نشست 171 اوپك روز چهارشنبه با كاهش 2/1 ميليون بشكهاي توليد كشورهاي عضو و كاهش 600 هزار بشكهاي كشورهاي غيرعضو اوپك پايان يافت؛ نتيجهاي كه منجر به احياي اوپك و بازگشت به دوران تأثيرگذاري اين سازمان بينالمللي شد.
به گزارش «جوان» در نشست ماه گذشته الجزاير بود كه كشورهاي عضو تصميم گرفتند ميزان توليد نفت اين سازمان را از 2/33 ميليون بشكه به 5/32 ميليون بشكه كاهش دهند كه با توجه به افزايش توليد اين كشورها ميزان توليد به 7/33 ميليون بشكه رسيد زيرا قرار شده بود براي تعيين سهميه كشورها، بالاترين ميزان توليد كشورها تا روز اجلاس 171 به عنوان پايه سهميهبندي لحاظ شود لذا اعضا سعي كردند بيشترين رقم توليدي را به جلسه وين بياورند.
پس از تعيين ميزان توليد و اعلام رقمها عربستان سعودي به عنوان قدرت اصلي اوپك خواستار ساماندهي به ملاكها شد و روي آمار منابع ثانويه پافشاري كرد. اصولاً رقمي كه خود كشورها اعلام ميكنند به عنوان منابع اوليه و رقمي كه شش نهاد معتبر بينالمللي منتشر ميكنند به عنوان منابع ثانويه شناخته ميشوند. همواره اختلافهايي ميان آمار اين دو منبع وجود دارد به همين دليل بود كه ايران و عراق به شدت بر منابع اوليه تأكيد داشتند و عربستان براي كمتر كاهش دادن ميزان توليدش در نشست وين روي منابع ثانويه تأكيد ميكرد.
اين اختلاف به حدي بالا رفت كه تهران و بغداد بهصورت ضمني اعلام كردند با اين ملاك نميتوانند كنار بيايند ولي دبيركل اوپك و عربستان روي منابع ثانويه تمركز كردند. اين دو كشور معتقد بودند با توجه به كمتر بودن آمار منابع ثانويه نسبت به توليد واقعيشان ميزان سهميه آنها كاهش مييابد ولي گروه مقابل همچنان منابع ثانويه را ميخواستند و اين همان اختلاف اصلي در شكست يا پيروزي اوپك بود.
زمان كه به جلو رفت ابهامها بيشتر شد و در نهايت فرمولي براي تعيين سهميهها در نظر گرفته شد كه محرمانه ماند تا پس از پايان نشست وزراي اوپك. نشست كه تمام شد اعلام كردند اوپك 2/1 ميليون بشكه از ميزان توليد خود خواهد كاست. جدولي از سوي دبيرخانه اوپك در اختيار رسانهها قرار گرفت كه ميزان توليد هر كشور در سهميه جديد را نشان ميداد كه در اين جدول سهم ايران 3 ميليون و 797 هزار بشكه بود.
ماجراي جدول و يك اشتباه
براي تعيين سهميه كشورهاي عضو اين نهاد اوپك تصميم گرفت منابع ثانويه را مدنظر قرار دهد كه برخلاف خواسته ما بود ولي راهكاري براي آن در نظر گرفته شد. اوپك آخرين رقم توليد اعلامي از سوي منابع ثانويه را مدنظر قرار داد و بر اساس آن 5/4 درصد از آن را كسر كرد و به كشورها تكليف كرد طبق اين سهميه تا شش ماه آينده توليد كنند. تفاوتي كه ميان ايران و ساير كشورهاي عضو در تعيين اين سهميه وجود دارد اين است كه براي ايران بالاترين ميزان توليد كشورمان طي 16 سال گذشته ملاك قرار گرفته شده است و براي ساير كشورها اين شاخص به توليد ماه اكتبر است.
