نویسنده: دكتر سيدرضا ميرطاهر
وقوع انفجار در متروي شهر سنپترزبورگ روسيه را ميتوان به مثابه عملي شدن وعده گروههاي تکفيري به ويژه داعش عليه روسيه در زمينه انجام عمليات مسلحانه و تروريستي به انتقام مداخله نظامي روسيه در سوريه تلقي کرد. روز دوشنبه در متروي سنپترزبورگ انفجاري رخ داد که منجر به کشته شدن 14 نفر و مجروح شدن بيش از 50 نفر از شهروندان روسي شد. پس از اين واقعه، يک مقام امنيتي روسيه اعلام کرد که انفجار در متروي شهر سنپترزبورگ انتحاري و تروريست نيز تبعه يکي از کشورهاي آسياي مركزي يعني قرقيزستان بود و با جنگجويان در سوريه ارتباط داشته است.
روسيه مدتهاست درگير مبارزه با افراطگرايان و تکفيريها در داخل اين کشور به ويژه در قفقاز شمالي است. اين افراد تاکنون اقدامات تروريستي متعددي را در روسيه انجام دادهاند. به اذعان مقامات امنيتي روسيه حدود 3 تا 5 هزار نفر از اتباع روسيه جزو گروههاي تروريستي تکفيري مانند داعش و جبهه النصره هستند و مسئله بازگشت آنها به کابوسي براي مقامات امنيتي روسيه تبديل شده است. افراطگراياني که به عضويت گروههاي تروريستي تکفيري درآمدهاند، علاوه بر انگيزههاي ايدئولوژيکي، داراي آموزشها و مهارتهاي رزمي و نظامي هستند و به همين دليل بازگشت آنها نه فقط به روسيه بلکه به ساير کشورهاي آسياي مرکزي و قفقاز ميتواند مخاطرات امنيتي جدي ايجاد کند. اکنون کشورهاي آسياي مرکزي و قفقاز نيز دچار اين معضل شدهاند. براساس اطلاعات انتشار يافته در يک رسانه روسي، طي دو سال اخير بيش از 600 شهروند تاجيکي به داعش پيوستهاند. رسانههاي قزاقستان و قرقيزستان نيز پيشتر اطلاعاتي درباره حضور احتمالي بيش از 300 شهروند قزاقي و صدها قرقيزي در گروه تروريستي داعش را منتشر کرده بودند. همين مسئله باعث شده تا در واقع تهديدات ناشي از تروريسم برخاسته از افراطگرايي تهديدي رو به تصاعد و گسترش در سراسر روسيه تلقي شود. آمارها حاکي از پيوستن شمار زيادي از اتباع اين کشورها به گروههاي تروريستي داعش و جبهه النصره است.
با توجه به اين مسائل دولت روسيه در دو سال اخير اقدامات متعددي را براي مقابله با تهديدات تروريستي صورت داده است. از جمله اين تلاشها، تصويب قوانين جديد در سال 2016 بود. دولت روسيه اعلام کرد که اين قوانين بهمنظور مقابله جديتر و اعمال مجازاتهاي بيشتر عليه تروريستها و نيز آگاهي از هرگونه تحرکات تروريستي در اينترنت به تصويب رسيدهاند. در عين حال از 30 سپتامبر 2015 که عمليات نظامي روسيه در سوريه آغاز شد و هدف اعلامي آن مبارزه با گروههاي تروريستي مخالف دولت سوريه اعلام شد، تدابير مختلفي براي مبارزه با گروههاي افراطي و اقدامات تروريستي در داخل روسيه اتخاذ شد كه از جمله مهمترين آنها، ايجاد مراکز عملياتي ضدتروريسم در اواخر دسامبر 2015 در چندين منطقه ساحلي مهم از جمله درياي خزر، شبهجزيره کريمه، شرق دور و شمالگان بود. دليل ايجاد اين مراکز اين بود که از نگاه مقامات ارشد سياسي و امنيتي روسيه احتمال تحرکات تروريستي در اين کشور به ويژه در مبادي ورودي و حاشيهاي روسيه به شدت افزايش يافته است. همچنين تشکيل گارد ملي روسيه در اوايل آوريل 2016 با هدف تشديد و تقويت ساز و کارهاي شناسايي و برخورد با تهديدات تروريستي صورت گرفت. در عين حال روسيه در قالب سازمان پيمان امنيت جمعي همکاريهاي گستردهاي را با کشورهاي عضو اين نهاد امنيتي به منظور مقابله با تهديدات تروريستي صورت داده است. با اين حال تمام اينگونه تدابير و اقدامات با توجه به اينکه همواره در حملات تروريستي ابتکار عمل از آن تروريستهاست، نميتواند موجب جلوگيري کامل از اينگونه اقدامات شود، کما اينکه حمله تروريستي سنپترزبوزگ نشان داد روسيه در قبال اين حملات که تاکنون چندين بار در مسکو و سنپترزبورگ و نيز قفقاز شمالي رخ دادهاند، آسيبپذير است. در عين حال اين حملات نشان ميدهد روسيه و کشورهاي اروپايي به يک اندازه مورد تهديد تروريسم تکفيري به ويژه از سوي داعش قرار دارند. شايد به همين دليل است که سرگئي لاوروف، وزير امور خارجه روسيه تأکيد کرده انفجار مرگبار در سنپترزبورگ نشاندهنده ضرورت تلاشهاي مشترک عليه تروريسم جهاني است.
