زهرا چیذری
آتنا، كيميا، بنيتا و مليكا، قهرمانان تراژدي تلخ اين روزهاي جامعه هستند، قهرماناني كه فقر، اعتياد و آسيبهاي اجتماعي نقطه مشترك اتفاقاتي است كه براي اين كودكان رخ داده است. درست شبيه ماجراي پسربچه شش سالهاي كه پدرش براي دريافت ديه وي را زيرماشين انداخت، اما اين بار بخت با هيچ كدام از بازيگران اين تراژدي همراه نبود و كودك شش ساله جانش را از دست داد. اينها تنها مصاديقي از ناموفق بودن قرارگاه آسيبهاي اجتماعي و كارنامه عملكردي شوراي عالي انقلاب فرهنگي به رياست رئيسجمهور براي مقابله با اين آسيبهاست. شايد همين مهم موجب شد تا اين بار رهبر فرزانه انقلاب در واكنش به اين كمكاريها موضوع آتش به اختياري را مطرح كنند.
***
دو سال پيش بود كه به منظور تحقق مطالبه رهبري در حوزه مقابله با گسترش آسيبهاي اجتماعي قرارگاه آسيبهاي اجتماعي با حضور نمايندگان تامالاختيار دستگاههاي ذيربط در حوزه مسائل اجتماعي از جمله نيروي انتظامي، بهزيستي، شهرداري و دستگاه قضايي كار خود را آغاز كرد؛ قرارگاهي كه حالا در شرايطي دو سالگياش را پشت سر ميگذارد كه آمار و ارقام آسيبهاي اجتماعي در حوزههاي گوناگون هيچ كاهش محسوسي نداشته و آسيبهاي تازهاي در چرخه آسيبهاي اجتماعي توليد و به مجموعه اين آسيبها اضافه شده است. واگذاري موضوع مقابله با آسيبهاي اجتماعي به شوراي عالي انقلاب فرهنگي به رياست رئيسجمهور هم طي سال گذشته چارهساز نبود و وقايعي همچون كودكآزاريهاي اخير مصاديقي است كه نشان ميدهد سونامي آسيبهاي اجتماعي بهرغم برقراري قرارگاه و پاي كار آمدن شوراي عالي انقلاب فرهنگي به رياست عاليترين مقام اجرايي كشور متوقف نشده است. اين موضوعي است كه معاون اجتماعي مركز اجتماعي و فرهنگي وزارت كشور هم به آن اعتراف كرده و ميگويد: قرارگاه آسيبهاي اجتماعي توفيقي نداشته است.
قرارگاهي بدون توفيق
خرداد ماه سال 94 بود كه فرماندار تهران از تشكيل قرارگاه مقابله با آسيبهاي اجتماعي با حضور نمايندگان دستگاههاي ذيربط در امر آسيبهاي اجتماعي خبر داد. عيسي فرهادي در اينباره گفته بود: اين قرارگاه با حضور نمايندگان تامالاختيار دستگاههاي ذيربط در حوزه مسائل اجتماعي از جمله نيروي انتظامي، بهزيستي، شهرداري و دستگاه قضايي كار خود را آغاز ميكند و فرمانداري تهران با همكاري شهرداري تهران كه اين طرح را پيشنهاد داده بود، مقدمات ايجاد اين قرارگاه را فراهم كرد.
وي با بيان اينكه شهرداري تهران ساختماني براي استقرار اعضا در نظر ميگيرد و هزينههاي مربوطه را نيز تأمين ميكند، درباره فعاليتهاي اين قرارگاه گفته بود: دستگاههايي كه در حوزه آسيبهاي اجتماعي از جمله معتادين، كارتنخوابها، كودكان كار و متكديان، متولي هستند، در اين قرارگاه نماينده تامالاختيار خواهند داشت، همچنين بهزيستي، دانشگاه علوم پزشكي، نيروي انتظامي، دستگاه قضا و شهرداري نيز از مهمترين اعضا محسوب ميشوند. به گفته فرماندار تهران، پس از تشكيل اين قرارگاه، معتادان و متكديان در سطح شهر جمعآوري و به قرارگاه آورده ميشوند ودر آنجا هر دستگاهي بايد سهم خود را بپردازد و به وظايف قانوني خود عمل كند.
اما حكايت مقابله با آسيبهاي اجتماعي طبق تأكيد رهبر معظم انقلاب به همين جا ختم نشد. آذرماه سال گذشته بود كه اسحاق جهانگيري، معاون اول رئيسجمهور با اشاره به نتايج جلسات بسيار مهم مقام معظم رهبري با مسئولان كشور در حوزه آسيبهاي اجتماعي گفت: در يك سال گذشته چهار جلسه مهم با حضور مقام معظم رهبري و مسئولان ارشد كشور برگزار شد و گزارشهايي از وضعيت فعلي در اين جلسات ارائه شد كه نهايتاً منجر به آن شد كه شوراي عالي انقلاب فرهنگي مسئوليت اجتماعي را نيز عهدهدار شود و مقرر شد وزير كشور و چند مسئول ديگر به تركيب اين شورا اضافه شوند.