طبق اعلام منابع ثانويه، ايران در اكتبر 2106 به طور ميانگين 3 ميليون و 707 هزار بشكه توليد كرده است كه البته مورد قبول وزارت نفت نبوده و نيست لذا براي برطرف كردن اين اختلاف، اوپك تصميم گرفت پايه سهميه ايران را بالاترين ميزان توليد اين كشور در 16 سال گذشته قرار بدهد كه اين رقم 3 ميليون و 975 هزار بشكه در نظر گرفته شد. با كسر 5/4 درصد از اين رقم، مشخص شد كه ميانگين توليد نفت ايران طي شش ماه آينده نبايد به 3 ميليون و 800 هزار بشكه برسد.
در خبرها آمده بود كه بر خلاف ساير كشورهاي عضو اوپك كه با كاهش توليد مواجه شدهاند، سهم ايران 90 هزار بشكه افزايش يافته است كه با توجه به توضيحات اخير و فرمولي كه براي تهران در نظر گرفته شده است چنين موضوعي مبهم است.
برخلاف اينكه گفته شد ايران از سهميهبندي معاف است اما آوردن ايران در فرمول مدنظر نشان ميدهد براي ايران هم سقف توليد در نظر گرفته شده است درست بر خلاف نيجريه و ليبي. در نشست الجزاير مقرر شد كشورهاي ايران، ليبي و نيجريه از سهميهبندي معاف باشند كه در نشست وين، براي اين دو كشور آفريقايي هيچ عددي اعلام نشد ولي براي ايران سهم در نظر گرفته شد كه نشاندهنده فشار عربستان براي محصور كردن تهران در برنامههاي اوپك است.
رسيدن به 4 ميليون بشكه
توقف توليد ايران در نقطه 8/3 ميليون بشكه به معناي عدم تحقق شعار سه ساله وزارت نفت براي تحقق 4 ميليون بشكه در روز است كه باز هم آن را به تعويق انداخت. وزير نفت تأكيد بسياري بر باز پسگيري سهم ايران در اوپك داشت كه همين مورد رقابتهاي بسياري را ميان ايران و عربستان ايجاد كرده بود ولي در هر صورت ايران نتوانست به 4 ميليون بشكه نفت خود دست بيابد و بايد منتظر بماند تا شش ماه ديگر كه شايد بتواند بر توليد خود بيفزايد؛ عربستان شش ماه فعلاً راحتتر نفس ميكشد.
نقش روسها چه بود؟
از دو سال گذشته تا چند روز پيش حتي خوشبينترين تحليلگر مسائل نفتي پيشبيني نميكرد اوپك به توافق دست يابد و اين سازمان دوباره احيا شود؛ رسانهها و نهادهاي معتبر بينالمللي غربي هم بارها در گزارشهاي خود از احتضار اين نهاد سخن ميگفتند و رقابتهاي درون سازماني اين احتضار را تشديد ميكرد. در اين اختلافات كه منجر به كاهش شديد قيمت نفت شده بود روسها به عنوان ميانجي وارد شدند و براي سامان دادن به اين وضعيت لابيهاي گستردهاي را با كشورهاي عضو آغاز كردند. روسها به خوبي ميدانستند ميتوانند با تنظيم كردن اين نهاد، به قيمتها سامان دهند و خود را بالا بكشند لذا الكساندر نواك، وزير انرژي اين كشور به كشورهاي مختلف اوپكي سفر كرد و سعي كرد آنها را متقاعد كند به اختلافات داخلي پايان دهند. روسها آلسعود را از ميز لجاجت و سياسيكاري در اوپك پايين كشيدند و از ايران هم خواستند كمي خويشتندارانه برخورد كند به همين دليل بود كه وزير نفت ايران طي شش ماه گذشته از ابراز سخنان تحريككننده خودداري كرد. زنگنه طي دو سال گذشته با حملههاي شديد به سعوديها آنها را تحريك ميكرد تا بيشتر از توافق دور شوند ولي طي چند ماه اخير، رفتاري موجه و غيرزننده در پيش گرفت كه روسها از وي خواسته بودند.
