محمدصادق عابديني
سيدرضا صالحي اميري در حاشيه ديدار با وزير فرهنگ كشور اسلواكي، از برنامه ويژه وزارت ارشاد براي كمك به اصحاب سينما در راستاي توليد فيلمهاي فاخر، خبر داد.
وزير ارشاد در يكي از نخستين اظهارات رسانهاياش در سال جديد به سراغ موضوع توليد فيلم فاخر در سال 96 رفت. ساخت فيلمهاي فاخر سينمايي از جمله برنامههايي بود كه هميشه جزو سياستهاي وزراي ارشاد چه در اين دولت و چه در دولتهاي قبلي بوده است. با اين وجود اينكه از لفظ سينماي فاخر بسيار استفاده ميشود، هنوز در تعريف اينكه كدام فيلم واجد شرايط فاخر بودن است، اتفاق نظري وجود ندارد. همين موضوع باعث شده با وجود وعدههاي متعدد براي ساخت فيلمهاي فاخر، سينما از نبود چنين فيلمهايي رنج ببرد.
فيلمهاي فاخر رانتزا!كدام فيلم را ميتوان فاخر دانست؟ امير سمواتي تهيهكننده سينما در این باره ميگويد: ساخت فيلم فاخر تنها به پولدار شدن عدهاي كمك ميكند. فيلم فاخر معنايي ندارد، مورد توجه بودن يك فيلم پس از اكران و ديده شدن آن مشخص ميكند كه چه فيلمي فاخر است. در واقع به فيلمهاي كنوني كه با نام فاخر ساخته ميشود، بايد گفت؛ فيلمهايي با بودجه فاخر.
سمواتي با انتقاد از سازوكار جشنوارههاي داخلي ميگويد: جالب اين جا است كه وقتي براي يك فيلم هزينه ميشود، تمام جوايز را براي اينكه ثابت شود فيلم فاخر بوده، به آن اختصاص ميدهند. اعتقاد من اين است كه در مورد بودجهها و هزينههاي فيلمهاي فاخر بايد شفافسازي شود. تهيهكنندگان يا وزارتخانهها، بودجههاي اختصاص يافته را شفافسازي كنند و در اختيار مردم بگذارند و واژه فاخر را حذف كنند، در اين صورت تكليف با مدير توليد روشن خواهد شد، من حاضرم تمام هزينهها و بودجهها را شفافسازي كنم. اگر اين كار انجام شود شرايط مثل فوتبال كشورمان ميشود.
همان طور كه سمواتي در صحبتهايش اشاره ميكند، در يك تعريف نانوشته اما رايج فيلم فاخر به فيلمهايي گفته ميشود كه هزينههاي بالايي براي آنها انجام شده و معمولاً هزينه آن نيز از خارج از سينما تأمين ميشود. بسياري از كارگردانان و تهيهكنندگان سينماي بدنه نيز از جمله مخالفان چنين تعريفي هستند و معتقدند واژه فاخر صرفاً نبايد به معناي دريافت و هزينه پولهاي سنگين باشد. سيدجمال ساداتيان تهيهكننده سينما از ديگر مخالفان طرح مسئله بودجه فيلمهاي فاخر، در گفتوگويي به اين نكته اشاره ميكند كه: به نظرم دوستاني كه پروژه توليد فيلمهاي فاخر را پيريزي كردند بايد توضيح دهند كه چرا چنين پروژههايي را پيگيري كردند و بازخورد اجتماعي چنين پروژههايي چه بوده است؟ به نظرم توليد فيلمهاي فاخر، به هيچوجه موفق نبوده است و من توليد فيلمهاي فاخر را پروژهاي شكستخورده ميدانم.
اما از سوي ديگر همه بر اين موضوع كه فيلمهاي فاخر ميتوانند فيلمهاي «بيگ پروداكشن» نيز باشند توافق دارند. به همين منظور چند سالي است كه در رديف بودجه ارشاد، بخشي نيز به عنوان بودجه توليد فيلمهاي فاخر در نظر گرفته ميشود. اين رقم در سال 95 معادل 152 ميليارد تومان بود كه به گفته حسين نوشآبادي سخنگوي وقت وزارت ارشاد اين بودجه روي كاغذ باقي مانده است.
