آيتالله ابراهيمي*
صنعت بانكداري، حرفهاي است كه از نهادهاي مالي اقتصاد مدرن سرچشمه گرفته است. اين صنعت، سامانه تأمينمالي نظامهاي اقتصادي متكي به بازار را تشكيل داده و زمينه تأمين مالي پروژههاي كلان اقتصادي و تجاري و افزايش چشمگير ريسكپذيري اقتصادهاي رقابتي را در بازار فراهم كرده و باعث پيشرفت و توسعه بينظير و تاريخي نظامهاي اقتصادي مدرن شده است. بدون شك نظام اقتصادي اسلام نيازمند بانكداري مبتني بر اصول و مباني اسلامي است كه در ذيل مباني فقهي تجارت اسلامي تعريف ميشود. اين بانكداري كه در نظام مقدس جمهوري اسلامي سنگ بناي اقتصادمقاومتي است، تفاوتهاي عمدهاي با بانكداري عُرفي دنيا دارد. اين بانكداري به اقتصاد واقعي مرتبط و اساساً بخشي از آن است؛ درحالي كه بانكداري عُرفي يا ربوي تنها به سود سپردهگذار بدون درنظرگرفتن پيامدهايش براي وامگيرنده ميانديشد.
قانون بانكداري بدون ربا را ميتوان مقدمهاي براي بانكدارياسلامي دانست؛چراكه زمينه بركتافزايي فعاليتهاي اقتصادي و بازرگاني و حركت صحيح توليدگران، افراد كارآفرين، سرمايهگذاران، سپردهگذاران و فعالان اقتصادي را در مسير رشد و توسعه اقتصاد واقعي از طريق تأمين پولي، مديريتريسك و حمايت نهادهاي مالي، مبتني بر عقود اسلامي فراهم ميكند. درنظام اقتصادي اسلام، پول وسيلهاي براي مبادله و تأمين ابزارهاي كار و توليد است و ارزش افزوده تنها به «كار» و«توليد» تعلق ميگيرد. در الگوي بانكداري اسلامي «كار» به معناي همه تلاشهاي فكري و يدي در راستاي توليد خدمات و ملاك توليد ارزش و شراكت طرفهاي معامله در سود و زيان است. در بانكداري اسلامي توانمندسازي اقشارضعيف و حمايت از استعدادها در رشد و توسعه توليدات امري پسنديده است، بنابراين «توليدگرايي»، «كارآفريني»، «عدالتمحوري» و «مسئوليت اجتماعي» در زمره اين مباني بهشمارميآيد. بديهي است شرط موفقيت بنگاههاي اقتصادي بهبود سياستها، برخورداري از تفكرسيستمي و برقراري نسبت معنادار ميان همه عواملي است كه جامعه را به نظام بانكداري اسلامي و اقتصاد مقاومتي برونگرا و درونزا نزديك كند.
در بانكداري اسلامي، عقلانيت، علم و قوانين الهي مبتني بر توليد، توزيع و مصرف سالم استوار است، لذا امروزه بانكداري اسلامي در بسياري از كشورهاي پيشرفته مورد استقبال قرارگرفته است. مطالعات نشان داده است بازارهاي پول و سرمايه، نقش مهمي در استحكام زيرساختها و ساختارهاي مادي و معيشتي دارا هستند.
نقش بانكداري اسلامي آنچنان در اقتصادمقاومتي برجسته است كه مقام معظم رهبري نيز اسلامي كردن بانكها را به فتح بزرگترين سنگراقتصادي امروز دنيا تعبير ميكنند. اين بيان از زبان بالاترين مقام كشور بيانگر اهميت و جايگاه رفيع بانكها در نظام اقتصادي كشور و مؤيد ملازمه بانكداري اسلامي با اقتصاد مقاومتي است.
در اين راستا بانك انصار پيادهسازي قانون عمليات بانكي بدونربا را كه در واقع، زيربناي پيادهسازي بانكداري اسلامي است، از همان ابتداي تشكيل در دستور كار خود قرار داده است و حركت در اين مسير را از موفقيتها و مزيتهاي رقابتي خود قلمداد ميكند. آموزش منظم و متعهدانه نيروهاي انساني نسبت به اصول و مباني فقهي بانكداري كه باعث كسب رتبه نخست آموزش كشور در حوزه بانكداري شد و نيز الزام متصديان عقد قراردادها در شعب به تفهيم ويژگيهاي فقهي قرارداد به مشتريان و تكميل فرمهاي معاملاتي براساس موازين فقهي و زيرنظر فقهاي آشنا به بانكداري اسلامي و همچنين درنظرگرفتن ضوابط ابلاغي بانكمركزي جمهوري اسلامي ايران، نمونههايي از تعهد بانك انصار به رعايت مباني فقهي در فعاليتهاي بانكداري بهشمار ميروند. بانكانصار با حمايت خود از همايشهاي مربوط به بانكداري اسلامي و اقتصاد مقاومتي كه از سوي مؤسسات گوناگون و بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران برگزار ميشود، به شكل ديگري نسبت به تعهدات خود به ترويج بانكداري اسلامي، استحكام اقتصاد مقاومتي و انجام مسئوليتهاي اجتماعي صحه گذاشته است. اين بانك با ميليونها مشتري و دهها هزار سهامدارخصوصي و سازمانهاي عمومي، بانكي مردمپايه است كه از همان ابتداي تشكيل از وجود «دفتر امور فقهي» برخوردار بوده و «عدالت محوري» و «مردميبودن» را مدنظر قرار داده و كوشيده است آحاد مردم از ارزش افزوده بانك انصار منتفع شوند. اين بانك در حوزه «قرضالحسنه» نيز در ميان بانكهاي خصوصي ايران ركورددار است و در ميان بانكهاي كشورهاي اسلامي نيز بانكي سرآمد به شمار ميآيد. طرح «حاتمكارت» درسال 1395 و طرح «رضوان» در سال 1396 ازجمله اقدامات اين بانك است كه مبتني بر تشويق جوانان به ازدواج، خريدكالاهاي ايراني، ترويج سنت قرضالحسنه، حمايت از كسب وكارهاي كوچك و اشتغالزايي است و ما در اين طرحها به متقاضيان وام كم سود ميدهيم تا از كالاهاي ايراني استفاده كنند.
نرخ پايين بهره وكارمزد، كم بودن مبلغ اقساط و سهولت دريافت هم با قصد رونق توليد كالاهاي ايراني و هم رشد اشتغال و حفظ سلامت اجتماعي در اين طرحها مورد نظر است. درحالي كه مقام معظم رهبري سال 1396 را سال «اقتصادمقاومتي، توليد و اشتغال» ناميدهاند، رونمايي از مدل مفهومي ريلگذاري بانكها براي ايفاي نقش در اقتصاد مقاومتي در اواخر سال 1394 براساس پيگيريهاي اين بانك، يك پيشتازي آشكار در راه رسيدن به بانكداري اسلامي تلقي ميشود. اين بانك اقدامات متعدد خود در راستاي تحقق بانكداري بدون ربا، بانكداري اسلامي، انجام مسئوليتهاي اجتماعي و دهها طرح و برنامه مردم پايه را اقداماتي زودگذر و تبليغاتي به شمار نميآورد؛ اين امر از ايمان و باور قلبي هزاران مدير و كارشناس و تلاشگري سرچشمه ميگيرد كه همواره پاداشهاي الهي را به عنوان يك مؤلفه بسيار ارزشمند در فعاليتهاي دنيوي خويش درنظر ميگيرند.
* مديرعامل بانك انصار
