بيشتر از يك هفته از آغاز مذاكرات هيئت مذاكرهكننده ايراني با مسئولان حج عربستانسعودي ميگذرد و در حالي كه خبرها حكايت از رد پذيرش شروط ايران براي اعزام حجاج ايراني دارد، دستگاه ديپلماسي كشور بار ديگر به صورت علني خود را از يك تلاش ديپلماتيك كنار كشيد.
بعد از فاجعهاي كه همه دنياي اسلام از آن متأثر شد و ملت ايران را عزادار و خانوادههاي حجاج را داغدار كرد، تنش ديپلماتيك بين تهران و رياض در نهايت به قطع روابط و نيز تحريم حج 95 از سوي ايران انجاميد. سران سعودي كه با رفتارهاي متناقض خود در تعطيل كردن دفاتر سازمان حج و زيارت در مكه، به تعويق انداختن سفر هيئت ايراني براي نشست حج تمتع 95، محاكمه نكردن پليسهاي خاطي سعودي، پرداخت نكردن ديه شهداي منا، سنگاندازي در سر راه مسئولان حج ايران و سياسي كردن فريضه شرعي نشان داده بودند تمايل و عقيدهاي بهمنظور حضور زائران ايراني در حج ندارند، بالاخره تن به مذاكره با هيئت ايراني دادند. سرانجام تيمي از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي براي برقراري حج و اعزام حجاج ايراني به سرزمين وحي سفر كرد و نشست سازمان حج ايران با مسئولان سازمان حج عربستان 5 اسفندماه آغاز شد؛ چراكه تأمين امنيت حجاج ايراني از جمله موارد مهمي است كه لازمه از سرگيري اعزام حجاج شمرده ميشد.
عربستان شروط ايران را نپذيرفتهرچند كه تاكنون مسئولان سازمان حج گزارشي از مذاكرات با مسئولان عربستان را به صورت دقيق و جزئي ارائه ندادهاند، اما با توجه به بحثهايي كه در اخبار وجود دارد، مشخص شده است كه مسئولان برگزاري حج عربستان سعودي، شروط جمهوري اسلامي ايران را نپذيرفته و به توافق اصلي نرسيدهاند.
حجتالاسلام احمد سالك، عضو هيئترئيسه كميسيون فرهنگي مجلس نيز از نپذيرفتن شروط ايران براي اعزام حجاج ايراني به مراسم حج از سوي عربستانسعودي خبر داده و گفته است: در مذاكرات انجام شده برخي از شروط جمهوري اسلامي ايران از سوي سعوديها پذيرفته شده است.
وزارت خارجه پاي خود را كنار كشيددر حالي كه اعزام زائران جهت فريضه واجب حج در هالهاي از ابهام قرار دارد و تلاشهاي هيئت مذاكرهكننده حج ايراني با سعوديها بار منفي به دنبال دارد، چند روز پيش بهرام قاسمي سخنگوي وزارت خارجه در نشست هفتگي خود با خبرنگاران، بار ديگر به صورت علني خود را از يك تلاش ديپلماتيك كنار كشيد و به صراحت اظهار داشت: «مسئوليت مذاكره با عربستان درباره حج به عهده سازمان حج و زيارت است و وزارت خارجه مسئوليتي ندارد.»
اين چنين است كه بهرغم سهلانگاري و ضعف دستگاه ديپلماسي كشور در قبال پيگيري مؤثر فاجعه منا و ساير حوادث مشابه حج سال 94، دستگاه ديپلماسي به راحتي پاي خود را از حل اين بلاتكليفي كنار كشيده و با بيان واژه مسئوليت، بار مشغوليتي و دلسوزي را هم از شانه خود پايين گذاشته است.
از آنجايي كه انفعال در دستگاه ديپلماسي، همواره كانون نگراني كارشناسان بود و در موضوع فاجعه منا نيز رخ داد، دستگاه وزارت خارجه، نهتنها در برابر اين حادثه، اقدام مناسبي از خود نشان نداد، بلكه اكنون نيز خود را از مسئوليتي كه قادر به انجام آن در حوزه مناسبات ملي و بينالمللي است، مبرا كرده است، طوري كه گويي به ضعف خود در مواجه با پديدههاي قابل رايزني اعتراف ميكند.
در واقع ميدانيم كه عملكرد دستگاه ديپلماسي بعد از حادثه منا و سقوط جرثقيل، چه در بحث رايزني با مجامع بينالمللي و چه ساير موارد همچون اخذ خون بها، طرح شكوائيه، ضعيف، منفعلانه و قابل انتقاد بود و اگر مواضع انقلابي و قاطعانه مقام معظم رهبري نبود، سعوديها بيش از آنچه صورت گرفت، بر طبل تحقير ميكوفتند. امروز در پايان دوره چهار ساله تدبير و اميدي ها، دولتي كه با شعار بازگرداندن اعتبار به پاسپورت ايراني، از ملت رأي گرفت، حتي براي پيگيري حقوق ساده آنها كه خود را پرچمدار معرفي ميكرد، تلاشي نميكند. شايد اگر همان تواني را كه تيم ديپلماتيك ايران براي مذاكره بيدستاورد برجام با امريكاييها گذاشته بود، در روند مذاكره با سعوديها براي قبول شروط ساده ايران از جمله امنيت زائران به كار ميگرفت، رفتار و منش سعوديها تغيير پيدا ميكرد!