در چنين شرايطي كرملين كشورهاي عضو را به سوي توافق پيش برد و خودش نيز با آنها همراه شد و اعلام كرد از توليد خود 300 هزار بشكه خواهد كاست كه در تاريخ نفت جهان بيسابقه است. مسكو هميشه اوپك را براي توافق به پيش ميبرد و با سواري گرفتن از تصميم آنها و افزايش قيمت نفت، به كار خود مشغول بود ولي امروز تصميم گرفته است از توليد خود بكاهد. روسيه و اوپك به اتحاد بينظيري طي 50 سال گذشته دست يافتند كه برخي كارشناسان بر آن نام «روپك» ميگذارند. اگر عربستان به كاهش حدود 500 هزار بشكهاي خود روي خوش نشان داده، اگر ايران از موضع خود عقب كشيده است به دليل آن است كه اوپك نياز به يك توافق داشت؛ ايران و عربستان دو كشور رقيب در منطقه و اوپك هستند كه اين تقابل منجر به لجاجتي بچگانه در اوپك شده بود كه با نقشآفريني روسها و البته خويشتنداري زنگنه و وزير جديد نفت عربستان كمرنگتر شد.
پوتين پيش از برگزاري نشست اوپك با حسن روحاني به صورت تلفني صحبت كرد و حتماً در مورد اوپك مذاكره كردهاند كه مبادا كار خراب شود؛ زنگنه هم با هماهنگي كامل با تهران مواضع را پيش برد و اينبار تكروي نكرد و اوپك به توافق رسيد. نبايد روزهايي را از ياد برد كه زنگنه در نشستهاي مطبوعاتي به شدت به عربستان حمله و آنها را تحريك ميكرد ولي با ميانجيگري روسها و كمي خويشتنداري اوضاع بهتر شد. اوپك احيا شد ولو با كوتاه آمدن ايران و اين بهترين خبري است كه ميشد شنيد.
رايزني روسيه با عربستان
بلومبرگ در گزارشي نوشته است: اميدواري چنداني به نهايي شدن توافق كاهش توليد وجود نداشت. اعضاي اوپك همچنان در مورد اينكه هر عضوي چقدر بايد توليد خود را كاهش دهد اختلاف نظر داشتند. آنها وادار شده بودند مذاكرات با توليدكنندگان غيرعضو نظير روسيه و برزيل را در مورد كاهش توليد لغو كنند اما در بامداد 29 نوامبر به وقت رياض و مسكو خالد الفالح، وزير انرژي عربستان و همتاي روسياش الكساندر نواك مذاكراتي را صورت دادند.
به گفته مقامات و وزرايي كه مستقيماً در اين مذاكرات حضور داشتند، نواك قول داد كه روسيه آنگونه كه پيشتر گفته بود صرفاً توليد خود را فريز نميكند، بلكه با كاهش توليد خود، در طرح كاهش توليد مشاركت خواهد كرد. در مقابل الفالح هم بايد روز بعد اوپك را تحت فشار قرار ميداد تا توليد خود را كاهش دهد. الفالح به وعده خود عمل كرد. در ساعت حدود 5 بعدازظهر به وقت محلي اوپك در مقر خود در وين اعلام كرد كه توليد خود را براي اولين بار از سال 2008 به ميزان 2/1 ميليون بشكه در روز كاهش خواهد داد. به علاوه، مقامات با افتخار اعلام كردند روسيه و ديگر توليدكنندگان غير عضو اوپك نيز 600 هزار بشكه از توليد خود را كاهش خواهند داد. پس از اعلام اين خبر قيمت نفت بيش از 15 درصد افزايش يافت و به بالاي 50 دلار رسيد. قيمت نفت برنت به بالاترين رقم خود در بيش از يك سال گذشته رسيد.
لجبازی بچگانه این مقاله را یک خاین نوشته. یعنی ایران باید با عربستان که سهم ایران را در دوره تحریم ربوده بود کنار می امد اتفاقا مواضع زنگنه باعث شد که قیمت نفت پایین بیاید تا روسیه و عربستان مجبور به عقب نشینی شوند 