جهانگيري اضافه كرد: رئيسجمهور به عنوان رئيس شوراي عالي انقلاب فرهنگي قبول مسئوليت كردند تا رياست جلسات اين شورا را براي سياستگذاري كنترل کنند و نظارت براي عملياتي شدن برنامهها را عهدهدار شوند.
با چنين روندي و با در نظر گرفتن قرارگاهي مستقل و ورود شخص رئيسجمهور به عنوان عاليترين مقام اجرايي به پروژه مقابله با آسيبهاي اجتماعي انتظار ميرفت همه چيز براي كنترل بخشي از اين آسيبها مهيا باشد، اما اينگونه نشد تا جايي كه مقام معظم رهبري در ديدارشان با دانشجويان به صراحت از شوراي عالي انقلاب فرهنگي گلايه كردند و همانجا بود كه بحث آتشبهاختياري را در مقابل انفعال دستگاههاي مسئول مطرح فرمودند.
آسيبهاي اجتماعي در مسير رشد
حالا با بررسي اجمالي اوضاع كشور از منظر ابتلا به آسيبهاي اجتماعي با شرايط مساعدي مواجه نيستيم. آخرين آمار ارائه شده درباره اعتياد از رشد قابل توجه اين آسيب در جامعه حكايت دارد؛ به گونهاي كه اگر تاكنون آمار معتادان يك ميليون و 200 هزارنفر اعلام ميشد، اينبار آمار رسمي افزايشي جدي داشته است. معاون پيشگيري و درمان اعتياد سازمان بهزيستي كشور در اين باره ميگويد: از 53 ميليون نفر افراد بين 15 تا 64 سال كشور، 4 ميليون و 400 هزار نفر تجربه يكبار مصرف موادمخدر را داشتهاند و 2 ميليون و 808 هزار نفر مصرف مستمر دارند.
معاون اجتماعي مركز اجتماعي و فرهنگي وزارت كشور هم ميگويد: قرارگاههاي آسيبهاي اجتماعي راهاندازي شدهاند و در حال فعاليت هستند، اما با مشكلات زيادي دست و پنجه نرم ميكنند.
رضا محبوبي تصريح ميكند: در حقيقت اين قرارگاه به منظور جمعآوري متكديان، كودكان كار و... بوده است و اگر بخواهيم عملكرد اين قرارگاهها را با وضعيت مطلوب مقايسه كنيم كه ديگر بر سر چهارراهها متكدياني ديده نشوند، ميتوان گفت توفيقي نداشته است. وي درباره مشكلات قرارگاه آسيبهاي اجتماعي ميگويد: يكي از مشكلات جدي اين قرارگاه شناسايي فاقدان هويت است. البته بيشتر افرادي كه هويت آنان مشخص ميشود، اتباع ايراني نيستند و با توجه به اينكه ضعف در قوانين راجع به اتباع نيز وجود دارد و داراي ضوابط خاص است، در حقيقت محدوديتهاي قانوني در اين مشاهده ميشود.
از نگاه محبوبي جمعآوري متكديان بايد در فرآيند اجتماعي حل شود. شايد بتوان به افرادي كه در قالب باندهاي سازمان يافته فعاليت ميكنند، عنوان مجرم داد، اما بايد از افرادي كه احتياج دارند نيز حمايت كرد.
مردم عائله مسئولان
رهبر معظم انقلاب لزوم مواجهه مسئولان با آسيبهاي اجتماعي را اينگونه توصيف ميكنند: «ما مردم را بايد عائله خودمان بدانيم. به مسئله آسيبهاي اجتماعي در سطح كشور جوري نگاه كنيم كه اگر اين آسيب در داخل خانواده خود ما بود، آنجور نگاه ميكرديم. اگر بنده يك بچه معتاد داشته باشم چه حالي دارم؟ اگر كسي در خانه يك دختر فراري از خانه داشته باشد، چه حالي دارد؟ تصورش را بكنيد، اگر اين دختر از خانه ديگري هم فرار كرد، ما بايد همان احساس را به خودمان تلقين كنيم... ما بايد به اين قضيه در سطح جامعه حساس باشيم و به فكر علاج باشيم... ما در واقع اهتماممان به وضعيت مردم مثل اهتماممان به داخل خانواده خودمان باشد.» اما آيا مسئولان آتنا، كيميا و بنيتا را عائله خود ميدانند؟
