دونالد ترامپ، رئيسجمهور منتخب امريكا، با انتشار ويدئويي اولويتهاي كاري خود در 100 روز نخست بعد از ورود به كاخ سفيد را اعلام كرده است. او لغو معاهده تجاري ترانس پاسيفيك مشهور به تيپيپي را در صدر اولويتهاي كارياش قرار داده و وعده ميدهد كه در روز نخست فرماني براي لغو اين معاهده صادر ميكند چرا كه به نظر وي، اين معاهده براي امريكا فاجعهبار است و به جاي آن مايل به توافقنامههاي تجاري دو جانبهاي است كه ميتوانند براي امريكا اشتغالزايي كنند. اين وعده ترامپ به معناي مرگ يكي از دستاوردهاي مهم دولت باراك اوباما در حوزه اقيانوس آرام است كه بعد از پنج سال مذاكرات فشرده در 15 اكتبر سال گذشته ميلادي نهايي شد و به توافق 12 كشور در اين حوزه منجر شد. جداي از امريكا، كشورهايي مثل ژاپن در شمال تا استراليا در جنوب و شيلي در شرق و ويتنام از 12 كشور عضو اين معاهده هستند كه با جمعيتي بالغ بر 800 ميليون نفر، 40 درصد از حجم تجارت جهاني را به خود اختصاص دادهاند. هر چند رهبران كشورهاي عضو در اجلاس اخير اپك از ادامه كار اين معاهده گفته بودند اما بعد از انتشار ويدئوي ترامپ، نخستين عقبنشيني از سوي شينزو آبه، نخست وزير ژاپن ديده شد كه گفت اين پيمان تجاري بدون مشاركت امريكا بيفايده است.
ترامپ بدون ترديد و با شعار «نخست امريكا» قصد لغو تي پي پي را دارد چنان كه به نظر ميرسد قصد اجراي تصميمي مشابه براي دو معاهده مهم ديگر به نام معاهده ترانس-آتلانتيك و معاهده تجارت آزاد امريكاي شمالي مشهور به نفتا را داشته باشد. او بارها در كارزار انتخاباتي خود اين معاهدات را نقد كرده بود و گفته بود كه اين معاهدات باعث خروج سرمايه از امريكا و بيكار شدن كارگران امريكايي شدهاند و با لغو آنها قصد دارد بازار كار را براي امريكاييها گرم كند، بنابراين بايد منتظر فرمان لغو دو معاهده بينالمللي ترانس-پاسيفيك و نفتا از سوي ترامپ بود هر چند كه كارش در مورد نفتا چندان راحت نباشد چرا كه نفتا بر خلاف ترانس-پاسيفيك و ترانس-آتلانتيك، در نوامبر 1994 به تصويب كنگره رسيد و سال بعد ميلادي هم اجرايي شد. در هر صورت، ترامپ رؤياي بازگرداندن تجارت جهاني به قبل از رياست جمهوري بيل كلينتون در دهه 90 را دارد كه خبري از معاهدات تجاري بينالمللي نبود اما اين رؤيا نميتواند بدون تبعات سياسي باشد. او با لغو ترانس ـ پاسيفيك يا تي پي پي برنامه دوره اوباما براي كشيدن زنجير اقتصادي به دور چين براي مهار رشد اقتصادي اين كشور را ناكام ميكند. در واقع، تي پي پي در برنامه اوباما نقش لجستيكي مهار نظامي چين را دارد كه از طريق همكاريهاي نظامي امريكا با ژاپن، كره جنوبي، تايوان، استراليا و كشورهاي حوزه درياي جنوبي چين دنبال ميشود و تي پي پي در عمل همين كشورها را به بلوك اقتصادي امريكا اضافه ميكند تا تجارت آزاد امريكا با اين كشورها تضميني براي كنترل نظامي چين باشد.
حالا و با لغو تي پي پي، چين ميتواند نفس راحتي بكشد و مطمئن به حفظ سرمايهگذاريهايي باشد كه اين معاهده ميتوانست از دست پكن خارج كند. اين نتيجه جداي از ابهامي است كه لغو تي پي پي در مورد برنامه كلان دوره اوباما مبني بر تغيير استراتژي امريكا از آتلانتيك به پاسيفيك ايجاد ميكند. بحثها و تحليلهاي زيادي در مورد اين برنامه طي سالهاي اخير مطرح شده كه به طور عمده بر محور بلوكبندي امريكا در برابر چين بوده و تي پي پي زمينه اصلي اقتصادي اين بلوكبندي را براي امريكا فراهم ميكرد. دورنماي اين برنامه بدون تيپيپي در ابهام فرو ميرود و معلوم نيست اين برنامه در دولت ترامپ چگونه دنبال ميشود يا اينكه ترامپ در اصل اعتقادي به اين برنامه داشته باشد. اين موضوع با نظر طيف قابل توجهي از جمهوريخواهان سنتي است كه هنوز نگرش ضدروسي دارند و در زمان اوباما شعار ميدادند او روسيه را فراموش كرده و به فكر تقابل با چين است. در مقابل، لغو ترانس-آتلانتيك نميتواند منطبق با نظر اين طيف باشد چنان كه به نظر نميرسد ترامپ چندان هم با تمايلات سنتي آنها عليه روسيه همراهي بكند. به هر حال، ترامپ با لغو سه معاهده بينالمللي تجاري قواعد بازي سه دهه گذشته امريكا در عرصه بينالملل را آن قدر به هم ميزند كه ديگر جايي براي ادعاي مقام رهبري امريكا در اين عرصه باقي نميماند و جالب اينجاست كه او اين وضعيت را با شعار «نخست امريكا» پيش ميبرد.
