نیره ساری
يكي از شعارهاي انتخاباتي دولت دوازدهم رفع فقر مطلق بود كه از نگاه عامه مردم و حتي مسئولان شعار خوبي تلقي ميشد. دولت در برنامههاي پيشنهادي خود به موارد مهمي اشاره كرد كه يكي از آنها افزايش ميزان مقرري مددجويان كميته امداد امام خميني (ره) و سازمان بهزيستي به ميزان قابل توجه بود. تأكيد در اينباره در حالي است كه در روزهاي ابتدايي دولت دوازدهم به يكباره افزايش مستمري جمعي از مددجويان كميته امداد قطع شد و همان بخش اندك هم مورد نقد رئيس كميته امداد قرار گرفت و به تبعات ناشي از اين تصميم دولت براي جامعه و كميته امداد اشاره كرد. از طرف دیگر تعريف فقر مطلق تفاوت پيدا كرده است و به اعتقاد کارشناسان دولت بايد تعريف و سطح جديدي از فقر مطلق را ارائه دهد.
تحقق عدالت درآمدي و زدودن چهره فقر از كشور از اهم شعارهاي تعهدآوري بود كه دولت پيش از پيروزي در انتخابات بر آن تكيه و در اين زمينه اقدام به ارائه برنامه در سه گام كرد.
آنچه در حالت كلي دولت ارائه كرد، اجرايي شدن برنامههاي حمايتي (فراتر از يارانه) به منظور بهبود شرايط زندگي و توانمندسازي گروههاي فقير بود و در بيان جزئيات گام اول آن از بهبود وضعيت رفاهي هشت تا 10 ميليون نفر از خانوارهايي كه در پايينترين سطح زندگي ميكنند، خبر داد.
طرح پيشنهادي دولت در سه گام
در طرح پيشنهادي دولت براي نخست اينگونه تعريف شد كه فرد يا خانوادهاي كه شرايط درآمدي پايينتر از استاندارد تعريف شده دارد، چنانچه توانايي كار كردن داشته باشد. منابع صرف افزايش توانمندسازي و پيداكردن شغل براي آنها ميشود و اگر توانايي انجام كار نداشته باشند، مابهالتفاوت درآمد آنها تا سطح استاندارد را به صورت مستمري به آنها پرداخت خواهد شد.
ادعاي دولت اجرايي شدن مرحله اول از اين طرح از ابتداي سال 1396 و در چارچوب قانون بودجه سال 1396 بود. دولت افتخار ميكرد كه ميزان مقرري مددجويان كميته امداد امام خميني (ره) و سازمان بهزيستي به ميزان قابل توجهي افزايش پيدا كرده است. چنانچه تأكيد داشت اگر مستمري يك خانوار پنج نفره در سال 1395، 100 هزار تومان بود، اين مبلغ در قالب بودجه سال 1396 به 465 هزار تومان (بيش از 6/4 برابر) افزايش يافته و از ابتداي سال هم اجرا شده است.
كوبيدن بر طبل گام بزرگ دولت در اين زمينه در حالي بود كه با پايان گرفتن فصل انتخابات اعتراضات مستمريبگيران خلاف آنچه دولت وعده داده است را نشان داد چنانچه در عمل تنها افزايش يارانه جايگزين افزايش مستمري شده بود.
از سوي ديگر تصميمات يك شبه و دم انتخاباتي باعث شد تا حتي كميته امداد هم اعتراض خود را به برخي روشهاي اتخاذ شده از سوي دولت مطرح کند. در حالي كه اين عدم پرداختها مورد اعتراض بسياري از مستمريبگيران قرار گرفته بود، دولت شيوه جديدي را برگزيد كه البته بيشباهت به شوي تبليغاتي نبود، چنانچه نيازمنداني كه خود را مستحق حمايت ميدانستند، ترغيب به ثبتنام در سامانه وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعي كرد. روش مذكور باعث شد تا پرويز فتاح تبعات ناشي از اين مصوبه را دامنگير كميته امداد توصيف كند و به دولت بگويد به روال عادي افراد نيازمند به امداد مراجعه ميكنند و لازم نيست براي آمدن مردم به اين نهاد تبليغ شود.
در كنار اين ماجرا اعتراضات مستمريبگيران از اين افزايش نيافتنها به قوت خود ادامه داشت، تا اينكه شنيده شده به يكباره افزايش مستمري جمعي از مددجويان كميته امداد قطع شده است. جالب اينجاست كه مسئولان مربوطه نسبت به آن اظهار بياطلاعي كرده و با دادن يك شماره تلفن نامعلوم دست رد به سينه معترضان آنها زدهاند كه بيشباهت به مثل معروف «دنبال نخود سياه فرستادن» نبود.
شكست گام اول دولت قبل از تحقق وعده 100 روزه
همه آنچه گفته شد تنها گام اول از برنامه دولت براي از بين فقر مطلق بود كه از تمام زاويهها با شكست مواجه شد؛ چرا كه دولت در برنامه پيشنهادي خود گفته بود با اجراي هر سه گام در دولت دوازدهم، در ايران اسلامي فقر مطلق نخواهيم داشت. بر اساس آنچه دولت گفته بود گام دوم اجراي اين طرح از ميانه سال 1396 و در 100 روز اول شروع به كار دولت دوازدهم بوده است كه بايد ميزان درآمدي را به عنوان حداقل وضعيت رفاه خانوارها متناسب با مناطق مختلف جغرافيايي تعريف و اعلام كند و در گام سوم استاندارد زندگي تعريف شده متناسب با رشد اقتصادي و بهبود وضعيت اقتصادي كشور افزايش يابد.
اكنون به گفته فتاح، رئيس كميته امداد در تعاريف قبلي فقر مطلق به اين معني بود كه فردي معيشت و نان نداشته باشد كه بايد با افزايش مستمري حل ميشد كه نشد. بنابراين دولت بايد تعريف و سطح جديدي از فقر مطلق را ارائه دهد.
وي تأكيد دارد: با اين وجود از اينكه دولت در اين زمينه شعار داده، خوشحاليم چون تعهدي براي دولت ايجاد كرده و به ما هم اين قول داده شده كه پس از تشكيل دولت دوازدهم آييننامه آن تهيه شود. پيشتر از اين نيز رئيس ستاد اجرايي فرمان حضرت امام (ره) گفته بود: وضعيت فقر در كشور بسيار نامناسب است، به گونهاي كه 12 ميليون تن زير خط فقر مطلق قرار دارند و 25 تا 30 ميليون تن زير خط نسبي فقر به سر ميبرند.
حال بايد منتظر ماند تا ببينيم با اين ميزان از آمار فقر مطلق و نسبي و شكست در گام اول براي ريشهكن كردن فقر، دولت دوازدهم براي ماهيت پيچيده و چندبعدي فقر چه برنامه جديدي ارائه ميكند؟!
