنويد. در ميان غرفهها كه ميگرديد ميتوانيد آثار دستان هنرمنداني را ببينيد كه با تمام ظرافتشان آنقدر قدرتمند هستند كه توانستهاند به تنهايي چرخ زندگي خود و چند بچه قد و نيمقد را بچرخانند. نمايشگاه زن و توليد ملي جلوه نمايش هنر و قدرت زناني است كه دست تقدير مدال پدري و نانآوري را هم در كنار مقام مادريشان نشانده و با چنگ و دندان تلاش كردهاند تا براي تأمين زندگي فرزندانشان سنگ را هم در دستان قدرتمند خود نرم كنند. تمام آنچه در اين نمايشگاه در قالب بهترين برندها به نمايش و عرضه گذاشته شده است، با همت والاي زناني توليد شده كه مردانه در برابر چرخه آسيبهاي اجتماعي ايستادهاند و اگر اعتياد، بزهكاري يا معلوليت و از كارافتادگي همسر موجب شده تا آنان در كارزار زندگي و آسيبها دست تنها بمانند، آنها آمادهاند تا فرزندانش زندگي متفاوتي را تجربه كنند و حالا يازدهمين نمايشگاه زن و توليد ملي هم به همت ستاد توانمندسازي زنان شهرداري تهران برگزار شد تا يك بار ديگر توانمندي مادران نانآور و زناني را كه خود سرپرست و سرپرست خانوار هستند، به اثبات برساند.
در نمايشگاه زن و توليد ملي بسياري از برندهاي نامآشنا در صنعت پوشاك را ميبينيد كه در سردر غرفه آنها عنوان «كوثر» و يكي از منطقههاي 22گانه تهران به چشم ميخورد. انواع و اقسام پوشاك، زيورآلات و عروسكهايي كه همه را دستان توانمند زنان خود سرپرست يا سرپرست خانوار خلق كردهاند تا هم چرخ زندگي خودشان و هم چرخ صنعت و توليد كشور بچرخد. اين نمايشگاه برونداد يك رخداد است؛ همت زناني كه توانستهاند با يك برنامهريزي منسجم توليد ملي را در تندباد واردات رسمي و غيررسمي انواع و اقسام كالاها به خصوص لباس سرپا نگهدارند و برندهاي قابل رقابت با برندهاي اصلي و بدلي اروپايي را عرضه كنند و گوشزدي بر اين نكته است كه با يك مديريت مناسب ميتوان به بهرهوري مناسب رسيد.
80 درصد زنان سرپرست خانوار شغل ندارند
آنطور كه انوشيروان محسني بندپي، رئيس سازمان بهزيستي كشور ميگويد، با توجه به سرشماري سال ۹۵ از ميان ۲۱ ميليون خانواده، ۸۸ درصد مرد و ۱۲ درصد زن سرپرست بودند. هرچند كه در اين خانوادهها به دليل وضعيت اقتصادي حاكم، تأمين معيشت بر عهده زنان قرار گرفته است.
وي با اشاره به اينكه از ميان آمار زنان سرپرست خانوار 3/7 درصد به دليل فوت شوهر، 2/2 درصد به دليل طلاق و مابقي به دليل از كارافتادگي همسر سرپرست خانوار شدهاند، ميافزايد: مقايسه اين آمار با سال ۸۵ نشان ميدهد زناني كه به دليل فوت شوهر سرپرست شدهاند افزايش يافته و از 5/6 درصد در سال ۸۵ به3/7 درصد در سال ۹۵ رسيده است و همچنين از 9/0 درصد آمار طلاق در سال ۸۵ به 2/2 درصد در سال ۹۵ رسيده است و افزايش آمار زنگ خطري است كه بايد براي آن برنامهريزي درستي صورت گيرد. بنا به تأكيد بندپي بررسيهاي انجام شده نشان ميدهد كه ۴۷ درصد طلاقها در پنج سال اول زندگي انجام ميگيرد به همين دليل شاهد سرپرستي زنان جواني هستيم كه به دليل مشكلات متعدد پس از طلاق، سرپرستي خانواده را به عهده گرفتهاند كه ۸۰ درصد آنها نيز شغل مناسبي ندارند.
زنان سرپرست خانوار اگر به حال خود رها شوند، ميتوانند به بخشي از آسيبهاي اجتماعي تبديل شوند. قالب ستاد توانمندسازي زنان سرپرست خانوار اما تجربه موفقي است كه اين زنان را آنقدر توانمند كرده تا بتوانند در حوزه توليد ملي نقشي محوري داشته باشند.
آنسوي ويترينها
اما پشت ويترين اين غرفهها خانمهايي هستند كه هر كدامشان قصه ناشنيدهاي براي روايت دارند. خيليهايشان ترجيح ميدهند سكوت كنند تا پشتصحنه زندگيشان پنهان باقي بماند و عزتنفسشان محفوظ باشد. برخيها هم وقتي ميروي و خودت را خبرنگار معرفي ميكني براي مصاحبه معذوريت دارند و به صراحت ميگويند: «مسئول توليدي به هيچ يك از ما اجازه مصاحبه نداده است!»