نوشآبادي همچنين درباره تعريف فيلم فاخر ميگويد: فيلمهاي فاخر ضمن آنكه هزينههاي زيادي را دربرميگيرد، محل مناقشه و چالش و از حساسيت بالايي برخوردار است؛ مانند فيلم فاخر «رستاخيز» كه مسائل پيرامون آن بسيار بود و نهايتاً نه گروه دستاندركار توليد فيلم راضي شد، نه ما توانستيم مشكل اكران آن را حل كنيم. جالب است كه حجتالله ايوبي رئيس وقت سازمان سينمايي در اواخر سال گذشته بودجه تخصيص يافته از 152 ميليارد مصوب را فقط يك و نيم ميليارد تومان عنوان كرد.
بودجه 35 ميلياردي ارشاد براي فيلم فاخرسيدرضا صالحي اميري ميگويد براي امسال رقم 35 ميليارد تومان بودجه براي توليد فيلمهاي فاخر در نظر گرفته شده است. تخصيص چنين بودجهاي با در نظر گرفتن اينكه فيلمي مانند «محمد رسولالله(ص)» بيش از 140 ميليارد تومان هزينه دربر داشته است، كمي با حساب و كتابهاي سينمايي جور درنميآيد. برخي از سينماگران نيز معتقدند بودجه 35 ميليارد توماني به دست رانتخواران سينما ميرسد. اصغر نعيمي فيلمساز ميگويد: اعلام اختصاص ٣۵ ميليارد تومان اعتبار براي توليد آثار فاخر از سوي وزير ارشاد، خبر خوشي براي ويژهخواران و وابستگان به بودجههاي دولتي و خبر تلخي است براي جريان مستقل سينماي ايران. اين فيلمساز تأكيد ميكند: اي كاش وزير محترم ارشاد و مديران سازمان سينمايي متوجه اين نكته ميشدند كه ايده توليد فيلم فاخر محصول جاهطلبي و خودنمايي مديراني در دولت دهم بود كه مثمر ثمر بودن را تنها در توليد آثاري فرمايشي ميدانستند و تنها نتيجهاش ايجاد رانت براي گروهي نورچشمي، ساخت آثاري فرمايشي و مخاطبگريز و گسترش بيعدالتي در عرصه سينما بود. حال توقع نميرود مديران فعلي به جاي درس گرفتن از آن تجربه ناموفق و توجه به مسائل زيرساختي سينما و نيازهاي ضروري دستاندركاران آن، باز هم بودجههاي گزاف را صرف تداوم و تكرار يك تجربه شكست خورده و امري پيشاپيش محتوم كنند.
آيا برنامه ويژه همان 35 ميليارد است؟روز گذشته سيدرضا صالحي اميري در نشست امضاي تفاهمنامه با وزير فرهنگ كشور اسلواكي درباره حمايت ارشاد از توليد فيلمهاي فاخر گفت: ما از توليد اين فيلمها حمايت ميكنيم چراكه آثار ارزشمند ديني، معرفتي و خانوادگي ميتواند در توسعه فرهنگ جامعه مؤثر باشد. سال 96 برنامه ويژهاي براي كمك به اصحاب سينما در راستاي توليد فيلمهاي فاخر خواهيم داشت.
صالحي اميري اما درباره اينكه برنامه ويژه وزارت ارشاد چيزي فراتر از 35 ميليارد تومان بودجه سال 96 است يا ارشاد ميخواهد با تأمين منابع مالي جديد بودجه بيشتري را به صورت ويژه براي حمايت از توليد فيلمهاي فاخر در نظر بگيرد، سخني نگفت.
با توجه به نظرات اغلب فيلمسازان درباره بودجه فيلمهاي فاخر و اينكه امكان رانتخواري را فراهم ميكند، سازمان سينمايي به عنوان متولي امور سينمايي بيش از آنكه نگران تأمين بودجه باشد بر نحوه هزينهكرد بودجه فيلمهاي فاخر بايد دقت كند تا حداقل تصوير منفي كه اكنون نسبت به توليد فيلمهاي فاخر وجود دارد، از بين برود.
