نويسنده: مريم احمدي
تا انجا که حالا کشت ارزان ترين محصول صادراتي کشور براي
کشاورزان استان هايي چون فارس و خوزستان با
خشکاندن منابع ابي و خاک خسارات جبران ناپذيري به صنعت کشاورزي اين استان ها وارد کرده
است!
/////
ازديربازهندوانه
به صورت دیم و آبی در استان هاي شمالی ایران، سیستان و بلوچستان، خوزستان،فارس، کرمان، لرستان، هرمزگان و... به صورت
وسیع کشت مي شد و در رديف ارزان ترين محصولات صادراتي کشور به عمان، قطر، ترکيه و عراق
قرار داشت. با بروز پديده خشکسالي در دهه هاي اخير، کاهش سطح زيرکشت محصول اب بري چون
هندوانه و جايگزيني ان با محصولات کم اب در
قالب طرح اصلاح الگوي کشت به عنوان يکي از راهکارهاي موثر کاهش مصرف اب در بخش کشاورزي
مطرح شد. راهکاري که طبق پيش بيني کارشناسان حوزه کشاوزي مي توانست درکنار حفظ منابع
ابي و خاک رونق صنعت کشاورزي را نيز به همراه داشته باشد . اما متاسفانه عدم توجه به
اين برنامه ها در استان هايي چون فارس شرايط ناخوشايندي را براي کشاورزان شهرهاي مختلف
استان رقم زده است. از اوايل دهه 90 کاهش سطح زير کشت هندوانه در استان هاي فارس، لرستان
و خوزستان و... ممنوع اعلام شد اما خبرهاي جديد از تداوم پرورش اين محصول حکايت مي
کند. اين در حالي است که براي ابياري هر هکتار زمين به شيوه سنتي بيش از 20 هزارمتر
مکعب آب مصرف مي شود!
هندوانه ، خاک فارس را خشکاند!
در بيش از 14 شهرستان
استان فارس به جز فصل زمستان در کلیه ماههای سال محصول هندوانه تولید و مستقیما به
بازار عرضه میشود. محصولي که به دليل کيفيت همواره جزو کالاهاي محبوب صادراتي قرار
داشته است و ظاهرا همين ظرفيت بدون توجه به اقتضائات موجود سبب شده کشت اين محصول به
رغم بي ابي استان همچنان ادامه داشته باشد . اگرچه سال گذشته مسئولان جهاد کشاورزی
استان فارس از کاهش ۳۴۰۰ هکتاری
سطح زیر کشت هندوانه در این استان خبر دادند اما گزارشات کارشناسان نشان مي دهد ظرفيت
ذخاير ابي استان کفاف توليد نصف اين ميزان را هم نمي دهد و کشت هندوانه بايد در نيمي
از شهرستان هاي فارس در ليست ممنوعه ها قرار بگيرد!
در شرايطي که شهرستان
فيروزآباد، ممسني و اقليد آب اشاميدني ندارند و حتي نواحي شهري با تانکر ابرساني مي
شود مردم امسال هم به کشت هندوانه پرداختند! اگرچه مسئولان اين استان از کاهش کشت هندوانه
در استان طي دو سال اخير خبر مي دهند اما با توجه به اعلام وضعيت فرابحراني در حوزه
اب فارس و مصرف بيش از 34 ميليارد ليتر اب در استان براي کشت هندوانه اعلام ممنوعيت
توليد اين ميزان نيز ضروري به نظر مي رسد!
لازم به ذکر است که مسئولان استان بارها اعلام کرده اند آب مصرفی براي کشت هندوانه
بیش از ذخیره سدهای استان فارس است!
راهي که به بيراهه
مي رود!
ازاوايل دهه 90 بحث
اصلاح الگوي کشت در استان فارس نيز همزمان با ديگر استانهاي کشور مطرح شد. موضوعي که
در برخي نواحي کشور از جمله استان هاي شمالي مورد توجه قرار گرفت و نتايج قابل قبولي
به همراه داشت اما متاسفانه به رغم تشديد بحراني بي آبي در فارس و وجود پتانسيل هايي
چون داروهاي گياهي و قابليت کشت محصولات ديم
بي نتيجه مانده است. اين درحالي است که مسئولان جهاد کشاورزي استان و فعالان اين حوزه
بارها اعلام کرده اند با توجه به قيمت توليد، کشت اين محصول علاوه بر هدر دادن آب،
براي کشاورزان صرفه اقتصادي ندارد!