در اين بين برخي از غرفهداران خودشان صاحب توليدي يا روابط عمومي مجموعه هستند، پس دستشان براي صحبت كردن باز است؛ هر چند گفتههاي اين افراد با دردلهاي زنان سرپرست خانوار بسيار متفاوت است. با وجود اين دل به دل مسئولان توليدي يا فروشندههاي غرفهها ميدهيم تا از ميان صحبتهاي آنها بتوانيم حال و هواي مادراني كه در مراكز كوثر مسئوليت نانآوري خانواده را به عهده گرفتهاند، بهتر درك كنيم.
از 3 تا 50 كارگر در توليديهاي كوثر
عروسكهاي دستساز و فانتزي، گلسينه و تزئينات ظريف با چيدمان ظريفي كنار هم جلب توجه ميكنند. خانم قزوينيان توليدكننده زيورآلات و تزئينات، يكي از توليديهايي است كه با مجموعههاي كوثر همكاري دارد و 10 نفر از خانمهايي كه از سوي ستاد توانمندسازي زنان سرپرست خانوار به وي معرفي شدهاند در كارگاهش همكاري دارند. در اين بين برخي خانمها هم هستند كه كارها را ميگيرند و در خانه انجام ميدهند. آنطور كه خانم قزوينيان ميگويد، افرادي كه در كارگاه تمام وقت حضور دارند طبق قانون وزارت كار حقوق ميگيرند و بيمهاند.
خانم يعقوبي هم توليدكننده پوشاك مجلسي زنانه است. وي كه خودش هفت ماه است كار را شروع كرده ، يك كارگاه 70 متري از ستاد توانمندسازي گرفته و در مجموع سه نفر از خانمهاي سرپرست خانوار را به كار گرفته است. آنطور كه خانم يعقوبي ميگويد، هر ماه بازرساني از ستاد توانمندسازي زنان سرپرست خانوار براي بررسي وضعيت خانمهايي كه به كارگاهش معرفي شدهاند، مراجعه ميكنند. خانم يعقوبي به ازاي هر دست لباسي كه از سوي كارگرانش دوخته ميشود، به آنها مزد ميدهد.
نويد عطارزاده، مدير روابط عمومي يك برند پوشاك است كه توليد گستردهاي دارند و با كوثر شهرداري منطقه 11 همكاري ميكنند. به گفته وي، گروه توليدي آنها در زميني به وسعت هزار و 200 متر مربع كه از سوي ستاد توانمندسازي ارائه شده فعاليت دارد و 50 نفر از خانمهاي سرپرست خانوار را به كارگيري كرده است. به گفته آقاي عطارزاده اين برند كه چهار سال است به عنوان كارآفرين برتر شناخته شده در راستاي مسئوليت اجتماعياش به اين عرصه وارد شده و خانمهاي سرپرست خانوار را به همكاري ميپذيرد و آموزشهاي لازم را به آنها ميدهد.
حذف محدوديتها براي مادراني كه حالا پدرند!
فرشته ظريفي هم حالا يكي از برندهاي خوشنام پوشاك نوزاد را توليد ميكند و در فضاي 350 متري كه شهرداري براي راهاندازي كارگاه در اختيارش گذاشته بين 35 تا 45 زن سرپرست خانوار را به كار گرفته است و 25 نفر نيز به صورت غيرمستقيم با توليدي او همكاري دارند.
خانم ظريفي درباره ميانگين سني افرادي كه با وي همكاري دارند، ميگويد: ما در كارگاهمان از خانمهاي 24 ساله تا 55 ساله داريم كه مطابق قانون وزارت كار و گاهي بيشتر از آن از حقوق و مزايا برخوردارند. به گفته اين توليدكننده، خانمهايي بودهاند كه در طول مدت كارشان پيشرفت خوبي داشتند.
سعيده جلالي هم يكي از كارآفريناني كه در دهمين نمايشگاه زنان و توليد ملي حضور دارد، ميگويد: «من ابتدا در خانه كار ميكردم كه با توجه به اين نمايشگاه توانستيم تعدادي زنان سرپرست خانوار را براي اين كار جذب كنيم.»
او با بيان اينكه 20 نفر در كارگاه و حدود 130 نفر در منزل مشغول به كار هستند، گفت: «هدف ما اين بوده كه براي زنان سرپرست خانوار كه امكان بيرون آمدن ندارند، اشتغال ايجاد كنيم تا هزينههايشان كمتر شود، چون هر زني كه بيرون براي كار اقدام كند بايد هزينههاي رفت و آمد ، مهدكودك و... را پرداخت كند. اما با اقدامات صورت گرفته اين زمان را بالاي سر فرزند خود ميماند و در هزينهها نيز صرفهجويي ميكند.»
ايستادگي مقتدرانه در ركورد ركود
حكايت نمايشگاه زن و توليد ملي حكايت يك نمايشگاه نيست كه سالي دو بار برگزار شود و پايان يابد، بلكه حكايت يك حركت ماندگار و تبديل تهديد به فرصت است كه موجب شده در ركورد ركود دولت صنعت توليد و بنگاههاي كوچك حوزه پوشاك و توليدات خانگي مقتدرانه سرپا بايستد و اين ركوردداري در ركود بازار مديون دستان زناني است كه در تندباد سختيها رها شدند، اما نگذاشتند هيچ طوفاني شاخههايشان را بشكند.
