تضاد بوم گردي، با معماري بي اصل و نسب

چند وقتي است که موضوع بوم گردي در شهرستانها مطرح و به شدت هم مورد توجه قرار گرفته است. بوم گردی یا اکوتوریسم در تعریف ساده یعنی احترام به طبیعت، احترام به فرهنگ­ گذشته و حال حاضر مردمانی که از سال ها قبل در یک زیست بوم خاص زندگی می کنند. بوم گردی ، واژه ی پیچیده و غریبی نیست، رفتن و بودن در طبیعت و عشق ورزیدن به آن است؛ سفری است مسئولانه که موجب رشد و پایداری زیست بوم ، فرهنگ و کیفیت زندگی ساکنین منطقه ی گردشگری خاصی می شود. اما بوم گردي وقتي جواب مي دهد که تمام عناصر شهري با يک هماهنگي خاص و تعريف شده در کنار آن قرار بگيرند. مسئله اي که متاسفانه هنوز در شهرستانها به چشم نمي خورد.

طرح بوم گردي در بيشتر شهرستانها به مورد اجرا در آمده است اما گويي برخي مسئولان نمي خواهند بپذيرند که مسئله ساختمان سازي در شهرستانها و روستا و توجه به نوع معماري آنها مکمل اين طرح است و نمي توان با آپارتمانهاي مکعبي شکل و بناهاي سربه فلک کشيده تاريخ و اصالت يه منطقه را حفظ کرد.

کافيست تا چشم هاي يک گردشگر را ببنديم و به خيابانها يا محله هاي يکي از شهرهاي اصفهان ، شيراز ، رشت و يا تبريز ببريم. اگر نگوييم در چه شهري قرار داريم، امکان ندارد از شکل و شمايل ساختمان ها و معماري اش بتواند نام شهر را بگويد.

در روزگاران نه چندان دور شرق و غرب و شمال ايران تعريف خاص خودش را داشت و جنوبي ها هم با معماري خاص بناهايشان شهره خاص و عام بودند.

حالا ديگر همه شهرهاي ايران شبيه هم شده اند. حتي سوغاتي هايشان هم در ميان معماري هاي ناهمگونشان گم شده و همه جا پر است از مجتمع هاي تجاري که جملگي مشغول فروش محصولات لوکس و بي کيفيت خارجي هستند.

*بادگيرهايي رو به دريا

مرکز و جنوب ايران. جايي که ساختمان‌هایی در ارتفاع بالاتر از سطح زمین و بادگیرهای برافراشته تنها بخشی از مؤلفه‌های معماری آن است. جایی که حالا در میان انبوه ساخت‌وسازهای نوين و بي اصل و نسب، از هویت اصیل خود فاصله گرفته است.

بدون شک خانه‌های قدیمی و معماری بومی هر منطقه بخشی از حافظه تاریخی آن نقطه به شمار مي آيند. در تمام نقاط ايران سبک معماری بومی، اصیل و تاریخی هر استان بر اساس اقلیم، مصالح بومی، فرهنگ و سبک زندگی مردم آن منطقه تعريف شده و ساخت خانه ها و تعريف امکانات درون آنها بر اساس نياز ساکنين بود.

به عنوان مثال جغرافیای تاریخی استان هرمزگان با تاریخ و جغرافیای خلیج‌فارس درهم‌آمیخته است. از ویژگی این اقلیم تابستان‌های بسیار گرم و مرطوب و زمستان‌های معتدل است. شهرهای بندرعباس، جاسک، بندرلنگه، میناب و بستک ازجمله شهرهای با این اقلیم هستند. با توجه به شکل‌گیری و ترکیب معماری بومی این مناطق این واقعیت آشکار می‌شود که خصوصیت اقلیمی منطقه به‌طور فراوانی در شکل‌گیری شهرها و ترکیب معماری این مناطق تأثیر داشته است.

در شهر بندرعباس، بندرلنگه، بندرکنگ، بندر لافت و بسیاری از روستاهای جزیره قشم و به جهت تعدیل جریان هوای داخل ساختمان از بادگیر در معماری بومی استفاده مي کردند که این بادگیرها روبه‌دریا قرار داشته و از نسیم‌های دریایی برای خنک کردن ساختمان بهره می‌بردند.

اما طی ۲۰ سال گذشته هیچ نشانی از هویت و معماری بومی هرمزگان در ساخت‌وسازهای شهری استان دیده نمی‌شود. حتی شرایط آب و هوایی هم در معماری کنونی جایگاهی ندارد و شاهد رشد ساختمان‌های بی‌هویت و خالی از ایده و معماری هستیم.

با کمال تاسف بايد گفت عرضه و تقاضا در فضای کنونی برای معماری ساختمان‌ها تصمیم‌گیرنده است و نظارت‌ها از سوی دستگاه‌های متولی هم دراین‌بین به فراموشی سپرده‌شده است.

بهر حال براي توجه به بوم گردي و حفظ اصالت شهرها نياز است که مسئولان تاريخ معماري مناطق را يکبار ديگر مرور کرده و بر اساس آن پيش بروند