هزینه تولید هندوانه
در هر هکتار با سود محصول 270 میلیون ریال
برآورد شده که با کسر هزینه190 میلیون ریالی تنها 80 میلیون ریال سود خالص باقی
میماند. رقمي که با توجه به آب مصرفي و زحمتی که برای تولید کشیده میشود مقرون به
صرفه نيست!
ناگفته نماند که
در برخي از شهرستان هاي استان از جمله فيروزاباد که اکنون قطب توليد هندوانه است،
1300 هکتار زمين زیرکشت گیاهان دارویی و گل
محمدی رفته که با توجه به میزان سطح زیرکشت،
با هندوانه به طور تقریبی برابر است اما هم به لحاظ مصرف آب و سوددهی مقرون به صرفهتر
از کشت هندوانه است. بنا به اعلام کارشناسان اداره جهاد کشاورزی فیروزآباد گیاهان دارویی
یک پنجم هندوانه آب مصرف میکنند اما سوددهی انها 2 برابر هندوانه است. ضمن اينکه هندوانه
با توجه به آبی که مصرف میکند و قیمتی که دارد ارزش افزودهای برای مردم و شهرستان
ندارد! با اين تفاسير و با توجه به شرايط موجود
انچه سبب شده کشت
هندوانه به رغم نداشتن صرفه اقتصادي و در شرايط بي ابي در شهرستان هاي فارس تداوم داشته
باشد بي توجهي مسولان جهاد کشاورزي به اگاهي بخشي به کشاورزان و پياده سازي برنامه
هاي اصلاح الگوي کشت در اين استان است. موضوعي که از بي مسئوليتي و ضعف مديريتي ناشي
مي شود!
اصراربر صادرات اب
در شرايط بي ابي!
در کنار عواملي که
گفته شد برخي کارشناسان حوزه کشاورزي معتقدند اصرار بي اساس برخي مسئولان براي تداوم
صادرات هندوانه به کشورهاي همسايه يکي از عوامل نابودي کشاورزي محسوب ميشود. براساس
آمار گمرک در سال ۹۵ بیش
از ۷۲۴ هزار و ۵۰۷ تن هندوانه به کشورهای آلمان، نروژ، لهستان،
اوکراین، انگلستان، عراق، ترکیه، رومانی و فنلاند صادر شده است. از آنجا که به طور میانگین برای کشت و تولید این محصول از ابتدا
تا زمان برداشت در صورت استفاده از ابياري نوين در هرکیلوگرم حداقل حدود ۳۰۰ تا ۵۰۰ لیتر آب مصرف می شود برخي کارشناسان معتقدند
صادرات هندوانه صادرات آب مجازی محسوب می شود که با درنظرگرفتن منابع آبی کم در کشور
و شرایط اقلیمی صرفه اقتصادی بالایی در تولید آن وجود ندارد و به نوعی هدر رفت آب به
حساب میآید!
محمد عليپور کارشناس
ارشدکشاورزي در اين خصوص مي گويد: اکثر کشورهای وارد کننده هندوانه، مانند کشورهای
اروپایی توان کشت این محصول را دارند، اما به دليل اگاهي از اهميت حفظ ذخاير ابي شان، با صرف هزينه هاي بسيار
کمتر، اين محصول را وارد مي کنند.
عليپور با اشاره
به گزارش گمرک درسال جاري مي افزايد: صادرات بيش از 724 هزار و 507 تن هندوانه در سال
گذشته حدود ۱۲۳ میلیون
و ۷۵۳ هزار و ۶ دلار درآمد ارزی، بيش از ۳۸۲ میلیارد و ۶۱۶ میلیون و ۶۷۲ هزار و ۴۸۹ تومان براي کشور اورده داشته است. رقمي
که قيمت هر کيلو هندوانه صادراتي ر ا به طور ميانگين 530 تومان تخمين مي زند! وي ادامه مي دهد: متاسفانه
اين رقم با توجه به زحمت کشاورز و قيمت نهاده هاي توليد و حجم اب مصرفي رقم ناچيزي
است . اين کارشناس کشاورزي مي افزايد: با اين تفاسير چنانچه دولت در برنامه ششم توسعه
جايي براي تغيير اساسي الگوي کشت اين محصولات اب بر قرار ندهد طي دو سه سال اخير اب
بري کشت هندوانه به خشکي خاک زمين هاي کشاورزي بسياري از استان ها از جمله فارس منجر
خواهد شد!
